Kiedy sąd rodzinny kieruje na badanie OZSS

Rodzice często pytają mnie, czy sąd skieruje ich na badanie do OZSS w toczącej się sprawie. Sąd zleca badanie w części spraw rodzinnych, a decyzja zależy od okoliczności sprawy, stopnia konfliktu między rodzicami i potrzeby specjalistycznej oceny psychologicznej.

Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.

Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.

W tym artykule wyjaśniam, kiedy sąd kieruje na badanie OZSS i jakie przesłanki bierze pod uwagę sędzia. Opisuję też, jak samodzielnie złożyć wniosek o skierowanie na badanie, jeśli uważasz to za potrzebne w Twojej sprawie.

Cały proces badania od skierowania po opinię opisuję w przewodniku Badanie OZSS (kompletny przewodnik dla rodziców). Podstawowe informacje o ośrodkach i ich zespołach znajdziesz we wpisie czym jest OZSS.

Podstawa prawna skierowania na badanie OZSS

Art. 290¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi zażądać opinii opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Słowo „może” oznacza, że skierowanie na badanie OZSS zależy od oceny sądu i nie następuje automatycznie w każdej sprawie.

Sąd kieruje rodzinę na badanie wtedy, gdy na podstawie dotychczasowego materiału dowodowego nie może ocenić sytuacji dziecka i kompetencji rodziców. Sędzia prowadzący sprawę rodzinną nie ma narzędzi psychologa do oceny więzi, kompetencji rodzicielskich czy wpływu konfliktu na dziecko. W skomplikowanych sprawach sięga więc po pomoc specjalistów z OZSS albo biegłego.

Sąd może zlecić badanie także z urzędu, czyli z własnej inicjatywy i bez wniosku którejkolwiek ze stron. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy z akt sprawy wynika, że sytuacja dziecka jest niepokojąca.

Kiedy sąd kieruje na badanie OZSS. Typowe sytuacje

Z mojego doświadczenia wynika, że sąd wydaje postanowienie o skierowaniu na badanie zwykle w następujących sytuacjach:

Rodzice nie mogą dojść do porozumienia. Tę przesłankę widzę regularnie w aktach spraw o dziecko, które analizuję. Gdy mediacja nie przynosi rezultatów, a oczekiwania rodziców co do kontaktów i miejsca zamieszkania dziecka są całkowicie rozbieżne, sąd potrzebuje obiektywnej oceny sytuacji. Opinia OZSS ma pomóc ocenić, które rozwiązanie służy dziecku w jego sytuacji rodzinnej.

Pojawiają się poważne zarzuty wobec jednego z rodziców. Przy zarzutach przemocy, uzależnień, zaburzeń psychicznych lub zaniedbywania dziecka sąd zwykle zleca badanie. Takie zarzuty wymagają specjalistycznej oceny, bo sędzia nie może samodzielnie sprawdzić, czy są uzasadnione i jak wpływają na dziecko.

Sytuacja dziecka budzi niepokój. Do zlecenia badania mogą skłonić sąd także informacje o samym dziecku. Należą do nich sygnały ze szkoły o problemach emocjonalnych, regres rozwojowy, zmiany w zachowaniu lub trudności adaptacyjne po rozstaniu rodziców.

Sprawa dotyczy ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej. Ograniczenie władzy rodzicielskiej odbiera rodzicowi część uprawnień wobec dziecka, więc takie sprawy mają duży ciężar gatunkowy. Opinia biegłego lub zespołu OZSS należy w takich sprawach do typowych dowodów.

Jedna ze stron składa wniosek o badanie. Każdy rodzic może złożyć wniosek o skierowanie na badanie w OZSS bez czekania na decyzję sądu z urzędu. Dobrze uzasadniony wniosek strony sąd często uwzględnia w sprawach o dziecko.

W jakich sprawach sąd zleca badanie OZSS

Badanie OZSS zlecane jest przede wszystkim w czterech typach spraw:

  • Sprawy o rozwód: gdy rodzice nie są zgodni co do opieki nad dziećmi, a sąd musi zdecydować o kontaktach, miejscu zamieszkania i władzy rodzicielskiej.
  • Sprawy o uregulowanie kontaktów: zwłaszcza gdy jeden rodzic ogranicza lub utrudnia drugiemu kontakty z dzieckiem albo gdy istnieją obawy o bezpieczeństwo dziecka podczas kontaktów.
  • Sprawy o władzę rodzicielską: gdy sąd rozważa ograniczenie, zawieszenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej jednego z rodziców.
  • Sprawy o miejsce zamieszkania dziecka: gdy rodzice mieszkają osobno i nie mogą dojść do porozumienia, z kim dziecko ma mieszkać na co dzień.

Samo złożenie pozwu o rozwód nie oznacza automatycznego skierowania rodziny na badanie. Gdy rodzice są zgodni co do opieki nad dziećmi i przedstawią sądowi wspólny plan wychowawczy, sąd zwykle nie widzi potrzeby zlecania badania psychologicznego.

Jak złożyć własny wniosek o skierowanie na badanie OZSS

Każda ze stron postępowania ma prawo złożyć do sądu wniosek o skierowanie na badanie w OZSS. Wielu rodziców nie korzysta z tego narzędzia procesowego, bo nie wie o takiej możliwości.

Wniosek powinien zawierać uzasadnienie, które wyjaśnia potrzebę badania i wskazuje okoliczności do zbadania przez specjalistów. Jedno zdanie „Wnoszę o badanie w OZSS” bez uzasadnienia w piśmie do sądu nie wystarczy. Sąd oczekuje wskazania konkretnych kwestii wymagających oceny psychologicznej i wyjaśnienia, dlaczego dotychczasowy materiał dowodowy jest niewystarczający.

Wraz z wnioskiem możesz zaproponować pytania do specjalistów, które wyznaczą zakres całego badania i treść przyszłej opinii.

Przygotowanie do badania możesz zacząć od testów, które psycholog może zastosować w ośrodku. Testy CUIDA, TKR i SPR należą do narzędzi, które psycholog może zastosować podczas badania OZSS w sprawie o dziecko. Każdy z tych testów możesz wypełnić przed badaniem, a ja przygotuję pisemne opracowanie z opisem Twoich mocnych i słabych stron oraz sposobów pracy nad każdą z nich. Całościowa ocena kompetencji rodzicielskich obejmuje pięć testów stosowanych w OZSS i 45-minutową konsultację ze mną. Opis każdego testu, ceny i zamówienie znajdziesz na stronie testy przed badaniem OZSS.

Testy przed badaniem OZSS

Postanowienie sądu o skierowaniu na badanie

Postanowienie wskazuje ośrodek i pytania do specjalistów, a termin badania wyznacza ośrodek po otrzymaniu akt. Po wydaniu postanowienia strona może jeszcze wnioskować o dodatkowe pytania, a zasady ich formułowania opisuję we wpisie pytania do biegłych OZSS. Dokumenty, którymi możesz uzupełnić akta przed badaniem, omawia wpis dokumenty na badanie OZSS.

FAQ. Pytania o skierowanie na badanie OZSS

Czy mogę się nie zgodzić na badanie w OZSS?

Możesz odmówić udziału w badaniu, a sąd może wyciągnąć z odmowy niekorzystne wnioski na podstawie art. 233 § 2 k.p.c. Konsekwencje takiej decyzji dla rodzica i dla przebiegu sprawy omawia wpis odmowa badania w OZSS.

Czy sąd może zlecić badanie bez wniosku stron?

Sąd może zlecić badanie z urzędu, nawet jeśli żadna ze stron o to nie wnioskowała. Robi tak zwłaszcza wtedy, gdy z akt sprawy wynika, że sytuacja dziecka wymaga specjalistycznej oceny.

Czy mogę wnioskować o biegłego psychologa zamiast OZSS?

Sąd może zlecić badanie w OZSS albo powołać biegłego sądowego spoza ośrodka, a strona może we wniosku uzasadnić wybraną drogę. Porównanie obu rozwiązań pod względem składu i terminów zawiera wpis biegły psycholog czy specjalista OZSS.

Czy istnieje możliwość odwołania się od postanowienia o skierowaniu na badanie?

Postanowienie o skierowaniu na badanie należy do postanowień dowodowych i co do zasady nie podlega zażaleniu. Sąd może jednak zmienić lub uchylić postanowienie dowodowe na podstawie art. 240 § 1 k.p.c. Strona może więc prosić sąd o inny zakres badania, nowe pytania do specjalistów albo inny ośrodek, jeśli przemawiają za tym ważne powody.

Jakie testy stosują biegli podczas badania?

Specjaliści korzystają z testów osobowości, kwestionariuszy kompetencji rodzicielskich i narzędzi do oceny więzi. Opis tych narzędzi i sposobu ich wypełniania zawiera wpis przykładowe testy OZSS.

Testy przed badaniem OZSS i kurs przygotowania

Wyniki testów wypełnionych przed badaniem służą pracy nad sobą przed terminem, a opinię w sprawie może sporządzić wyłącznie zespół OZSS wyznaczony przez sąd. Dobór narzędzi podczas badania należy do osoby badającej, więc w ośrodku możesz otrzymać inny zestaw testów niż wypełniony wcześniej. Testy CUIDA, TKR i SPR z moim pisemnym opracowaniem oraz całościową ocenę kompetencji rodzicielskich z konsultacją opisuję na stronie testy przed badaniem OZSS.

Testy przed badaniem OZSS

Przygotowanie do badania od chwili otrzymania postanowienia omawiam w kursie przygotowania do badania OZSS. Kurs obejmuje prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.

Kurs przygotowania do badania OZSS

Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy

O autorce

Magdalena Bajsarowicz jest prawnikiem i psychologiem sądowym, od 15 lat pomaga rodzicom w sprawach o dziecko, w których po drugiej stronie jest osoba manipulująca. Opiniuje na zlecenie sądu jako biegły psycholog i przeanalizowała ponad 1000 opinii OZSS, na podstawie których powstały jej kursy i ebooki. Prowadziła wykłady z psychologii sądowej dla sędziów, prokuratorów i kuratorów, a w 2022 roku wydała pierwszy w Polsce ebook o badaniu OZSS.

Ukończyła studia magisterskie z psychologii na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu oraz z prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, a także studia podyplomowe w Instytucie Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przeszła kursy dla biegłych psychologów sądowych i należy do Stowarzyszenia Psychologów Sądowych w Polsce, a wcześniej prowadziła gabinet psychologiczny od 2011 roku i kancelarię specjalizującą się w prawie rodzinnym oraz psychologii sądowej od 2018 roku. W kancelarii kierowała kilkunastoosobowym zespołem, w którym pracowali także adwokaci i radcowie prawni. Prowadziła również wykłady międzynarodowe dla prawników i psychologów o polskim prawie rodzinnym oraz zajęcia z prawa cywilnego dla studentów prawa. Jako ekspertka komentuje prawo i psychologię dla telewizji TVP i TVN oraz dla Trójki Polskiego Radia. Jej wypowiedzi publikowały też portale WP, Onet i NaTemat oraz tygodnik Newsweek.