Czy psycholog w OZSS ocenia rodzica już w poczekalni, zanim ktokolwiek zaprosi go do gabinetu? Czy obserwacja z dzieckiem odbywa się przy drugim rodzicu, a rodzeństwo bawi się razem czy osobno? Czy rodzic może nagrać badanie albo dostać od psychologa notatki sporządzone podczas obserwacji? Standardy metodologii opiniowania z 2016 roku zaliczają obserwację do podstawowych metod badania w zespołach obok analizy akt, wywiadu i rozmowy kierowanej z dzieckiem.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Obserwacja wśród metod badania w OZSS
Standardy metodologii opiniowania wymieniają obserwację zachowania osób badanych i ich wzajemnych relacji wśród podstawowych metod badania. Testy i kwestionariusze pełnią rolę metod uzupełniających i muszą spełniać wymogi , takie jak trafność, rzetelność i normalizacja. Diagnoza końcowa ma łączyć dane uzyskane wszystkimi metodami zastosowanymi w badaniu rodziny.
Ośrodek powinien dysponować pomieszczeniami pozwalającymi obserwować zachowanie osób badanych, osobno dla dorosłych i dla dzieci. Sposób łączenia danych z obserwacji z materiałem z akt i z wywiadu opisuję we wpisie o etapach badania OZSS.
Obserwacja swobodna i obserwacja zadaniowa
Obserwacja swobodna obejmuje zachowanie rodzica i dziecka poza gabinetem. Specjaliści mogą odnotować, kto przyprowadził dziecko, jak dziecko zareagowało na drugiego rodzica i jak odnalazło się w nowym miejscu.
Obserwacja zadaniowa odbywa się w pokoju z zabawkami i materiałami dopasowanymi do wieku dziecka. Specjaliści mogą poprosić rodzica o wspólną zabawę, wspólne wykonanie zadania albo krótkie wyjście z pokoju i powrót. Kryteria, według których ocenia się kontakt rodzica z dzieckiem w takiej sytuacji, opisuję we wpisie badanie więzi z dzieckiem w OZSS.
Obserwacja jednego rodzica albo całej rodziny
Osoba prowadząca badanie decyduje, czy obserwuje każdego rodzica osobno z dzieckiem, czy całą rodzinę w jednym pomieszczeniu. Wpływ na tę decyzję mają warunki lokalowe, czas badania i liczba dzieci. Obserwacja drugiego rodzica powinna przebiegać w porównywalnych warunkach, żeby opinia zestawiała ze sobą podobny materiał.
Przy kilkorgu dzieciach obserwacja może objąć rodzeństwo razem, a rozmowy z każdym dzieckiem odbywają się osobno, co opisuję we wpisie o badaniu dziecka w OZSS.
Obserwacja z dzieckiem dotyczy kompetencji, które w ośrodku sprawdzają też kwestionariusze wypełniane przez rodziców. Testy CUIDA, TKR i SPR należą do narzędzi, które psycholog może zastosować podczas badania OZSS w sprawie o dziecko. Każdy z tych testów możesz wypełnić przed badaniem, a ja przygotuję pisemne opracowanie z opisem Twoich mocnych i słabych stron oraz sposobów pracy nad każdą z nich. Pojedynczy test jak i całościowa ocena kompetencji rodzicielskich obejmuje pięć testów stosowanych w OZSS i 45-minutową konsultację ze mną. Opis każdego testu, ceny i zamówienie znajdziesz na stronie testy przed badaniem OZSS.
Opinia bez obserwacji
Badanie i wydanie opinii bez udziału jednej ze stron wymaga zgody sądu albo prokuratora, który zlecił opinię. Rodzic, który odmawia zgody na badanie dziecka bez swojej obecności, zostaje poinformowany o możliwości wydania opinii w ograniczonym zakresie. Odmowę udziału w badaniu i jej znaczenie dla sprawy omawiam we wpisie odmowa badania w OZSS.
Nagrywanie badania w OZSS i dostęp do materiałów
Zakaz rejestrowania badania obejmuje dyktafon, telefon i każde inne urządzenie w rękach osób badanych, a rodzic słyszy o nim w części informacyjnej przed pierwszą rozmową. Gdy osoba badana złamie zakaz, zespół może przerwać czynności albo od nich odstąpić. Z badania powstaje pisemny protokół z datą i łącznym czasem trwania, w tym z czasem poświęconym na wywiad.
Punkt 9.3 standardów wyklucza udostępnianie osobom badanym materiałów, na podstawie których zespół przygotował opinię. Rzecznik Praw Obywatelskich zwracał się w tej sprawie do Ministra Sprawiedliwości w latach 2018, 2022, 2024 i 2025. W wystąpieniu z lutego 2025 roku Rzecznik wskazał niezgodność punktu 9.3 z art. 51 ust. 3 Konstytucji, który daje każdemu prawo dostępu do dotyczących go dokumentów urzędowych.
Zakaz nagrywania badania w kontekście dziecka wysłanego do gabinetu z telefonem omawiam we wpisie jak przygotować dziecko do badania OZSS.
FAQ. Pytania o obserwację w OZSS
Czy obserwacja w OZSS zaczyna się w poczekalni?
Obserwacja swobodna obejmuje także zachowanie rodzica i dziecka poza gabinetem, w tym przywitanie i oczekiwanie na kolejną część badania. Specjaliści mogą odnotować te zachowania w opinii obok wyników obserwacji w gabinecie.
Czy rodzice są obserwowani z dzieckiem razem?
Osoba prowadząca badanie może obserwować każdego rodzica osobno albo całą rodzinę w jednym pomieszczeniu. Obserwacja obojga rodziców z dzieckiem powinna przebiegać w porównywalnych warunkach i trwać podobnie długo.
Czy można nagrywać badanie w OZSS?
Rodzic słyszy przed badaniem, że nie ma zgody na rejestrowanie rozmów i obserwacji w ośrodku. Zespół może przerwać badanie albo od niego odstąpić, gdy osoba badana złamie ten zakaz.
Czy rodzic może dostać notatki z obserwacji?
Punkt 9.3 standardów wyklucza udostępnianie osobom badanym materiałów, na podstawie których zespół przygotował opinię. Rzecznik Praw Obywatelskich kilkakrotnie kwestionował to rozwiązanie w wystąpieniach do Ministra Sprawiedliwości.
Czy opinia OZSS może powstać bez obserwacji?
Badanie i opinia bez udziału jednej ze stron wymagają zgody organu, który zlecił opinię. Opinia wydana w takich warunkach może odpowiadać na pytania sądu w ograniczonym zakresie.
Testy przed badaniem OZSS i kurs przygotowania
Wyniki testów wypełnionych przed badaniem służą pracy nad sobą przed terminem, a opinię w sprawie może sporządzić wyłącznie zespół OZSS wyznaczony przez sąd. Dobór narzędzi podczas badania należy do osoby badającej, więc w ośrodku możesz otrzymać inny zestaw testów niż wypełniony wcześniej. Testy CUIDA, TKR i SPR z moim pisemnym opracowaniem oraz całościową ocenę kompetencji rodzicielskich z konsultacją opisuję na stronie testy przed badaniem OZSS.
Zachowanie rodzica podczas obserwacji z dzieckiem i reakcje na prowokacje drugiej strony omawiam w osobnym module kursu. Kurs przygotowania do badania OZSS obejmuje prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.
Kurs przygotowania do badania OZSS
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
O autorce
Magdalena Bajsarowicz jest prawnikiem i psychologiem sądowym, od 15 lat pomaga rodzicom w sprawach o dziecko, w których po drugiej stronie jest osoba manipulująca. Opiniuje na zlecenie sądu jako biegły psycholog i przeanalizowała ponad 1000 opinii OZSS, na podstawie których powstały jej kursy i ebooki. Prowadziła wykłady z psychologii sądowej dla sędziów, prokuratorów i kuratorów, a w 2022 roku wydała pierwszy w Polsce ebook o badaniu OZSS.
Ukończyła studia magisterskie z psychologii na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu oraz z prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, a także studia podyplomowe w Instytucie Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przeszła kursy dla biegłych psychologów sądowych i należy do Stowarzyszenia Psychologów Sądowych w Polsce, a wcześniej prowadziła gabinet psychologiczny od 2011 roku i kancelarię specjalizującą się w prawie rodzinnym oraz psychologii sądowej od 2018 roku. W kancelarii kierowała kilkunastoosobowym zespołem, w którym pracowali także adwokaci i radcowie prawni. Prowadziła również wykłady międzynarodowe dla prawników i psychologów o polskim prawie rodzinnym oraz zajęcia z prawa cywilnego dla studentów prawa. Jako ekspertka komentuje prawo i psychologię dla telewizji TVP i TVN oraz dla Trójki Polskiego Radia. Jej wypowiedzi publikowały też portale WP, Onet i NaTemat oraz tygodnik Newsweek.

