Badanie OZSS
Etapy badania OZSS i ich diagnostyczny cel
lip
Badanie w Opiniodawczym Zespole Specjalistów Sądowych składa się z kilku etapów. Każdy etap pełni określoną funkcję diagnostyczną i pozostaje w ścisłej relacji z pozostałymi.
Pełny przegląd procesu badania od postanowienia sądu po opinię znajdziesz w artykule Badanie OZSS – kompletny przewodnik dla rodziców. Praktyczny obraz dnia w ośrodku opisuję w artykule Badanie OZSS w praktyce.
Kiedy analizuję opinie pod kątem zasadności zarzutów, zawsze sprawdzam w pierwszej kolejności, czy każdy z obowiązkowych elementów badania został zrealizowany. Czym różni się badanie w OZSS od badania przez biegłego psychologa spoza ośrodka, wyjaśniam w artykule Biegły psycholog czy specjalista OZSS.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie na rozstanie i proces sądowy, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako biegły psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Dlaczego akta sprawy są analizowane przed kontaktem z rodziną
Analiza akt sprawy poprzedza każde inne działanie diagnostyczne. Wynika to z zasady, która ma uzasadnienie epistemologiczne, a nie tylko organizacyjne. Specjaliści przystępują do kontaktu z rodziną z gotowym zestawem hipotez diagnostycznych opartych na materiałach zebranych przez sąd. Pozwala to na weryfikację tych hipotez podczas wywiadu i obserwacji, zamiast budowania obrazu sytuacji wyłącznie na podstawie relacji zainteresowanych stron.
Gdyby kolejność była odwrotna i specjaliści najpierw przeprowadzaliby wywiad, a dopiero później analizowali akta, ryzyko efektu potwierdzenia hipotezy byłoby istotnie wyższe. Dane z wywiadu mogłyby sugestywnie wpłynąć na interpretację dokumentów. Sekwencja jest więc metodologicznie celowa. Więcej o tym, co sąd zamieszcza w postanowieniu kierującym na badanie, opisuję w artykule Kiedy sąd kieruje na badanie OZSS.
Integracja danych między etapami jako cel diagnostyczny
Opinia OZSS nie jest sumą wyników poszczególnych etapów. Każdy etap dostarcza danych innego rodzaju: analiza akt dostarcza danych historycznych i kontekstowych, wywiad dostarcza danych deklaratywnych, obserwacja dostarcza danych behawioralnych, badanie dziecka dostarcza danych niezależnych od relacji stron. Wnioski opinii powstają na podstawie integracji tych wszystkich źródeł.
Wiarygodność diagnostyczna obrazów klinicznych wzrasta, kiedy dane z różnych etapów są ze sobą spójne. Spójność między tym, co rodzic mówi, co specjaliści obserwują i co wynika z akt, wzmacnia rzetelność wniosków. Brak takiej spójności jest również informacją. O formalnych elementach, które musi zawierać opinia sporządzona po badaniu, piszę w artykule Elementy opinii OZSS.
Niespójność danych między etapami jako samodzielna informacja kliniczna
Niespójność między danymi z różnych etapów nie jest defektem badania. Sama w sobie jest informacją kliniczną. Rodzic, który podczas wywiadu opisuje swoją relację z dzieckiem jako bliską i pełną spontanicznego kontaktu, a podczas obserwacji inicjuje interakcję w sposób dyrektywny i nie reaguje adekwatnie na sygnały emocjonalne dziecka, dostarcza specjalistom danych o rozbieżności między deklarowanym a obserwowanym wzorcem relacji.
Specjaliści są szkoleni w rozróżnianiu między niespójnością wynikającą ze stresu sytuacyjnego a niespójnością o charakterze diagnostycznym. Rozbieżność między etapami jest rejestrowana i interpretowana w kontekście całości materiału klinicznego. Jak wygląda obserwacja w OZSS i co specjaliści rejestrują podczas interakcji rodzica z dzieckiem, opisuję w artykule :
Metody badawcze OZSS – obserwacja.
Uchybienia formalne w realizacji etapów i ich konsekwencje procesowe
Standardy metodologiczne określają nie tylko zakres etapów, lecz również warunki ich rzetelnej realizacji. Przeprowadzenie badania przez jednego specjalistę zamiast wymaganego zespołu co najmniej dwuosobowego stanowi uchybienie formalne. Pomięcie bezpośredniego badania dziecka stanowi uchybienie formalne. Wydanie opinii bez zapoznania się z aktami sprawy stanowi uchybienie formalne. Każde z tych naruszeń może być podstawą do skutecznego zarzutu procesowego.
Uchybienia metodologiczne wymagają jednak innego rodzaju argumentacji niż uchybienia prawne. Polemika dotycząca metod badawczych powinna być prowadzona przez specjalistę znającego standardy opiniowania w sprawach rodzinnych, nie wyłącznie przez pełnomocnika prawnego. Więcej o zarzutach do opinii OZSS i ich skuteczności procesowej piszę w artykule Zarzuty do opinii OZSS. O tym, jakie zaskoczenia czekają rodziców podczas wizyty w ośrodku, piszę w artykule 10 rzeczy, które Cę zaskoczyą podczas wizyty w OZSS.
Etapy badania OZSS – najczęściej zadawane pytania
Czy pomięcie jednego z etapów badania może dyskwalifikować opinię?
Pominięcie etapu wymaganego przez standardy metodologiczne, takiego jak bezpośrednie badanie dziecka lub analiza akt sprawy, stanowi uchybienie formalne. Jego waga procesowa zależy od tego, czy naruszenie miało wpływ na jakość i rzetelność wniosków. Skuteczne zakwestionowanie opinii na tej podstawie wymaga merytorycznej argumentacji psychologicznej, a nie tylko wskazania brakującego elementu.
Czym różni się niespójność danych od błędu w badaniu?
Niespójność między danymi z różnych etapów jest częścią diagnozy, a nie jej defektem. Specjaliści różnicują między niespójnością wynikającą ze stresu sytuacyjnego a niespójnością o charakterze diagnostycznym. Błąd w badaniu dotyczy natomiast naruszeń proceduralnych lub metodologicznych, które podważają rzetelność zebranych danych.
Pozdrawiam,
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy