Władza rodzicielska
Kompetencje rodzicielskie a wyrok sądu co decyduje o opiece i kontaktach
lut
Kompetencje rodzicielskie a wyrok sądu to połączenie, którego wielu rodziców nie dostrzega aż do chwili przeczytania uzasadnienia orzeczenia. Rozstrzygnięcia w sprawach o opiekę, kontakty oraz miejsce zamieszkania dziecka nie opierają się na tym, kto więcej zarabia ani kto ma większe mieszkanie. Podstawą pozostaje ocena kompetencji rodzicielskich oraz odpowiedź na pytanie, który rodzic swoim codziennym funkcjonowaniem lepiej zabezpiecza dobro dziecka.
Kompetencje rodzicielskie nie stanowią zatem dodatku do sprawy sądowej i tworzą podstawę rozstrzygnięcia. Każdy dowód analizowany w postępowaniu zostaje odczytany przez pryzmat jednego pytania: co to mówi o kompetencjach tego rodzica i o dobru tego dziecka. Dotyczy to zeznań i dokumentacji w takim samym stopniu jak opinii oraz raportów.
Opiszę, na jakie decyzje sądu przekłada się ocena kompetencji, jakie czynniki mają wobec niej mniejszą wagę oraz co dzieje się wtedy, gdy ocena wypada nisko. Pełne omówienie samych kryteriów oceny znajdziesz w tekście kompetencje rodzicielskie w sądzie, do którego ten wpis nawiązuje.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Jak ocena kompetencji przekłada się na treść orzeczenia
Sąd wydający orzeczenie w sprawie rodzinnej odpowiada na kilka konkretnych pytań: z kim dziecko będzie mieszkać, jak mają wyglądać kontakty z drugim rodzicem oraz w jakim zakresie każdy z rodziców zachowa władzę rodzicielską. Każda z tych decyzji wymaga podstawy, a podstawą pozostaje ocena kompetencji rodzicielskich obojga rodziców.
Zależność między oceną kompetencji a treścią orzeczenia ma charakter przyczynowo-skutkowy i daje się prześledzić w uzasadnieniach. Rodzic, którego kompetencje zostają ocenione wyżej w wymiarach takich jak stabilność i reagowanie na potrzeby dziecka oraz ochrona przed konfliktem i wspieranie relacji z drugą stroną, ma większe szanse na korzystne rozstrzygnięcie. Wynika to z celu postępowania, którym pozostaje zabezpieczenie dobra dziecka, a nagradzanie lepszego rodzica nie należy do zadań sądu.
Z analizy uzasadnień orzeczeń wynika, że sądy powołują się wprost na konkretne wymiary kompetencji przy uzasadnianiu decyzji. Sformułowania o wyższych zdolnościach do współpracy, o lepszej ochronie dziecka przed konfliktem oraz o większej stabilności emocjonalnej pojawiają się w wyrokach i przekładają się bezpośrednio na ich treść.
Jakie decyzje sądu zależą od oceny kompetencji rodzicielskich
Ocena kompetencji przekłada się na cały zestaw decyzji podejmowanych w sprawie o dziecko, wykraczający daleko poza jedno rozstrzygnięcie. Poniższe zestawienie porządkuje obszary funkcjonowania rodzica oraz to, czego dotyczą w kontekście orzeczenia.
| Obszar | Jak jest postrzegane | Możliwy odbiór w ocenie | Znaczenie dla rozstrzygnięcia |
|---|---|---|---|
| Reakcje emocjonalne | sposób reagowania w sytuacji napięcia | poziom trudności w radzeniu sobie z emocjami | wpływa na ogólną ocenę |
| Wypowiedzi o dziecku | sposób opisywania dziecka i jego sytuacji | kierunek uwagi: dziecko albo inne kwestie | wpływa na wiarygodność |
| Relacja z drugim rodzicem | sposób odnoszenia się do drugiej strony | poziom napięcia między stronami | znaczenie przy ustalaniu kontaktów |
| Funkcjonowanie w konflikcie | sposób zachowania w sporze | intensywność konfliktu | wpływa na decyzje dotyczące opieki |
| Komunikacja | forma i spójność wypowiedzi | czytelność i uporządkowanie przekazu | znaczenie przy ocenie kompetencji |
| Powtarzalność zachowań | sposób funkcjonowania w czasie | przewidywalność albo zmienność | wpływa na stabilność oceny |
| Zachowanie w badaniu | ogólny sposób bycia podczas oceny | poziom napięcia i reakcji | wpływa na całościowy obraz |
Miejsce zamieszkania dziecka zostaje ustalone przez wskazanie rodzica, przy którym dziecko będzie mieszkać na stałe. Ocena kompetencji ma przy tej decyzji wagę większą niż przy pozostałych rozstrzygnięciach w sprawie, ponieważ dotyczy warunków, w jakich dziecko funkcjonuje każdego dnia. Znaczenie mają przy tym stabilność warunków, przewidywalność dnia oraz ochrona dziecka przed napięciem między dorosłymi.
Zakres kontaktów z drugim rodzicem, czyli ich częstotliwość, forma oraz ewentualne ograniczenia, zależy od oceny kompetencji obojga rodziców. Rodzic, którego kompetencje budzą wątpliwości, może otrzymać kontakty ograniczone co do terminów, odbywane w obecności kuratora lub drugiego rodzica.
Władza rodzicielska może zostać pozostawiona obojgu rodzicom w pełnym zakresie, ograniczona jednemu z nich do określonych uprawnień lub, w sytuacjach skrajnych, odebrana. Niska ocena kompetencji stanowi jedną z podstaw ograniczenia władzy rodzicielskiej, a szerzej omawiam to zagadnienie w tekście kompetencje rodzicielskie a ograniczenie władzy rodzicielskiej.
Opieka naprzemienna wymaga wysokich kompetencji po obu stronach, przede wszystkim zdolności do bieżącej współpracy przy sprawach dziecka. Orzeczenie takiej formy opieki nie jest możliwe wtedy, gdy ocena wskazuje na niezdolność rodziców do koordynowania opieki nad dzieckiem.
Dlaczego kompetencje mają większą wagę niż inne czynniki
Rodzice w sprawach sądowych koncentrują się na czynnikach, które wydają się rozstrzygające: na zarobkach, warunkach mieszkaniowych, liczbie godzin spędzanych z dzieckiem oraz na winie drugiej strony. Kryteria stosowane w postępowaniu układają się jednak inaczej i to rozminięcie kosztuje rodziców sporo energii włożonej w niewłaściwe argumenty.
Warunki materialne mają znaczenie na poziomie zapewnienia dziecku podstawowego bezpieczeństwa i tam się zatrzymują. Porównywaniu podlega zdolność do sprawowania opieki, podczas gdy wysokość wynagrodzenia oraz metraż mieszkania pozostają poza porównaniem. Rodzic dysponujący mniejszym lokalem, lecz wyższymi kompetencjami wychowawczymi, zostaje oceniony wyżej niż rodzic o lepszych warunkach angażujący dziecko w konflikt.
Liczba godzin spędzanych z dzieckiem nie przekłada się wprost na jakość relacji. Rodzic obecny przy dziecku krócej, lecz uważny i reagujący na jego potrzeby, prezentuje wyższe kompetencje niż rodzic obecny fizycznie przez cały dzień i niedostępny emocjonalnie. Ocenie podlega treść tego kontaktu oraz jego jakość, a sam czas trwania ma znaczenie drugorzędne.
Wina w relacji partnerskiej nie przekłada się automatycznie na ocenę kompetencji rodzicielskich. Zdrada, kłamstwa oraz krzywdzące zachowania wobec partnera pozostają sprawami poważnymi, natomiast w postępowaniu opiekuńczym ocenia się je przez pryzmat wpływu na dziecko. Sposób funkcjonowania w związku nie jest równoznaczny ze sposobem funkcjonowania w roli rodzica i to rozróżnienie leży u podstaw całej oceny.
Co się dzieje, gdy kompetencje rodzicielskie są oceniane nisko
Niska ocena kompetencji rodzicielskich nie prowadzi automatycznie do odebrania dziecka, choć właśnie tego obawiają się rodzice po przeczytaniu opinii. Może natomiast stanowić podstawę do ograniczenia roli tego rodzica w życiu dziecka na kilka różnych sposobów.
Skutkiem może być ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przy drugim rodzicu oraz ograniczenie kontaktów co do terminów lub formy. Możliwe jest także zawężenie zakresu władzy rodzicielskiej do wybranych uprawnień, na przykład do współdecydowania o edukacji i leczeniu. Sąd może również zobowiązać rodzica do udziału w terapii, w kursie kompetencji rodzicielskich oraz w pracy z psychologiem.
Rodzic, którego kompetencje budzą wątpliwości, może stopniowo wykazać, że potrafi odpowiadać na potrzeby dziecka we właściwy sposób. Wymaga to czasu, konsekwencji oraz trwałej zmiany sposobu postępowania, widocznej w organizacji dnia dziecka przez kolejne miesiące. Praca nad kompetencjami podjęta przed wydaniem rozstrzygnięcia daje się opisać w aktach, a podjęta po nim odnosi się już do stanu, którego orzeczenie nie obejmuje.
Co da się zmienić przed rozstrzygnięciem
Kompetencje rodzicielskie pozostają jedynym elementem sprawy, na który rodzic ma bezpośredni wpływ w toku postępowania. Postępowania drugiej strony nie da się zmienić, podobnie jak materiału, który znalazł się już w aktach sprawy. Praca nad własnymi kompetencjami pozostaje natomiast możliwa i zostawia po sobie ślad możliwy do wskazania.
Udział w kursie podniesienia kompetencji rodzicielskich, regularne konsultacje psychologiczne oraz praca nad komunikacją z drugim rodzicem należą do działań, które trafiają do akt i budują obraz rodzica skoncentrowanego na dziecku. Podjęcie takiej pracy z własnej inicjatywy świadczy o wglądzie oraz o gotowości do zmiany, a jedno i drugie należy do ocenianych obszarów.
Praca ta powinna być systematyczna i rozłożona w czasie, ponieważ jednorazowe działanie podjęte przed rozprawą nie zmienia oceny. Zaświadczenie uzyskane na tydzień przed badaniem, bez żadnego odzwierciedlenia w codziennym funkcjonowaniu dziecka, może zostać odczytane jako działanie instrumentalne i obniżyć ocenę, której miało służyć.
FAQ – pytania o kompetencje rodzicielskie a wyrok sądu
Czy niska ocena kompetencji oznacza odebranie dziecka?
Niska ocena może prowadzić do ograniczenia kontaktów lub władzy rodzicielskiej, przy czym rozwiązanie powinno pozostawać proporcjonalne do stwierdzonych trudności. Pozbawienie władzy rodzicielskiej stanowi rozwiązanie ostateczne, stosowane w sytuacjach skrajnych i wymagające rozbudowanego uzasadnienia.
Czy mogę zmienić ocenę kompetencji w toku sprawy?
Ocena kompetencji opiera się na całości materiału zgromadzonego w sprawie, w tym na dowodach wskazujących na zmianę w funkcjonowaniu rodzica. Udział w kursie, terapia oraz poprawa komunikacji z drugim rodzicem należą do okoliczności, które sąd może uwzględnić przy wydawaniu orzeczenia.
Czy wyższe zarobki pomagają w sprawie o opiekę?
Porównywaniu podlega zdolność do sprawowania opieki nad dzieckiem, a wysokość wynagrodzenia żadnej ze stron nie jest przedmiotem takiego porównania. Warunki materialne mają znaczenie wyłącznie na poziomie zapewnienia dziecku podstawowego bezpieczeństwa oraz odpowiednich warunków mieszkaniowych.
Czy wyrok można zmienić, jeśli podniosę kompetencje?
Zmiana orzeczenia jest możliwa wtedy, gdy okoliczności sprawy uległy istotnej zmianie po jego wydaniu. Udokumentowana poprawa kompetencji rodzicielskich należy do argumentów o dużej sile przy wniosku o modyfikację wyroku dotyczącego opieki lub kontaktów.
Ocenie podlega sposób funkcjonowania rodzica, podczas gdy treść składanych przez niego zapewnień o własnym zaangażowaniu ma wagę ograniczoną. Każde pismo, każda wiadomość oraz każde zachowanie wobec dziecka i wobec drugiego rodzica buduje obraz kompetencji lub go osłabia.
Jak przygotować się do oceny kompetencji rodzicielskich przed wyrokiem
Ocena kompetencji nie opiera się na samych intencjach ani na deklaracjach składanych przez rodzica w toku sprawy. Analizie podlega sposób komunikowania się, reagowanie w sytuacji konfliktu oraz zdolność do ochrony dziecka przed napięciem między dorosłymi. Obszary te dają się przygotować wcześniej, o ile praca zaczyna się od codzienności dziecka i pozostaje przy niej przez kolejne tygodnie. Kurs podniesienia kompetencji rodzicielskich obejmuje te same obszary, które analizowane są w sprawach o dziecko oraz podczas badania OZSS, wraz z ćwiczeniami i certyfikatem możliwym do złożenia do akt sprawy.
Pozdrawiam serdecznie,
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
