Zdemaskowanie narcyza w sądzie wygląda w wyobrażeniu rodzica jak moment, w którym sędzia, biegły albo kurator słyszy prawdę o relacji i rozpoznaje, z kim ma do czynienia. Ten moment nie nadchodzi, a osoby z cechami narcystycznymi wychodzą z sali rozpraw w lepszym świetle niż rodzic, który rzeczywiście dba o dziecko. Dzieje się tak nie dlatego, że sąd nie chce zobaczyć prawdy, tylko dlatego, że demaskowanie w postępowaniu rodzinnym oznacza coś innego niż ujawnienie charakteru drugiej strony. Opiszę, na czym ono polega, ile wymaga czasu, kto poza rodzicem może zobaczyć osobę manipulującą oraz po czym poznać, że demaskowanie się powiodło.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Zapoznaj się z moim autorskim modelem: Jak narcyz manipuluje w sądzie. Model Bajsarowicz.
Czym jest demaskowanie narcyza w sądzie, a czym nie jest
Demaskowanie w rozumieniu potocznym oznacza zdjęcie maski, czyli doprowadzenie do sytuacji, w której wszyscy obecni widzą prawdziwą twarz osoby manipulującej. Sąd rodzinny nie dysponuje żadnym narzędziem, które prowadziłoby do takiego efektu, ponieważ nie rozstrzyga, kim druga strona jest, tylko jak sprawuje opiekę oraz jaki wpływ jej zachowania mają na dziecko. Demaskowanie w realiach postępowania oznacza więc doprowadzenie do tego, że powtarzalny układ zachowań drugiej strony oraz jego skutki dla dziecka zostaną dostrzeżone i uwzględnione w rozstrzygnięciu.
Różnica między tymi dwoma rozumieniami przesądza o przebiegu całej sprawy, ponieważ rodzic dążący do pierwszego z nich kieruje uwagę na osobę, a rodzic dążący do drugiego kieruje ją na zachowania oraz na dziecko. Sąd może uwzględnić wyłącznie to drugie, więc wysiłek włożony w pierwsze nie przekłada się na treść orzeczenia, choć kosztuje najwięcej energii. Zdemaskowany w tym sensie narcyz nie zostaje nazwany po imieniu w uzasadnieniu, lecz jego zachowania zostają opisane jako wykazane i powiązane z sytuacją dziecka.
Dlaczego narcyz w sądzie wypada wiarygodnie
Osoba manipulująca nie traktuje sądu jako miejsca ustalania faktów, lecz jako przestrzeń budowania wizerunku, a osoby decyzyjne nie znają historii relacji poza tym, co zostanie im zaprezentowane. Opanowanie, oszczędność w słowach oraz brak widocznych emocji tworzą obraz strony stabilnej, podczas gdy rodzic pozostający przez lata pod wpływem manipulacji reaguje napięciem, tłumaczy się oraz próbuje zostać zrozumiany. Z perspektywy sądu to osoba manipulująca wygląda stabilniej, nawet jeżeli to ona destabilizowała relację przez cały czas jej trwania.
Pozorną poprawność, bierność na sali oraz prowokacje przed rozprawą opisuję osobno w tekście o zachowaniach narcyza w sądzie, a cały przebieg tej strategii w Modelu Bajsarowicz. Tutaj ważny jest jeden wniosek: wiarygodność drugiej strony nie bierze się z kłamstwa, które dałoby się złapać, tylko z formy, która wyprzedza treść.
Dlaczego bezpośrednie oskarżanie narcyza nie działa
Próba zdemaskowania drugiej strony przez nazwanie jej wprost należy do najczęściej powtarzanych błędów procesowych, ponieważ stwierdzenia w rodzaju „on jest manipulatorem” albo „ona niszczyła mnie psychicznie” bez przełożenia na funkcjonowanie rodzicielskie zostają odczytane jako subiektywne odczucia strony. Zamiast osłabić osobę manipulującą, osłabiają osobę, która je wypowiada, bo przesuwają ją w oczach sądu na pozycję strony emocjonalnej oraz skupionej na konflikcie. Dlaczego rozpoznanie zaburzenia nie zmienia wyroku, wyjaśniam w tekście o diagnozie narcyza w sądzie, a dlaczego nazwy typów nie należą do pism, w tekście o rodzajach narcyzmu.
Narcyza demaskuje rozbieżność, a nie oskarżenie
Jedynym sposobem, w jaki osoba manipulująca ujawnia się w postępowaniu, jest rozbieżność między tym, co deklaruje, a tym, co robi, ponieważ wizerunek budowany na sali nie wytrzymuje zestawienia z zachowaniem poza nią. Rozbieżność ta pojawia się w trzech miejscach, a każde z nich wymaga innego materiału. Pierwszym jest zestawienie pism procesowych z codziennym zachowaniem, gdy deklaracja pełnego zaangażowania w leczenie dziecka stoi obok sześciu nieobecności na wizytach w jednym półroczu.
Drugim miejscem jest zestawienie zeznań złożonych na rozprawie z korespondencją prowadzoną między rodzicami, gdy osoba opisująca siebie jako spokojną oraz nastawioną na współpracę w wiadomościach z tego samego okresu grozi, obraża albo zmienia terminy w ostatniej chwili. Trzecim jest zestawienie wypowiedzi przed biegłym z wypowiedziami przed sądem, gdy w gabinecie pojawia się autokrytyka ograniczona do cech nieszkodliwych, a w piśmie żadnych uchybień. Sąd nie zestawia tych miejsc samodzielnie, więc demaskowanie polega na tym, żeby zestawienie znalazło się przed nim w gotowej postaci.
Samo zestawienie działa tylko wtedy, gdy obie jego strony są opisane w ten sam sposób, czyli przez obserwację oraz powtarzalność, a nie przez ocenę. Jak odróżnić opis pokazujący wzorzec od listy zarzutów z datami, wyjaśniam w tekście o tym, jak opisać zachowania narcyza w piśmie do sądu.
Demaskowanie narcyza w sądzie wymaga czasu
Rozbieżność między deklaracją a działaniem staje się widoczna dopiero wtedy, gdy obie powtórzą się wystarczająco wiele razy, żeby dało się wykluczyć przypadek, a to wymaga miesięcy postępowania, a nie jednej rozprawy. Rodzic, który oczekuje efektu po pierwszym terminie, przeżywa po nim rozczarowanie, choć z punktu widzenia sprawy nic jeszcze nie mogło się wydarzyć. Pierwszy punkt odniesienia tworzy przeważnie postanowienie o zabezpieczeniu, ponieważ od tej chwili widać, czy druga strona stosuje się do decyzji sądu.
Czas działa tu na korzyść rodzica, który nie reaguje na każdą prowokację, ponieważ każdy kolejny miesiąc przynosi nowe potwierdzenia tego samego układu, podczas gdy osoba manipulująca ma coraz większą trudność z utrzymaniem jednej wersji. Zmiana taktyki w toku sprawy, czyli przejście od opanowania do skruchy albo od skruchy do ataku, jest sama w sobie rozbieżnością, którą sąd może dostrzec. Jak rozpoznać okresy pozornego spokoju w sprawie, opisuję w tekście o tym, kiedy narcyz odpuszcza.
Kto poza rodzicem może zobaczyć narcyza w toku sprawy
Rodzic jest w postępowaniu stroną, więc jego obserwacje z natury rzeczy traktowane są jako obserwacje osoby zainteresowanej wynikiem. Demaskowanie zyskuje wagę wtedy, gdy ten sam układ zachowań dostrzega ktoś, kto strony nie jest, a w sprawie rodzinnej takich osób jest kilka. Biegli widzą drugą stronę podczas badania, kurator podczas wywiadu w miejscu zamieszkania, a przy nadzorze kuratorskim regularnie przez dłuższy czas, co opisuję w tekście o tym, jak zachowania narcystyczne wpływają na wyrok.
Wychowawca, pediatra oraz terapeuta dziecka widzą skutki zachowań rodziców po stronie dziecka, a nie same zachowania, co w sprawie o dziecko ma wagę większą niż relacja o samym rodzicu. Świadkowie z otoczenia widzą natomiast przeważnie wersję przygotowaną dla otoczenia, więc ich zeznania częściej potwierdzają wizerunek niż go podważają. Rozmowa dziecka z biegłym oraz badanie relacji opisuję osobno w tekście o tym, jak narcyz zachowuje się na badaniu OZSS.
Sześć działań, które zamiast zdemaskować narcyza wzmacniają jego pozycję
Pierwszym z nich jest używanie etykiet oraz nazw zaburzeń, o czym była mowa wyżej, a drugim zasypanie sądu materiałem, ponieważ trzysta stron wydruków bez wskazania, co z nich wynika, przenosi na sąd pracę, której sąd nie wykona. Trzecim jest reagowanie w piśmie na każdą prowokację drugiej strony, co zmienia pismo o dziecku w zapis sporu między dorosłymi. Czwartym jest próba zdemaskowania drugiej strony podczas badania psychologicznego, gdzie każde zdanie o drugim rodzicu zostaje odnotowane jako skupienie na konflikcie zamiast na dziecku.
Piątym działaniem jest przedstawianie nagrań oraz korespondencji bez kontekstu, ponieważ fragment wyrwany z dłuższej wymiany pozwala drugiej stronie przedstawić własny fragment, który odwraca obraz. Szóstym jest oczekiwanie, że sąd wymusi na drugiej stronie przyznanie się do zachowań, czego postępowanie rodzinne nie robi, a czego brak rodzic odczuwa jako porażkę po każdej rozprawie. Formy unikania przyznania opisuję w tekście o tym, czy narcyz przyznaje się do winy w sądzie.
Wspólną cechą tych sześciu działań jest to, że każde z nich przenosi uwagę sądu z zachowań oraz z dziecka na osobę rodzica, który je podejmuje. Osoba manipulująca nie musi wtedy robić nic, ponieważ obraz strony emocjonalnej buduje się sam, a jej własne opanowanie zyskuje na kontraście. Prowadzenie kontaktu w sposób, który tego kontrastu nie daje, opisuję w tekście o tym, jak postępować z narcyzem.
Po czym poznać, że demaskowanie narcyza w sądzie się powiodło
Efekt udanego demaskowania nie wygląda jak scena z filmu, w której sąd nazywa drugą stronę po imieniu, więc rodzic oczekujący takiej sceny może go przeoczyć. Pierwszym miejscem, w którym efekt jest widoczny, jest uzasadnienie orzeczenia, sporządzane na wniosek, gdzie zachowania drugiej strony zostają opisane jako wykazane oraz powiązane z sytuacją dziecka, a nie jako przejaw konfliktu obojga rodziców. Drugim miejscem jest treść samego rozstrzygnięcia, w postaci ograniczenia władzy, określenia kontaktów z udziałem osoby trzeciej albo nadzoru kuratora.
Trzecim miejscem jest zachowanie drugiej strony, która po dostrzeżeniu, że dotychczasowy wizerunek przestał działać, zmienia taktykę, sięga po skruchę albo po atak, składa wnioski o zmianę orzeczenia albo przenosi konflikt na nowe pole. Ta zmiana jest paradoksalnie najpewniejszym sygnałem, że sąd zobaczył więcej, niż druga strona zamierzała pokazać. Jak wygląda skrucha w tym momencie sprawy, opisuję w tekście o masce skruchy u narcyza.
FAQ. Pytania o demaskowanie narcyza w sądzie
Czy da się zdemaskować narcyza w sądzie?
Da się, lecz w innym znaczeniu niż potoczne, ponieważ sąd nie rozstrzyga, kim druga strona jest, tylko jak sprawuje opiekę. Demaskowanie polega na doprowadzeniu do tego, że powtarzalny układ zachowań oraz jego skutki dla dziecka zostaną dostrzeżone i uwzględnione w orzeczeniu.
Dlaczego sąd nie widzi narcyza mimo prawdziwej historii?
Sąd widzi zachowanie stron w ograniczonym czasie oraz w określonej formie, a nie całą historię relacji. Prawdziwa historia opowiedziana chaotycznie, z emocjami oraz z etykietami traci wartość dowodową, podczas gdy druga strona mówi oszczędnie i bez obciążania się szczegółami.
Co demaskuje narcyza w postępowaniu?
Rozbieżność między deklaracjami a działaniem, widoczna w zestawieniu pism z codziennym zachowaniem, zeznań z korespondencją oraz wypowiedzi przed biegłym z wypowiedziami przed sądem. Sąd nie wykonuje tych zestawień samodzielnie, więc muszą trafić przed niego w gotowej postaci.
Ile trwa demaskowanie narcyza w sądzie?
Rozbieżność staje się widoczna dopiero po wielokrotnym powtórzeniu, co wymaga miesięcy postępowania, a nie jednej rozprawy. Pierwszy punkt odniesienia tworzy postanowienie o zabezpieczeniu, od którego widać, czy druga strona stosuje się do decyzji sądu.
Czy biegły OZSS rozpozna narcyza?
Biegły widzi drugą stronę w warunkach badania, w których osoba manipulująca prezentuje się korzystnie, a próba zdemaskowania jej w gabinecie zostaje odnotowana jako skupienie na konflikcie. Większą wagę ma to, co biegły dostrzeże w funkcjonowaniu dziecka oraz w zestawieniu wypowiedzi z badania z treścią pism.
Narcyz w sądzie. Jak ochronić siebie i dzieci
Demaskowanie w sposób opisany powyżej wymaga przygotowania rozłożonego na cały czas trwania sprawy, a nie jednego mocnego pisma. Które zachowania osoby manipulującej są w sądzie niewidzialne, jak nie wpaść w pułapki wizerunkowe oraz jak mówić o faktach bez osłabiania własnej pozycji, opisuję w e-booku poniżej, którego integralną częścią jest autorski Model Bajsarowicz.
Pozdrawiam serdecznie,
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & psycholog sądowy

