Zestawienie narcyza z wyrokiem sądu wydaje się wielu rodzicom sprzeczne, ponieważ osoba manipulująca, dążąca do kontroli oraz szkodząca dziecku wychodzi z postępowania z rozstrzygnięciem, które trudno uznać za niekorzystne. W postępowaniu rodzinnym przedmiotem oceny powinny być konkretne zachowania oraz ich wpływ na dziecko, a nie cechy osobowości przypisywane drugiemu rodzicowi, więc samo określenie „narcyz” nie stanowi kryterium rozstrzygnięcia. Rodzic stosujący manipulację potrafi podczas rozprawy albo krótkiego badania zachować spokój, udzielać przemyślanych odpowiedzi oraz stworzyć obraz osoby współpracującej i skupionej na dobru dziecka. Opiszę, od czego zależy treść wyroku w sprawie z udziałem takiej osoby, co dzieje się z orzeczeniem po jego wydaniu oraz jakie możliwości procedura daje rodzicowi, gdy druga strona orzeczenia nie wykonuje.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Zapoznaj się z moim autorskim modelem: Jak narcyz manipuluje w sądzie – Model Bajsarowicz.
Narcyz a wyrok sądu, czyli dlaczego nazwa osobowości nie trafia do orzeczenia
Słowo „narcyz” funkcjonuje jako określenie opisowe z języka potocznego, a nie jako termin prawny ani rozpoznanie postawione przez uprawnionego specjalistę. W postępowaniu rodzinnym znaczenie mają pojęcia dające się odnieść do kryteriów ustawowych, czyli dobro dziecka, sposób wykonywania władzy rodzicielskiej oraz realizowanie kontaktów. Relacja między cechami narcystycznymi rodzica a treścią wyroku opiera się więc wyłącznie na opisie zachowań, ich powtarzalności oraz skutków dla dziecka.
Rozpoznanie zaburzenia osobowości, nawet gdy trafi do akt, nie przesądza o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej ani o kontaktach, co omawiam szerzej w tekście o diagnozie narcyza w sądzie. Przełożenie zachowań na poszczególne kryteria oceny, takie jak zdolność do współpracy, ochrona dziecka przed konfliktem oraz spójność deklaracji z postępowaniem, opisuję w tekście o tym, jak kompetencje rodzicielskie przekładają się na wyrok.
Co wyrok może rozstrzygnąć w sprawie z narcyzem
Wyrok rozwodowy oraz postanowienie w sprawie opiekuńczej obejmują kilka odrębnych rozstrzygnięć, a zachowania narcystyczne pojawiają się w każdym z nich w innej postaci. Przy władzy rodzicielskiej sąd może pozostawić ją obojgu rodzicom, ograniczyć ją jednemu z nich do określonych uprawnień albo powierzyć jej wykonywanie jednemu rodzicowi. Zachowanie polegające na blokowaniu decyzji dotyczących szkoły albo leczenia dziecka ma znaczenie właśnie w tym punkcie orzeczenia.
Przy kontaktach sąd może określić ich terminy, miejsce oraz formę, a także wprowadzić obecność osoby trzeciej, gdy wymaga tego dobro dziecka. Zachowania widoczne przy przekazaniach, odwoływanie spotkań oraz wciąganie dziecka w konflikt dorosłych znajdują odzwierciedlenie w tej części rozstrzygnięcia. Przy miejscu zamieszkania dziecka oraz przy alimentach znaczenie ma stabilność codziennej opieki oraz rzeczywisty udział w kosztach, a nie deklaracje składane na rozprawie.
Każde z tych rozstrzygnięć sąd może wydać także w formie zabezpieczenia na czas trwania postępowania, co w sprawach z udziałem osoby manipulującej tworzy pierwszy punkt odniesienia dla oceny, czy stosuje się ona do decyzji sądu. Przygotowanie żądań przed złożeniem pozwu opisuję w tekście o tym, co zrobić przed złożeniem pozwu o rozwód z narcyzem.
Dlaczego wyrok sądu w sprawie z narcyzem potrafi zaskoczyć
Podczas rozprawy albo badania strony są obserwowane przez ograniczony czas, więc osoba spokojna, opanowana oraz deklarująca gotowość do współpracy może zostać odebrana korzystnie. Rodzic pozostający pod wpływem długotrwałego konfliktu reaguje w tych samych warunkach emocjonalnie, mówi chaotycznie oraz próbuje przedstawić całą historię relacji podczas jednego spotkania. Zestawienie tych dwóch obrazów bez znajomości codzienności rodziny prowadzi do oceny odwrotnej niż ta, której oczekiwał rodzic zgłaszający zastrzeżenia.
Manipulacja nie ujawnia się w jednym zdarzeniu ani w pojedynczym dowodzie, ponieważ jej obraz tworzą powtarzające się zachowania obserwowane na przestrzeni miesięcy. Skupienie się na emocjach, opisywanie drugiego rodzica za pomocą etykiet oraz brak odniesienia zdarzeń do sytuacji dziecka osłabiają przekaz nawet wtedy, gdy same zdarzenia są prawdziwe. Treść wyroku zależy więc od tego, czy zachowania zostały opisane, wykazane oraz powiązane z dobrem dziecka, a nie wyłącznie od tego, czy miały miejsce.
Osobnym powodem zaskoczenia pozostaje oczekiwanie, że sąd nazwie drugą stronę po imieniu albo wymusi na niej przyznanie się do zachowań. Dlaczego takie przyznanie nie następuje oraz jakie formy przybiera jego unikanie, wyjaśniam w tekście o tym, czy narcyz przyznaje się do winy w sądzie.
Narcyz po wyroku sądu – orzeczenie nie zmienia osoby
Wyrok zamyka postępowanie, lecz nie zmienia sposobu funkcjonowania osoby, której dotyczy, więc zachowania obserwowane w toku sprawy wracają po jej zakończeniu w zmienionej formie. Orzeczenie o kontaktach może być wykonywane wybiórczo, z opóźnieniami oraz z interpretacją każdego punktu na własną korzyść. Orzeczenie o władzy rodzicielskiej może być kwestionowane w codziennych decyzjach przez odmowę zgody na sprawy wymagające współdziałania obojga rodziców.
Z perspektywy osoby manipulującej wyrok stanowi kolejny etap tego samego konfliktu, a nie jego zakończenie, ponieważ każdy punkt orzeczenia daje nowy powód do kontaktu oraz do sporu. Rodzic, który liczył na spokój po ogłoszeniu wyroku, spotyka się w pierwszych miesiącach z nasileniem kontaktu zamiast z jego wygaszeniem. Przebieg tego okresu opisuję w tekście o tym, jak narcyz zachowuje się po rozstaniu.
Gdy narcyz nie wykonuje orzeczenia o kontaktach
Procedura cywilna przewiduje osobne postępowanie na wypadek niewykonywania albo niewłaściwego wykonywania orzeczenia o kontaktach, prowadzone w dwóch etapach. W pierwszym etapie sąd opiekuńczy może zagrozić osobie naruszającej orzeczenie nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej za każde kolejne naruszenie, uwzględniając jej sytuację majątkową. W drugim etapie, gdy naruszenia trwają mimo zagrożenia, sąd może nakazać zapłatę tej sumy na rzecz drugiego rodzica.
Mało znany pozostaje fakt, że to postępowanie działa w obie strony, ponieważ dotyczy zarówno rodzica, który utrudnia kontakty, jak i rodzica uprawnionego do kontaktów, który ich nie realizuje albo narusza ich warunki. Osoba manipulująca potrafi z tego korzystać, zgłaszając jako naruszenie każde kilkuminutowe spóźnienie albo chorobę dziecka. Z tego powodu orzeczenie o kontaktach powinno zawierać rozwiązania na wypadek choroby, wyjazdu oraz zmiany terminu, żeby zwykłe zdarzenia życiowe nie stawały się podstawą do kolejnych wniosków.
Postępowanie to nie zmienia samego orzeczenia o kontaktach, lecz służy wyłącznie jego wykonaniu, więc nie daje się nim załatwić sporu o to, czy kontakty powinny wyglądać inaczej. Do zmiany treści orzeczenia prowadzi odrębna droga, opisana poniżej.
Czy wyrok sądu w sprawie z narcyzem da się zmienić
Rozstrzygnięcia dotyczące dziecka nie są ostateczne w takim sensie jak wyrok w sprawie majątkowej, ponieważ Kodeks rodzinny i opiekuńczy pozwala sądowi opiekuńczemu zmienić orzeczenie o władzy rodzicielskiej oraz o kontaktach, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Dotyczy to także rozstrzygnięć zawartych w wyroku rozwodowym, które po zakończeniu sprawy rozwodowej trafiają do właściwości sądu opiekuńczego. Zmiana wymaga wykazania, że sytuacja dziecka zmieniła się od chwili wydania orzeczenia.
Możliwość ta działa w dwie strony, co w sprawach z udziałem osoby manipulującej ma znaczenie praktyczne. Z jednej strony daje rodzicowi drogę do reakcji, gdy po wyroku zachowania drugiej strony nasilają się albo gdy ujawniają się nowe okoliczności dotyczące dziecka. Z drugiej strony bywa używana jako przedłużenie konfliktu, przez składanie kolejnych wniosków o zmianę bez rzeczywistej zmiany okoliczności, co utrzymuje kontakt oraz napięcie przez kolejne lata.
Od zmiany orzeczenia odróżnić należy zaskarżenie wyroku, czyli apelację wnoszoną w terminie od doręczenia uzasadnienia, która dotyczy błędów popełnionych przy wydawaniu orzeczenia, a nie zmiany okoliczności po jego wydaniu. Przebieg tej drogi omawiam w tekście o apelacji od wyroku rozwodowego.
Zobowiązanie narcyza do określonego postępowania i nadzór kuratora
Między pozostawieniem pełnej władzy rodzicielskiej a jej ograniczeniem procedura przewiduje rozwiązania pośrednie, po które sąd może sięgnąć, gdy dobro dziecka jest zagrożone. Sąd może zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w tym do pracy z asystentem rodziny, do udziału w terapii rodzinnej albo do korzystania z poradnictwa, a także poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego. Rozwiązania te pojawiają się w sprawach, w których konflikt rodziców obciąża dziecko, a żadnemu z nich nie da się przypisać wyłącznej odpowiedzialności.
Zobowiązanie do terapii rodzinnej w sprawie z udziałem osoby manipulującej przebiega inaczej, niż zakłada orzeczenie, ponieważ obecność na spotkaniach nie oznacza udziału w pracy nad relacją. Osoba taka potrafi pojawiać się na każdym spotkaniu, deklarować gotowość do zmiany oraz wykorzystywać gabinet do przedstawiania własnej wersji zdarzeń terapeucie. Z kolei nadzór kuratora tworzy regularnie powtarzaną obserwację z zewnątrz, która z czasem pokazuje różnicę między zachowaniem przy kuratorze a zachowaniem opisywanym przez drugiego rodzica.
Co uzasadnienie wyroku mówi o tym, czy sąd dostrzegł narcyza
Sama sentencja wyroku nie pokazuje, w jaki sposób sąd odczytał zachowania stron, ponieważ zawiera wyłącznie rozstrzygnięcia bez ich motywów. Uzasadnienie sporządzane jest na wniosek złożony w terminie tygodnia od ogłoszenia orzeczenia i dopiero ono pokazuje, które zachowania sąd uznał za wykazane, którym dowodom dał wiarę oraz jak powiązał je z sytuacją dziecka. Z perspektywy rodzica jest to jedyny dokument, z którego wynika, czy powtarzalny układ zachowań drugiej strony został zauważony.
Uzasadnienie, w którym zachowania drugiej strony zostały opisane jako przejaw konfliktu obojga rodziców, mówi coś innego niż uzasadnienie przypisujące określone zachowania jednej ze stron. Różnica ta ma znaczenie dla dalszych kroków, ponieważ wyznacza zarówno treść ewentualnej apelacji, jak i podstawę przyszłych wniosków o zmianę orzeczenia. Uzasadnienie pokazuje też, czy sąd oparł się przede wszystkim na opinii biegłych, czy na własnej ocenie dowodów, co opisuję w tekście o zarzutach do opinii biegłego OZSS.
Co w wyroku zależy od rodzica po drugiej stronie konfliktu
Treść rozstrzygnięcia zależy nie tylko od zachowań osoby manipulującej, lecz także od tego, jak własną postawę oraz własne decyzje przedstawia rodzic zgłaszający zastrzeżenia. Przedmiotem oceny powinno być to, który z rodziców skuteczniej chroni dobro dziecka, zapewnia mu stabilność oraz ogranicza jego udział w konflikcie dorosłych. Wskazywanie niewłaściwych zachowań drugiej strony nie wypełnia tej oceny, jeżeli nie towarzyszy mu obraz własnego sposobu sprawowania opieki.
Sposób komunikacji z drugim rodzicem, treść pism oraz własne reakcje w kontakcie składają się na obraz rodzica tworzony w toku całego postępowania. Rodzic nie ma wpływu na zachowania drugiej strony, lecz ma wpływ na to, jak przedstawia fakty, jak chroni dziecko przed konfliktem oraz jak buduje własną wiarygodność. Prowadzenie kontaktu z osobą manipulującą w sprawach, których nie da się uniknąć, opisuję w tekście o tym, jak postępować z narcyzem.
FAQ – Pytania o narcyza a wyrok sądu
Czy diagnoza narcystycznego zaburzenia osobowości wpływa na wyrok sądu?
Rozpoznanie może stanowić jeden z elementów materiału dowodowego, lecz samo w sobie nie przesądza o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej ani o kontaktach z dzieckiem. Znaczenie mają zachowania rodzica oraz ich przełożenie na opiekę, komunikację oraz ochronę dziecka przed konfliktem dorosłych.
Czy można wnioskować o badanie psychologiczne drugiego rodzica?
Taki wniosek jest dopuszczalny, lecz powinien odnosić się do konkretnych zachowań istotnych dla sprawy, a nie do samego podejrzenia zaburzenia osobowości. Uzasadnienie wniosku wymaga wskazania zdarzeń, reakcji rodzica oraz ich wpływu na dziecko albo na sposób sprawowania opieki.
Czy wyrok w sprawie z narcyzem można zmienić po jego wydaniu?
Sąd opiekuńczy może zmienić orzeczenie o władzy rodzicielskiej oraz o kontaktach, jeżeli wymaga tego dobro dziecka, także wtedy, gdy rozstrzygnięcie zawarte zostało w wyroku rozwodowym. Zmiana wymaga wykazania, że okoliczności dotyczące dziecka zmieniły się od chwili wydania orzeczenia.
Co zrobić, gdy narcyz nie wykonuje orzeczenia o kontaktach?
Procedura przewiduje dwuetapowe postępowanie, w którym sąd może zagrozić nakazaniem zapłaty określonej sumy za każde naruszenie, a następnie nakazać jej zapłatę. Postępowanie to dotyczy obu rodziców, więc obejmuje także rodzica uprawnionego do kontaktów, który ich nie realizuje albo narusza ich warunki.
Czy sąd może zobowiązać narcyza do terapii?
Sąd może zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w tym do udziału w terapii rodzinnej albo w poradnictwie, a także poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej nadzorowi kuratora. Sama obecność na spotkaniach nie oznacza jednak pracy nad relacją, więc efekt takiego zobowiązania zależy od tego, co dzieje się w gabinecie.
Narcyz w sądzie. Jak ochronić siebie i dzieci
Treść wyroku w sprawie z osobą manipulującą zależy od tego, co zostało wykazane w toku postępowania, a nie od tego, co wydarzyło się w rodzinie. Sposoby działania takiej osoby w sprawie sądowej oraz odpowiedzi na nie opisuję w e-booku poniżej, którego integralną częścią jest autorski Model Bajsarowicz.
Pozdrawiam serdecznie,
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & psycholog sądowy

