Jak opisać zachowania narcyza w piśmie do sądu

Opis zachowań narcyza w piśmie do sądu decyduje o tym, czy osoba czytająca zobaczy powtarzalny układ działań, czy wyłącznie emocje osoby piszącej. Zachowania osoby manipulującej są powtarzalne oraz przewidywalne, lecz dla kogoś bez osobistego doświadczenia z tym zjawiskiem pozostają niewidoczne, dopóki nie zostaną opisane w sposób zrozumiały bez wiedzy specjalistycznej. Wyjaśnię, dlaczego opis ogólny oraz opis zbudowany z dat działają na niekorzyść autora, a także na czym polega opis pokazujący wzorzec oraz jego skutek dla dziecka.

Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.

Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.

Zapoznaj się z moim autorskim modelem: Jak narcyz manipuluje w sądzie. Model Bajsarowicz.

Dlaczego sąd nie rozpoznaje zachowań narcyza po samej nazwie

Wiedza o sposobie działania osób manipulujących jest w środowisku sądowym rozłożona nierównomiernie, więc nie da się założyć, że sędzia albo kurator rozpozna opisywane zachowania jako narcystyczne nawet wtedy, gdy zna to pojęcie z teorii. Opis, który wymaga tej wiedzy jako klucza do zrozumienia, traci siłę w chwili, gdy trafia do osoby tego klucza pozbawionej. Zrozumienie przez sąd tego, jak zachowuje się druga strona, zależy wyłącznie od tego, jak zostanie to opisane w piśmie.

Z tego powodu opis zachowań narcyza powinien działać u czytelnika, który nigdy nie zetknął się z takim zjawiskiem oraz nie ma czasu na domyślanie się, co autor miał na myśli. Każde zdanie wymagające interpretacji przez pryzmat psychologii zostaje w najlepszym razie pominięte, a w najgorszym odczytane jako ocena pozbawiona podstaw.

Opis ogólny, czyli ocena w miejsce zdarzenia

Zdania w rodzaju „był agresywny”, „manipulowała dzieckiem” albo „nie interesował się rodziną” stanowią oceny, a nie opisy zdarzeń, więc dla osoby bez osobistego doświadczenia pozostają pustymi kategoriami. Czytelnik nie wie, co dokładnie się wydarzyło, jak wyglądało to z perspektywy dziecka ani czy zdarzenie powtórzyło się więcej niż raz. Opis ogólny przenosi cały ciężar rozumienia na odbiorcę, który tego ciężaru nie udźwignie bez dodatkowych informacji.

Opis zbudowany wyłącznie z ocen odbiorca może potraktować jako wyraz emocji, a nie jako relację ze zdarzeń, co osłabia wiarygodność autora niezależnie od tego, czy opisywana sytuacja jest prawdziwa. Druga strona, która przedstawia rzeczowy opis własnych działań, wygląda przy tym wiarygodniej bez względu na to, czy jej wersja odpowiada rzeczywistości. Dlaczego ten ciężar spada na osobę pokrzywdzoną, wyjaśniam w tekście o tym, dlaczego ofiara po rozstaniu z narcyzem traci wiarygodność.

Opis z datą i cytatem, czyli lista zarzutów, która obraca się przeciwko autorowi

Powszechna rada brzmi, żeby każde zdarzenie opisać z datą, godziną, miejscem oraz cytatem wypowiedzianych słów, co ma zastąpić ocenę faktem. Opis w rodzaju „w dniu 12 marca dziecko miało wizytę u ortopedy, o której druga strona została poinformowana wiadomością z 5 marca, lecz nie stawiła się i nie podała przyczyny” wygląda rzeczowo, a jednak w piśmie składającym się z dwudziestu takich punktów działa na niekorzyść osoby, która je zebrała. Czytelnik widzi wtedy kogoś, kto przez miesiące zapisywał każde potknięcie drugiej strony, zamiast kogoś, kto opisuje sytuację dziecka.

Lista incydentów tworzy obraz osoby małostkowej, skoncentrowanej na konflikcie oraz na udowadnianiu błędów drugiego rodzica, a taki obraz prowadzi do oceny obojga rodziców jako stron równie zaangażowanych w spór. Każdy pojedynczy punkt z taką datą druga strona może wytłumaczyć osobno, przez chorobę, pomyłkę w kalendarzu albo zmianę terminu, i po dwudziestu takich wyjaśnieniach z listy nie zostaje nic. Siła opisu nie leży w liczbie dat, tylko w tym, co z nich wynika razem.

Opis powtarzalności, czyli jak zachowania narcyza układają się we wzorzec

Rozwiązaniem jest pokazanie, że zachowania drugiego rodzica są powtarzalne, a nie jednorazowe, przy czym daty pełnią wtedy rolę pomocniczą, a nie główną. Ten sam przykład z wizytą u ortopedy w opisie pokazującym wzorzec brzmi inaczej: „od września do marca dziecko miało sześć wizyt u specjalistów, o każdej druga strona była informowana z wyprzedzeniem, na żadnej nie była obecna i w żadnym przypadku nie zaproponowała innego terminu, a jednocześnie w pismach procesowych deklaruje pełne zaangażowanie w leczenie dziecka”. Zdanie to zawiera liczbę, okres, powtarzalność oraz rozbieżność między deklaracją a działaniem, czyli wszystko, czego lista pojedynczych dat nie daje.

Podniesiony głos przy przekazaniu dziecka w opisie wzorca przestaje być jednym zdarzeniem z 3 lipca, a staje się układem: „przekazania dziecka odbywają się co dwa tygodnie, a od wiosny przy większości z nich dochodzi do podniesienia głosu w obecności dziecka, po czym dziecko przez kilka godzin po powrocie jest wycofane i pyta, czy następnym razem też będzie kłótnia”. Pytania zadawane dziecku o życie drugiego domu w opisie wzorca brzmią: „po każdym pobycie dziecko relacjonuje, że było pytane o to, co mówię o drugiej stronie, kto bywa u nas w domu oraz jak spędzamy czas, i opisuje te rozmowy jako stresujące”.

Różnica między tymi opisami a listą incydentów polega na tym, że wzorca nie da się wytłumaczyć pojedynczą chorobą ani pomyłką w kalendarzu. Druga strona musi odnieść się do całego układu, a nie do jednego dnia, co jest znacznie trudniejsze przy opisanych wyżej formach unikania odpowiedzialności. Jak wygląda ten opór oraz jakie przybiera formy, opisuję w tekście o tym, czy narcyz przyznaje się do winy w sądzie.

Skutek dla dziecka jako obowiązkowa część opisu

Opis zachowania drugiego rodzica bez wskazania, co z tego wynika dla dziecka, pozostaje skargą na drugą stronę, a sąd rodzinny nie rozstrzyga sporów między dorosłymi. Każdy opisany wzorzec powinien kończyć się zdaniem o tym, jak dziecko reaguje, co zmieniło się w jego zachowaniu oraz jakie potrzeby dziecka pozostają niezaspokojone. Nieobecność na wizytach lekarskich ma znaczenie przez to, że dziecko nie otrzymuje leczenia w terminie, a nie przez to, że drugi rodzic złamał obietnicę.

Skutek dla dziecka opisuje się tak samo jak zachowanie, czyli przez obserwację, a nie przez ocenę. Zdanie „dziecko jest skrzywdzone” niesie mniej niż zdanie „dziecko od trzech miesięcy budzi się w nocy przed każdym wyjazdem do drugiego rodzica i prosi, żeby nie jechać”. Pierwsze jest wnioskiem autora, drugie jest obserwacją, do której sąd oraz biegły mogą się odnieść. Jak dziecko może reagować na konflikt rodziców i jakie zachowania z tego wynikają, opisuję w tekście o manipulacji dzieckiem w rozwodzie.

Język opisu zachowań narcyza bez etykiet i bez diagnoz

Słowa „narcyz”, „toksyczny”, „manipulator” oraz nazwy zaburzeń osobowości nie powinny pojawiać się w opisie zachowań, ponieważ przenoszą uwagę czytelnika z tego, co się wydarzyło, na to, jak autor ocenia drugą stronę. Pismo zawierające takie określenia sugeruje stawianie rozpoznania bez uprawnień oraz skupienie na ataku zamiast na sytuacji dziecka. Ten sam wzorzec opisany bez jednego przymiotnika oceniającego działa mocniej, bo czytelnik sam dochodzi do wniosku, zamiast dostać go gotowego.

Podobnie działają przysłówki w rodzaju „zawsze”, „nigdy” oraz „ciągle”, które brzmią jak przesada nawet wtedy, gdy odpowiadają prawdzie. Zastąpienie ich liczbą oraz okresem, na przykład „na dwanaście przekazań w tym półroczu dziesięć zakończyło się kłótnią”, zamienia wrażenie przesady w informację możliwą do sprawdzenia. Dlaczego sama nazwa zaburzenia nie zmienia rozstrzygnięcia, wyjaśniam w tekście o diagnozie narcyza w sądzie.

Co narcyz robi z niekonkretnym opisem

Niekonkretny opis zachowań w piśmie procesowym staje się materiałem dla drugiej strony, ponieważ im mniej w nim obserwacji, tym łatwiej zakwestionować go w całości jednym zdaniem. Sąd nie ma wtedy podstaw, żeby rozstrzygnąć, czyja wersja jest wiarygodna, skoro żadna z nich nie opiera się na faktach możliwych do sprawdzenia. Osoba manipulująca korzysta z tej sytuacji, budując obraz drugiej strony jako kogoś emocjonalnego, formułującego niejasne oskarżenia oraz skupionego na konflikcie.

W zestawieniu z własnym spokojnym oraz rzeczowym stanowiskiem taka różnica tonu i precyzji wpływa na ocenę wiarygodności obu stron, a budowanie tego kontrastu stanowi część strategii procesowej osoby manipulującej. Cały przebieg tej strategii opisuje Model Bajsarowicz, a zachowania widoczne na sali rozpraw omawiam w tekście o zachowaniach narcyza w sądzie.

Opis własnych działań obok opisu zachowań narcyza

Pismo składające się wyłącznie z opisu drugiej strony tworzy obraz autora, o którym sąd nie wie nic poza tym, że ma zastrzeżenia do drugiego rodzica. Obok każdego opisanego wzorca powinien znaleźć się opis tego, co w tej samej sprawie robi rodzic piszący, czyli kto odwozi dziecko do specjalistów, kto odrabia zaległości po chorobie oraz jak wygląda reakcja na niepokój dziecka po powrocie z kontaktu. Dopiero zestawienie obu obrazów daje sądowi materiał do porównania, a porównanie stanowi istotę rozstrzygnięcia w sprawie o dziecko.

Opis własnych działań podlega tym samym zasadom co opis drugiej strony, czyli obserwacja zamiast oceny, powtarzalność zamiast pojedynczego zdarzenia oraz skutek dla dziecka na końcu. Zdanie „jestem dobrym rodzicem” niesie tyle samo co zdanie „on jest narcyzem”, czyli nic. Jak wykazać własne kompetencje rodzicielskie w toku postępowania, opisuję w tekście o tym, jak pokazać kompetencje rodzicielskie.

FAQ. Pytania o opisywanie zachowań narcyza w piśmie

Dlaczego sąd nie rozumie zachowań narcyza?

Sędzia oraz kurator nie mają obowiązku posiadania wiedzy specjalistycznej o sposobie działania osób manipulujących, więc opis sformułowany w języku psychologicznym albo zbyt ogólnie pozostaje dla nich nieczytelny. Opis działa wtedy, gdy jest zrozumiały dla osoby, która nigdy nie zetknęła się z tym zjawiskiem.

Czy opisywać zachowania narcyza z datami i godzinami?

Daty pełnią rolę pomocniczą, a główną rolę pełni pokazanie powtarzalności w określonym okresie oraz skutku dla dziecka. Pismo złożone z długiej listy pojedynczych zdarzeń z datami tworzy obraz autora skupionego na udowadnianiu błędów drugiej strony, co prowadzi do oceny obojga rodziców jako równie zaangażowanych w konflikt.

Co się dzieje, gdy opis zachowań narcyza jest zbyt ogólny?

Druga strona może zaprzeczyć takiemu opisowi jednym zdaniem, a sąd nie ma podstaw do rozstrzygnięcia, która wersja jest wiarygodna. Ogólne zarzuty stają się wtedy materiałem do zbudowania obrazu autora jako osoby emocjonalnej oraz konfliktowej, nawet gdy opisywana sytuacja jest rzeczywista.

Czy w piśmie można nazwać drugą stronę narcyzem?

Takie określenie przenosi uwagę czytelnika z zachowań na ocenę oraz sugeruje stawianie rozpoznania bez uprawnień. Ten sam wzorzec opisany bez przymiotników oceniających działa mocniej, ponieważ czytelnik dochodzi do wniosku samodzielnie na podstawie obserwacji.

Narcyz w sądzie. Jak ochronić siebie i dzieci

Opis zachowań w piśmie to jeden z elementów przygotowania do sprawy z osobą manipulującą. Sposoby działania takiej osoby w postępowaniu, przykłady spraw oraz odpowiedzi na kolejne ruchy drugiej strony opisuję w e-booku poniżej, którego integralną częścią jest autorski Model Bajsarowicz.

Pozdrawiam serdecznie,
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & psycholog sądowy