Badanie OZSS
Zarzuty do opinii biegłego/OZSS
wrz
Opinia sporządzona przez Opiniodawczy Zespół Specjalistów Sądowych trafia do akt i od tego momentu staje się dowodem, na którym sąd może oprzeć rozstrzygnięcie o kontaktach, władzy rodzicielskiej albo miejscu zamieszkania dziecka. Strona, która nie zgadza się z jej wnioskami, ma prawo zająć stanowisko, a pismo z zastrzeżeniami uruchamia dalszy bieg postępowania dowodowego. Wyjaśnię, co dzieje się w sprawie po złożeniu takiego pisma, jakie decyzje może podjąć sąd i gdzie leżą granice tej drogi.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako biegły psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Miejsce opinii wśród dowodów w sprawie
Opinia zespołu należy do dowodu z opinii biegłych i podlega ocenie sądu na zasadach ogólnych, wyrażonych w artykule 233 paragraf 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd ocenia jej wiarygodność i moc dowodową obok pozostałego materiału zebranego w sprawie. Związania treścią wniosków nie ma, przy czym odstąpienie od nich powinno opierać się na wiadomościach specjalnych, a nie na własnej ocenie sądu w kwestii psychologicznej.
Sąd rzadko przyjmuje stanowisko odmienne od wniosków opinii, gdy w aktach brakuje innego materiału o porównywalnej wadze dowodowej. Strona, która poprzestaje na wyrażeniu niezgody w piśmie procesowym, pozostawia opinię jako jedyny dowód z wiadomości specjalnych w sprawie.
Ocena, czy dokument w ogóle daje podstawę do zastrzeżeń, zaczyna się od jego części obowiązkowych, które wymieniam w tekście o elementach opinii OZSS. Pierwsze czynności po odebraniu opinii opisuję we wpisie opinia OZSS i co z nią zrobić, a całe postępowanie diagnostyczne w przewodniku po badaniu OZSS.
Co dzieje się z zastrzeżeniami po ich wpłynięciu do sądu
Pismo z zastrzeżeniami trafia do akt i zostaje doręczone drugiej stronie, która może się do niego ustosunkować. Sąd ocenia, czy podniesione okoliczności uzasadniają dalsze czynności dowodowe. Ocena ta dotyczy treści zastrzeżeń, a nie samego faktu ich złożenia.
Artykuł 286 Kodeksu postępowania cywilnego otwiera przed sądem trzy drogi. Może zażądać od zespołu ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie. Może zlecić opinię uzupełniającą. Może też dopuścić dowód z opinii innego biegłego albo innego zespołu. Wybór należy do sądu i zależy od tego, czego zastrzeżenia dotyczą.
Czwartą możliwością pozostaje pominięcie wniosku. Sąd może uznać zastrzeżenia za nieuzasadnione i oprzeć rozstrzygnięcie na opinii w dotychczasowym kształcie. Postanowienie w tym przedmiocie bywa wydawane bez osobnego uzasadnienia, a stanowisko sądu ujawnia się dopiero w uzasadnieniu orzeczenia kończącego sprawę.
Opinia uzupełniająca
Rozwiązaniem stosowanym w pierwszej kolejności pozostaje zlecenie opinii uzupełniającej. Zespół odnosi się wtedy na piśmie do pytań sformułowanych w postanowieniu sądu, a zakres tej wypowiedzi wyznacza treść postanowienia. Ponowne badanie rodziny w takim trybie nie jest przeprowadzane, ponieważ zespół pracuje na materiale zebranym wcześniej.
Uzupełnienie opinii nie oznacza zmiany wniosków. Zespół zwykle podtrzymuje dotychczasowe stanowisko i rozwija jego uzasadnienie. Wartość tego etapu leży gdzie indziej: rozwinięte uzasadnienie pozwala sprawdzić, czy wniosek ma oparcie w opisanych wcześniej danych, czy pojawił się bez takiego oparcia.
Zdarza się, że opinia uzupełniająca ujawnia sprzeczność, której pierwotny dokument nie pokazywał. Zespół odpowiadający na konkretne pytanie musi wskazać źródło swojego wniosku, a brak takiego źródła staje się widoczny. Podział zastrzeżeń na te dotyczące akt i te dotyczące metod psychologicznych opisuję w tekście o rodzajach zarzutów do opinii OZSS.
Ustne wyjaśnienia zespołu na rozprawie
Sąd może wezwać osoby sporządzające opinię na rozprawę. Specjaliści odpowiadają wtedy na pytania sądu oraz stron, a przebieg tej czynności zostaje utrwalony w protokole. Strona reprezentowana przez pełnomocnika zadaje pytania za jego pośrednictwem, choć sąd może dopuścić pytania zadawane bezpośrednio.
Pytania powinny dotyczyć treści opinii, zastosowanych metod i sposobu wyprowadzenia wniosków. Sąd może uchylić pytanie wykraczające poza te granice albo zmierzające do ponownej oceny sprawy przez specjalistę. Pytania przygotowane wcześniej i złożone na piśmie porządkują ten etap, a ich rolę w postępowaniu opisuję w tekście o pytaniach do biegłych OZSS.
Ustne wyjaśnienia mają przewagę nad wymianą pism, ponieważ pozwalają zadać pytanie następcze w reakcji na odpowiedź. Sprzeczność między częścią opisową a wnioskami ujawnia się na rozprawie wyraźniej niż w piśmie procesowym.
Skierowanie sprawy do innego biegłego
Dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego albo innego zespołu wchodzi w grę, gdy dotychczasowa opinia pozostaje niepełna, niejasna albo wewnętrznie sprzeczna. Utrwalone stanowisko orzecznictwa wskazuje, że samo niezadowolenie strony z wniosków nie stanowi podstawy do powołania kolejnego biegłego. Sąd oczekuje wskazania, w którym miejscu dokument nie spełnia wymagań stawianych opinii.
Nowe badanie oznacza pełne postępowanie diagnostyczne, z wywiadami, obserwacją i testami. Materiał zebrany wcześniej pozostaje w aktach i bywa uwzględniany przez kolejnego biegłego. Odrębną sytuacją jest zlecenie drugiego badania po upływie dłuższego czasu, gdy sytuacja rodzinna uległa zmianie, co opisuję we wpisie o ponownym badaniu OZSS.
Zastrzeżenia dotyczące doboru narzędzi diagnostycznych rządzą się osobnymi regułami i część z nich nie prowadzi do żadnego skutku procesowego. Zebrałam je w tekście o nieskutecznych zarzutach do metod badawczych.
Czego podważenie opinii nie zmienia
Złożenie zastrzeżeń nie wstrzymuje biegu sprawy, postanowienia zabezpieczające, wydane wcześniej w przedmiocie kontaktów albo miejsca pobytu dziecka, pozostają wykonalne przez cały czas trwania tego etapu. Zmiana zabezpieczenia wymaga osobnego wniosku i osobnej podstawy.
Zakwestionowana opinia nie znika z akt, pozostaje w nich także wtedy, gdy sąd dopuści dowód z opinii innego biegłego, a druga strona może powoływać się na jej treść w postępowaniu o alimenty, o zmianę kontaktów albo w sprawie karnej. Konsekwencje niekorzystnych wniosków dla dalszego przebiegu sprawy omawiam w tekście o opinii na niekorzyść matki lub ojca.
Podważenie cudzego dowodu i przedstawienie własnego pozostają dwiema odrębnymi czynnościami procesowymi, a sprawa oparta wyłącznie na pierwszej z nich nie dostarcza sądowi podstawy do odmiennych ustaleń.
Czas trwania sprawy po złożeniu zastrzeżeń
Opinia uzupełniająca oznacza zwykle kilka tygodni do kilku miesięcy, licząc od wydania postanowienia do wpłynięcia dokumentu. Wezwanie zespołu na rozprawę zależy od terminarza sądu. Dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego przesuwa sprawę o czas potrzebny na wyznaczenie badania i sporządzenie nowego dokumentu, a w części okręgów oczekiwanie liczy się w miesiącach.
Wydłużenie postępowania samo w sobie zmienia sytuację dziecka, ponieważ dotychczasowy sposób sprawowania opieki utrwala się w czasie trwania sprawy. Sąd bierze ten czynnik pod uwagę, oceniając wniosek o kolejny dowód z wiadomości specjalnych. Terminy oczekiwania na badanie opisuję w tekście o tym, ile się czeka na badanie biegłego psychologa.
FAQ – Pytania o podważenie opinii OZSS
Czy złożenie zastrzeżeń pogarsza sytuację rodzica w sprawie?
Skorzystanie z uprawnienia procesowego nie stanowi okoliczności obciążającej stronę. Ocenie podlega treść pisma, a nie sam fakt jego wniesienia.
Czy sąd musi uwzględnić zastrzeżenia?
Decyzja należy do sądu, który ocenia, czy podniesione okoliczności uzasadniają dalsze czynności dowodowe. Możliwe pozostaje oparcie rozstrzygnięcia na opinii w dotychczasowym kształcie.
Czym różni się opinia uzupełniająca od nowego badania?
Opinia uzupełniająca powstaje na materiale zebranym wcześniej i odpowiada na pytania postawione przez sąd. Nowe badanie oznacza pełne postępowanie diagnostyczne przeprowadzone przez innego biegłego albo inny zespół.
Czy można podważyć opinię po zakończeniu sprawy w pierwszej instancji?
Zastrzeżenia wobec oceny dowodu podnosi się wtedy w apelacji, a ich skuteczność zależy od tego, czy strona zgłaszała je wcześniej w toku postępowania. Drogę odwoławczą opisuję we wpisie o odwołaniu od opinii OZSS.
O korzystną opinię OZSS możesz zadbać jeszcze przed badaniem. Uzupełnij akta sprawy, zapoznaj się z zebraną dokumentacją i oswój się z tym, jak będzie wyglądać samo badanie.
Pozdrawiam serdecznie,
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
