Czym jest OZSS? 10 najważniejszych informacji przed badaniem

Niezależnie od etapu, na którym się znajdujesz, ten artykuł wyjaśnia od podstaw, czym jest OZSS, jak działa, kto tam pracuje i dlaczego opinia wydana przez Opiniodawczy Zespół Specjalistów Sądowych ma tak duże znaczenie w sprawach o rozwód, kontakty czy władzę rodzicielską.

Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.

Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.

Cały proces badania od przygotowania po zastrzeżenia do opinii opisuję w artykule Badanie OZSS. Kompletny przewodnik dla rodziców. Jeżeli chcesz porównać, czy bardziej odpowiada Ci badanie w OZSS czy u biegłego psychologa, przeczytaj: Biegły psycholog czy specjalista OZSS.

Czym jest OZSS

OZSS to skrót od nazwy: Opiniodawczy Zespół Specjalistów Sądowych. Instytucja państwowa działająca przy sądach okręgowych w całej Polsce, której zadaniem jest sporządzanie opinii psychologicznych i pedagogicznych na zlecenie sądów rodzinnych oraz prokuratur. Pełniona funkcja jest ściśle określona przepisami prawa i nie podlega samodzielnej interpretacji przez żadną ze stron. OZSS w obecnej formie funkcjonuje od 2016 roku, kiedy weszła w życie ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów (Dz.U. z 2015 r. poz. 1418 ze zm.). Wcześniej tę samą rolę pełniły RODK-i, czyli Rodzinne Ośrodki Diagnostyczno-Konsultacyjne. Wraz z nową ustawą doprecyzowano zasady funkcjonowania ośrodków, skład zespołów i wymogi formalne dotyczące opinii. Od tej pory opinię przygotowuje minimum dwóch specjalistów zespołu. W RODK-ach zdarzało się, że opinię wydawał jeden psycholog, co w połączeniu z brakiem jednolitych standardów prowadziło do poważnych różnic jakości i metodologii między ośrodkami w całym kraju.

Ośrodki OZSS tworzone są przy sądach okręgowych. Każdy sąd okręgowy w Polsce ma swój OZSS lub korzysta z zespołu przypisanego do innego okręgu. Jeżeli Twoja sprawa toczy się w konkretnym sądzie rejonowym, badanie odbędzie się w OZSS podlegającym nadrzędnemu sądowi okręgowemu.

W jakich sprawach OZSS wydaje opinie

OZSS opiniuje wyłącznie w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Nie zajmuje się sprawami karnymi, cywilnymi ani gospodarczymi. Granica kompetencji jest wyznaczona przepisami i nie podlega rozszerzeniu na żądanie żadnej ze stron. Sądy kierują rodziny na badanie OZSS przede wszystkim w sprawach o uregulowanie lub zmianę kontaktów z dzieckiem, w sprawach o ograniczenie władzy rodzicielskiej, w sprawach o miejsce zamieszkania dziecka przy konflikcie rodzicielskim, a także gdy pojawia się podejrzenie zagrożeń dla dobra dziecka, takich jak zaniedbanie lub przemoc. Specjaliści odpowiadają na pytania, które sąd zadał w postanowieniu.

Kto pracuje w zespole OZSS

W zespole OZSS mogą pracować specjaliści z zakresu psychologii, pedagogiki, psychiatrii, psychiatrii dzieci i młodzieży, pediatrii oraz medycyny rodzinnej. Zdecydowana większość opinii w sprawach rodzinnych sporządzana jest przez zespół złożony z psychologa i pedagoga lub dwóch psychologów. Psychiatra uczestniczy w badaniu wtedy, gdy sąd wyraźnie wskazał to w treści postanowienia kierującego na badanie. Jeśli w postanowieniu nie ma mowy o psychiatrze, nie będzie on uczestniczył w badaniu, nawet jeżeli Ty lub druga strona uważacie, że jest to potrzebne. Nie ma możliwości samodzielnego wnioskowania o rozszerzenie składu na etapie badania. Strona może złożyć taki wniosek do sądu przed wydaniem postanowienia. W opinii wskazuje się osoby, które przeprowadziły badanie i wydały opinię, zgodnie z art. 290¹ § 3 k.p.c. Uchybienie w składzie zespołu strona może wskazać w zastrzeżeniach do opinii.

Kiedy sąd kieruje na badanie i kto może złożyć wniosek

Sąd może skierować rodzinę na badanie OZSS z własnej inicjatywy, bez żadnego wniosku ze stron. Każdej ze stron przysługuje prawo złożenia wniosku o skierowanie na badanie. Wniosek nie jest wiążący dla sądu, to znaczy sąd nie ma obowiązku go uwzględnić. Sąd ocenia potrzebę badania w konkretnej sprawie na podstawie sporu między rodzicami i zebranego materiału dowodowego. Nie w każdym procesie dotyczącym dzieci sąd wyda postanowienie o skierowaniu na badanie. Czyni tak przede wszystkim wtedy, gdy rodzice nie mogą dojść do porozumienia w kwestiach, które sąd musi rozstrzygnąć, a zebrany materiał dowodowy nie daje jednoznacznej odpowiedzi. Opinia OZSS pozwala sądowi oprzeć orzeczenie na ocenie specjalistycznej obok zeznań stron.

Okoliczności, w których sąd wydaje takie postanowienie, opisuje wpis kiedy sąd kieruje na badanie OZSS. Gdy termin badania jest już wyznaczony, przeczytaj wpis co mówić w OZSS.

Zakres badania i rola pytań postawionych przez sąd

Sąd wskazuje w postanowieniu pytania do specjalistów lub okoliczności do zbadania, a strony mogą wnioskować o ich uzupełnienie przed badaniem. Kto ustala te pytania i jak ich brzmienie wpływa na treść opinii, opisuję we wpisie pytania do biegłych OZSS.

Metody badawcze stosowane przez specjalistów OZSS

Badanie w OZSS obejmuje analizę akt, wywiad z każdym z rodziców i obserwację kontaktu rodzica z dzieckiem. Do tego dochodzą testy psychologiczne oraz rozmowa z dzieckiem prowadzona bez obecności rodziców.

Każdą z tych metod i obowiązek ich wskazania w treści opinii omawia wpis metody badawcze OZSS.

Testy psychologiczne należą do metod badania, z którymi rodzic może spotkać się w ośrodku. Testy CUIDA, TKR i SPR należą do narzędzi, które psycholog może zastosować podczas badania OZSS w sprawie o dziecko. Każdy z tych testów możesz wypełnić przed badaniem, a ja przygotuję pisemne opracowanie z opisem Twoich mocnych i słabych stron oraz sposobów pracy nad każdą z nich. Całościowa ocena kompetencji rodzicielskich obejmuje pięć testów stosowanych w OZSS i 45-minutową konsultację ze mną. Opis każdego testu, ceny i zamówienie znajdziesz na stronie testy przed badaniem OZSS.

Testy przed badaniem OZSS

Czym różni się badanie w OZSS od badania przez biegłego psychologa

Sąd może powołać biegłego psychologa sądowego spoza ośrodka, a opinia biegłego i opinia OZSS mają ten sam status dowodu w sprawie. Różnice w składzie, organizacji pracy i czasie oczekiwania porównuję we wpisie biegły psycholog czy specjalista OZSS.

Termin na wydanie opinii i sposób jej doręczenia

Zespół przesyła gotową opinię do sądu, który doręcza ją stronom lub ich pełnomocnikom. Czas od badania do doręczenia opinii i przyczyny opóźnień opisuje wpis po jakim czasie przychodzi opinia OZSS.

Czy i jak można zakwestionować opinię OZSS

Opinia OZSS podlega swobodnej ocenie sądu na podstawie art. 233 § 1 k.p.c., więc jej waga zależy od jakości samego dokumentu. Rodzic, który kwestionuje wnioski opinii, może złożyć zastrzeżenia wskazujące konkretne uchybienia w jej treści lub metodach.

5 błędów rodziców w sądzie to artykuł, który wyjaśnia, dlaczego nawet dobrzy rodzice przegrywają w sądzie.

Termin na złożenie zastrzeżeń do opinii OZSS

Przekazując opinię stronom, sąd wyznacza termin na zastrzeżenia, a jego długość zależy od decyzji sądu. W mojej praktyce sądy wyznaczają zwykle termin 14 dni. Jak przygotować to pismo i z jakich innych wniosków strona może skorzystać, wyjaśniam we wpisie zastrzeżenia do opinii OZSS.

FAQ. Pytania o to, czym jest OZSS

Jakie skutki ma odmowa badania w OZSS?

Sąd może ocenić odmowę udziału w badaniu na podstawie art. 233 § 2 k.p.c. i wyciągnąć z niej wnioski dla strony odmawiającej. Skutki odmowy dla rodzica i dla przebiegu sprawy omawia wpis odmowa badania w OZSS.

Czy opinia OZSS przesądza o wyroku sądu?

Sąd orzeka na podstawie całego materiału dowodowego, a opinia OZSS należy do dowodów o dużym wpływie na treść orzeczenia. W sprawach spornych bez jednoznacznych dowodów po żadnej ze stron sąd często opiera rozstrzygnięcie na wnioskach specjalistów.

Czy obie strony otrzymują tę samą opinię OZSS?

Sąd doręcza tę samą opinię każdej ze stron postępowania lub ich pełnomocnikom po otrzymaniu dokumentu od zespołu.

Czy można wnioskować o powtórzenie badania w OZSS?

Strona postępowania może złożyć do sądu wniosek o przeprowadzenie nowego badania lub powołanie innego zespołu. Sąd uwzględni taki wniosek przede wszystkim wtedy, gdy istnieją konkretne, wykazane podstawy do zakwestionowania opinii już wydanej.

Podsumowanie

Przeanalizowałam ponad 1000 opinii OZSS z różnych stron Polski. Wiem, w których momentach rodzice tracą kontrolę nad tym, jak są odbierani przez specjalistów i wiem, jakie informacje mają kluczowe znaczenie dla ostatecznych wniosków opinii, a których rodzice zwykle nie przekazują, bo nikt im nie powiedział, że powinni.

Testy przed badaniem OZSS i kurs przygotowania

Wyniki testów wypełnionych przed badaniem służą pracy nad sobą przed terminem, a opinię w sprawie może sporządzić wyłącznie zespół OZSS wyznaczony przez sąd. Dobór narzędzi podczas badania należy do osoby badającej, więc w ośrodku możesz otrzymać inny zestaw testów niż wypełniony wcześniej. Testy CUIDA, TKR i SPR z moim pisemnym opracowaniem oraz całościową ocenę kompetencji rodzicielskich z konsultacją opisuję na stronie testy przed badaniem OZSS.

Testy przed badaniem OZSS

Elementy badania opisane w tym wpisie omawiam szerzej w kursie przygotowania do badania OZSS. Kurs obejmuje prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.

Kurs przygotowania do badania OZSS

Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy

O autorce

Magdalena Bajsarowicz jest prawnikiem i psychologiem sądowym, od 15 lat pomaga rodzicom w sprawach o dziecko, w których po drugiej stronie jest osoba manipulująca. Opiniuje na zlecenie sądu jako biegły psycholog i przeanalizowała ponad 1000 opinii OZSS, na podstawie których powstały jej kursy i ebooki. Prowadziła wykłady z psychologii sądowej dla sędziów, prokuratorów i kuratorów, a w 2022 roku wydała pierwszy w Polsce ebook o badaniu OZSS.

Ukończyła studia magisterskie z psychologii na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu oraz z prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, a także studia podyplomowe w Instytucie Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przeszła kursy dla biegłych psychologów sądowych i należy do Stowarzyszenia Psychologów Sądowych w Polsce, a wcześniej prowadziła gabinet psychologiczny od 2011 roku i kancelarię specjalizującą się w prawie rodzinnym oraz psychologii sądowej od 2018 roku. W kancelarii kierowała kilkunastoosobowym zespołem, w którym pracowali także adwokaci i radcowie prawni. Prowadziła również wykłady międzynarodowe dla prawników i psychologów o polskim prawie rodzinnym oraz zajęcia z prawa cywilnego dla studentów prawa. Jako ekspertka komentuje prawo i psychologię dla telewizji TVP i TVN oraz dla Trójki Polskiego Radia. Jej wypowiedzi publikowały też portale WP, Onet i NaTemat oraz tygodnik Newsweek.