Przykładowe testy OZSS

Rodzice często pytają mnie o przykładowe testy OZSS w tygodniach przed badaniem w ośrodku. Niepewność przed nieznanym budzi lęk, bo badanie dotyczy dziecka, jego miejsca zamieszkania i codzienności po rozstaniu rodziców.

Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.

Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.

Cały proces badania od wezwania po opinię opisuję w artykule Badanie OZSS. Kompletny przewodnik dla rodziców.

Czym jest OZSS i kiedy sąd zleca badanie?

OZSS to zespół specjalistów działający przy sądzie okręgowym, który sporządza opinie zlecone przez sąd w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Skład zespołu, rodzaje spraw kierowanych na badanie i historię ośrodków po dawnych RODK opisuję we wpisie czym jest OZSS.

Z jakich elementów składa się badanie OZSS?

Badanie w OZSS obejmuje analizę akt sprawy, wywiad z rodzicem, obserwację kontaktu z dzieckiem oraz testy i kwestionariusze psychologiczne. Każdą z tych metod opisuję we wpisie metody badawcze OZSS, a w tym tekście skupiam się na testach.

Jakie testy psychologiczne stosuje OZSS?

W badaniach psychologiczno-sądowych stosuje się dwie główne grupy testów: kwestionariusze osobowości oraz narzędzia do oceny kompetencji rodzicielskich. Psycholog wybiera zwykle po jednym narzędziu z każdej grupy i dopasowuje je do pytań sądu.

Poniżej opisuję każde z tych narzędzi: co mierzy, z ilu pytań się składa i na co zwrócić uwagę przy wypełnianiu.

W tych testach nie ma odpowiedzi „dobrych” ani „złych”, a skale kontrolne sprawdzają szczerość osoby badanej. Próba sterowania wynikami zwykle wypada w opinii gorzej niż szczere i spontaniczne odpowiedzi.

Przykładowe testy OZSS do badania osobowości

Testy osobowości pozwalają określić cechy charakteru rodzica, jego stabilność emocjonalną i sposób reagowania na stres oraz trudności wpływające na opiekę nad dzieckiem.

Kwestionariusz Osobowości Eysencka EPQ-R

Autorzy: Hans J. Eysenck, Sybil B. G. Eysenck
Liczba pytań: 106
Format odpowiedzi: TAK / NIE
Czas wypełniania: około 15 do 20 minut

Kwestionariusz EPQ-R mierzy trzy podstawowe wymiary osobowości:

  • Ekstrawersja (E): określa, czy jesteś osobą towarzyską, aktywną i poszukującą stymulacji, czy raczej spokojną i wycofaną.
  • Neurotyczność (N): mierzy stabilność emocjonalną, a wysoki wynik wskazuje na skłonność do lęku, wahań nastroju i intensywnego przeżywania emocji.
  • Psychotyczność (P): ta skala nie mierzy psychozy, a wysoki wynik sugeruje tendencję do chłodu emocjonalnego, impulsywności i nonkonformizmu.

Test zawiera też skalę kłamstwa (L), która sprawdza szczerość odpowiedzi i skłonność do przedstawiania się w nierealnie korzystnym świetle. W kontekście OZSS ta skala ma duże znaczenie, bo zawyżony wynik na skali L osłabia wiarygodność całego badania.

Na co zwrócić uwagę: odpowiadaj szczerze i z namysłem, bo skala kłamstwa wyłapuje niespójności. Widziałam dziesiątki opinii, w których ten wynik osłabiał wiarygodność pozostałych danych.

Lista Przymiotnikowa ACL

Autorzy: Harrison G. Gough, Alfred B. Heilbrun
Liczba pozycji: 300 przymiotników
Format odpowiedzi: zaznaczenie przymiotników pasujących do siebie
Czas wypełniania: około 15 do 25 minut

W ACL zaznaczasz na liście 300 przymiotników te, które trafnie Cię opisują, na przykład „cierpliwy” albo „troskliwy”.

Na podstawie wybranych przymiotników psycholog analizuje między innymi:

  • obraz siebie, czyli to, jak postrzegasz samego siebie,
  • potrzeby psychologiczne, takie jak dominacja, opiekuńczość, autonomia i porządek,
  • sposoby przystosowania, czyli to, jak radzisz sobie z trudnościami.

Test daje szeroki obraz osobowości rodzica, ponieważ generuje wyniki na 37 skalach.

Na co zwrócić uwagę: zaznaczaj umiarkowaną liczbę przymiotników, bo skrajnie mała lub skrajnie duża ich liczba może sugerować tendencyjność albo trudności z samooceną.

Inwentarz Osobowości NEO-FFI

Autorzy: Paul T. Costa, Robert R. McCrae
Liczba twierdzeń: 60
Format odpowiedzi: skala 5-stopniowa (od „zdecydowanie się nie zgadzam” do „zdecydowanie się zgadzam”)
Czas wypełniania: około 10 do 15 minut

NEO-FFI opiera się na modelu Wielkiej Piątki, czyli modelu osobowości dobrze udokumentowanym w badaniach naukowych. Mierzy pięć cech:

  • Neurotyczność: skłonność do negatywnych emocji, lęku i stresu,
  • Ekstrawersja: towarzyskość, energia, pozytywne nastawienie,
  • Otwartość na doświadczenie: ciekawość, kreatywność, elastyczność myślenia,
  • Ugodowość: skłonność do współpracy, empatia, zaufanie do innych,
  • Sumienność: organizacja, odpowiedzialność, wytrwałość.

W kontekście badania OZSS duże znaczenie mają skale ugodowości i neurotyczności w kwestionariuszu. Ugodowość pokazuje gotowość do współpracy z drugim rodzicem, a neurotyczność wskazuje na stabilność emocjonalną.

Na co zwrócić uwagę: test jest krótki i trafny diagnostycznie, a skrajne odpowiedzi na skali mogą zaburzać wyniki.

Przykładowe testy OZSS do badania kompetencji rodzicielskich

Testy kompetencji rodzicielskich to druga główna grupa narzędzi stosowanych w badaniach OZSS. Mierzą Twoje postawy wychowawcze, zdolność do opieki i nastawienie do roli rodzica.

Wyniki w tej grupie mają często duży ciężar w opinii końcowej zespołu. Dobre wyniki w testach osobowości nie wystarczą, gdy testy kompetencji pokażą niekonsekwencję, nadmierną kontrolę lub brak empatii wobec dziecka.

Kwestionariusz CUIDA

Autorzy: F.A. Bermejo, I. Estevez, M.I. Garcia i zespół
Liczba pytań: 175
Format odpowiedzi: 4-stopniowa skala (od „nie zgadzam się” do „zgadzam się”)
Czas wypełniania: około 30 do 40 minut

CUIDA to hiszpański kwestionariusz zaadaptowany do warunków polskich, stworzony do oceny zdolności opiekuńczych. Mierzy między innymi:

  • altruizm, czyli gotowość do poświęceń na rzecz dziecka,
  • otwartość, czyli elastyczność w podejściu do wychowania,
  • asertywność, czyli umiejętność stawiania granic,
  • empatię, czyli zdolność rozumienia emocji dziecka,
  • stabilność emocjonalną, czyli radzenie sobie ze stresem rodzicielskim,
  • zdolność do rozwiązywania problemów, czyli podejmowanie decyzji w sytuacjach wychowawczych.

CUIDA zawiera również skale kontrolne, które wykrywają tendencję do przedstawiania się w nadmiernie pozytywnym świetle.

Na co zwrócić uwagę: CUIDA jest długim kwestionariuszem i wymaga skupienia oraz konsekwencji w odpowiedziach, bo niespójności wychwytują skale kontrolne.

Test Kompetencji Rodzicielskiej (TKR)

Autorki: Anna Matczak, Aleksandra Jaworowska
Liczba pozycji: 30 historii (scenariuszy)
Format odpowiedzi: 4-stopniowa skala
Czas wypełniania: około 15 do 20 minut

TKR to polski test z krótkimi scenariuszami sytuacji wychowawczych, w których wybierasz swoją reakcję na zachowanie dziecka.

Na tej podstawie psycholog ocenia:

  • wiedzę o potrzebach dziecka na różnych etapach rozwoju,
  • umiejętność adekwatnego reagowania na zachowania dziecka,
  • zdolność do wspierania rozwoju emocjonalnego i społecznego dziecka.

Na co zwrócić uwagę: odpowiadaj zgodnie ze swoim rzeczywistym stylem reagowania w codziennych sytuacjach z dzieckiem. Test jest skonstruowany tak, by wykrywać odpowiedzi udzielane „pod publiczkę” przez osobę badaną.

Skala Postaw Rodzicielskich (SPR)

Autor: Mieczysław Plopa
Liczba pytań: 50
Format odpowiedzi: 5-stopniowa skala (w tym opcja „mam wątpliwości”)
Czas wypełniania: około 15 do 20 minut

SPR bada pięć postaw rodzicielskich:

  • Akceptacja i odrzucenie: czy akceptujesz dziecko takim, jakie jest,
  • Nadmierne wymagania: czy stawiasz dziecku zbyt wysokie oczekiwania,
  • Autonomia: czy pozwalasz dziecku na samodzielność,
  • Niekonsekwencja: czy Twoje reakcje wychowawcze są spójne i przewidywalne,
  • Nadmierne ochranianie: czy chronisz dziecko w sposób ograniczający jego rozwój.

Charakterystyczną cechą tego testu jest dodatkowa opcja odpowiedzi „mam wątpliwości, czy taki jestem i tak się zachowuję”. Zbyt częste jej wybieranie może sugerować niską pewność siebie w roli rodzica.

Na co zwrócić uwagę: pożądany profil to wysoka akceptacja i autonomia przy niskich wynikach na skalach niekonsekwencji i nadmiernego ochraniania.

Znaczenie wyniku każdego z tych narzędzi w opinii i granice tego, co można nimi ustalić, opisuję w osobnym tekście: test kompetencji rodzicielskich.

Trzy narzędzia z tej grupy możesz wypełnić jeszcze przed terminem badania w ośrodku. Testy CUIDA, TKR i SPR należą do narzędzi, które psycholog może zastosować podczas badania OZSS w sprawie o dziecko. Każdy z tych testów możesz wypełnić przed badaniem, a ja przygotuję pisemne opracowanie z opisem Twoich mocnych i słabych stron oraz sposobów pracy nad każdą z nich. Całościowa ocena kompetencji rodzicielskich obejmuje pięć testów stosowanych w OZSS i 45-minutową konsultację ze mną. Opis każdego testu, ceny i zamówienie znajdziesz na stronie testy przed badaniem OZSS.

Testy przed badaniem OZSS

Dodatkowe testy psychologiczne stosowane w OZSS

Gdy analiza akt sprawy wskazuje na konkretne trudności, psycholog może sięgnąć po dodatkowe narzędzia diagnostyczne:

  • badanie impulsywności i agresji, stosowane przy zarzutach wybuchowości, przemocy lub problemów z kontrolą emocji, na przykład Kwestionariusz Agresji Bussa-Perry’ego,
  • testy inteligencji emocjonalnej, na przykład Kwestionariusz Inteligencji Emocjonalnej INTE, który mierzy zdolność rozpoznawania, rozumienia i regulowania emocji własnych i cudzych,
  • kwestionariusze do badania uzależnień, stosowane przy podejrzeniu problemu alkoholowego lub narkotykowego,
  • testy dla dzieci, stosowane głównie u dzieci powyżej 13. roku życia, w tym testy rysunkowe (np. „Rysunek rodziny”), testy projekcyjne lub kwestionariusze samoopisu.

Czy można zobaczyć przykładowe testy OZSS przed badaniem?

Testy psychologiczne stosowane w OZSS są objęte ochroną i ich treść nie jest publicznie dostępna. Pracownie testów sprzedają te narzędzia wyłącznie psychologom. Żadne wiarygodne źródło nie udostępni Ci więc pełnych pytań z testów EPQ-R, NEO-FFI, CUIDA czy TKR.

Nawet znajomość pytań nie pomoże, bo próba sterowania odpowiedziami przynosi więcej szkody niż pożytku. Każdy z opisanych wyżej testów ma skale kontrolne i wskaźniki spójności, które wychwytują nieszczere odpowiedzi. Psycholog zobaczy też rozbieżność między wynikami testów a tym, co powiedziałeś w rozmowie.

Przygotowanie polega na zrozumieniu obszarów badanych przez te testy, które opisałam powyżej. Wiedza o skali kłamstwa w EPQ-R oraz o pomiarze empatii i stabilności emocjonalnej w CUIDA pomaga przygotować postawę na dzień badania.

Jak wygląda badanie OZSS krok po kroku?

Badanie trwa zwykle od 3 do 6 godzin z przerwami i obejmuje rozmowę z psychologiem, testy oraz badanie dziecka, jeśli sąd je wezwał. Kolejne etapy od wezwania do opinii opisuję we wpisie jak wygląda badanie OZSS.

Błędy rodziców podczas badania OZSS

Atakowanie drugiego rodzica, prezentowanie się w nierealnie pozytywnym świetle i angażowanie dziecka w konflikt obniżają wiarygodność rodzica w opinii. Każdy z tych błędów widziałam wielokrotnie w opiniach, które nie były na korzyść rodzica. Sposób mówienia o sobie i o drugim rodzicu podczas wywiadu opisuję we wpisie co mówić w OZSS.

FAQ. Pytania o testy w OZSS

Czy mogę odmówić wypełnienia testów w OZSS?

Możesz odmówić wypełnienia testów, a zespół odnotuje tę odmowę w treści opinii. Sąd może ocenić ją na Twoją niekorzyść na podstawie art. 233 § 2 k.p.c., a skutki odmowy opisuję we wpisie odmowa badania w OZSS.

Jak długo trwa badanie w OZSS?

Badanie trwa zazwyczaj od 3 do 6 godzin, w zależności od złożoności sprawy i liczby zastosowanych testów. W niektórych sprawach zespół wyznacza więcej niż jedną wizytę rodziny w ośrodku.

Czy mogę się przygotować do testów OZSS?

Przygotowanie do testów polega na zrozumieniu badanych obszarów, świadomości własnych reakcji emocjonalnych i spokojnym podejściu do badania. Uczenie się odpowiedzi na pamięć nie pomaga w testach, które mają skale kontrolne.

Czy wyniki testów OZSS są decydujące dla wyroku?

Testy są jednym z elementów opinii obok rozmowy, obserwacji i analizy akt. Sąd nie jest formalnie związany opinią OZSS, choć w sprawach o dziecko jej wnioski mają duży wpływ na treść orzeczenia.

Jakie testy psychologiczne stosuje biegły psycholog?

Biegli psycholodzy powoływani przez sąd korzystają z tych samych lub podobnych narzędzi co OZSS. Są to zwykle kwestionariusze osobowości (EPQ-R, NEO-FFI, ACL) oraz testy kompetencji rodzicielskich (CUIDA, TKR, SPR).

Czy dziecko też wypełnia testy w OZSS?

Dzieci powyżej 13. roku życia mogą wypełniać w ośrodku krótkie kwestionariusze samoopisowe. Młodsze dzieci specjaliści badają głównie przez obserwację, rozmowę i metody projekcyjne, na przykład rysunki.

Podsumowanie

Badanie psychologiczne w OZSS to wieloetapowy proces obejmujący analizę akt, rozmowę, obserwację i testy psychologiczne. Do testów stosowanych w OZSS należą kwestionariusze osobowości (EPQ-R, NEO-FFI, ACL) oraz narzędzia do oceny kompetencji rodzicielskich (CUIDA, TKR, SPR).

Znajomość tych testów nie zastąpi rzetelnego przygotowania do całego badania w ośrodku. Podczas badania liczy się postawa świadomego, refleksyjnego i współpracującego rodzica, który stawia dobro dziecka na pierwszym miejscu.

Ten artykuł opieram na analizie ponad 1000 opinii OZSS i biegłych psychologów, które przeanalizowałam w swojej pracy.

Testy przed badaniem OZSS i kurs przygotowania

Wyniki testów wypełnionych przed badaniem służą pracy nad sobą przed terminem, a opinię w sprawie może sporządzić wyłącznie zespół OZSS wyznaczony przez sąd. Dobór narzędzi podczas badania należy do osoby badającej, więc w ośrodku możesz otrzymać inny zestaw testów niż wypełniony wcześniej. Testy CUIDA, TKR i SPR z moim pisemnym opracowaniem oraz całościową ocenę kompetencji rodzicielskich z konsultacją opisuję na stronie testy przed badaniem OZSS.

Testy przed badaniem OZSS

Testy, rozmowę z psychologiem i błędy obniżające wiarygodność rodzica omawiam szerzej w kursie przygotowania do badania OZSS. Kurs obejmuje prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.

Kurs przygotowania do badania OZSS

Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy

O autorce

Magdalena Bajsarowicz jest prawnikiem i psychologiem sądowym, od 15 lat pomaga rodzicom w sprawach o dziecko, w których po drugiej stronie jest osoba manipulująca. Opiniuje na zlecenie sądu jako biegły psycholog i przeanalizowała ponad 1000 opinii OZSS, na podstawie których powstały jej kursy i ebooki. Prowadziła wykłady z psychologii sądowej dla sędziów, prokuratorów i kuratorów, a w 2022 roku wydała pierwszy w Polsce ebook o badaniu OZSS.

Ukończyła studia magisterskie z psychologii na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu oraz z prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, a także studia podyplomowe w Instytucie Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przeszła kursy dla biegłych psychologów sądowych i należy do Stowarzyszenia Psychologów Sądowych w Polsce, a wcześniej prowadziła gabinet psychologiczny od 2011 roku i kancelarię specjalizującą się w prawie rodzinnym oraz psychologii sądowej od 2018 roku. W kancelarii kierowała kilkunastoosobowym zespołem, w którym pracowali także adwokaci i radcowie prawni. Prowadziła również wykłady międzynarodowe dla prawników i psychologów o polskim prawie rodzinnym oraz zajęcia z prawa cywilnego dla studentów prawa. Jako ekspertka komentuje prawo i psychologię dla telewizji TVP i TVN oraz dla Trójki Polskiego Radia. Jej wypowiedzi publikowały też portale WP, Onet i NaTemat oraz tygodnik Newsweek.