Czy sędzia może wydać orzeczenie inne od tego, które w opinii zaproponowali specjaliści z zespołu? Czy po opinii wskazującej drugiego rodzica jako lepszego opiekuna jest jeszcze sens czegokolwiek robić, a po korzystnej można już spokojnie czekać na wyrok?
Opinia zespołu należy w sprawie rodzinnej do dowodów ocenianych według artykułu 233 kodeksu postępowania cywilnego razem z wysłuchaniem dziecka, wywiadem kuratora i zeznaniami świadków. Sąd może odejść od jej wniosków wyłącznie z uzasadnieniem, które wyjaśnia, dlaczego inne dowody okazały się bardziej przekonujące.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Czy opinia OZSS jest wiążąca dla sądu rodzinnego?
W sprawach rodzinnych i opiekuńczych sąd może zażądać opinii od opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów na podstawie artykułu 290¹ kodeksu postępowania cywilnego. Taka opinia jest dowodem z opinii biegłych i podlega swobodnej ocenie sądu na równi z pozostałymi dowodami. Żaden przepis nie nakazuje sędziemu przepisać wniosków zespołu do postanowienia o opiece albo kontaktach.
Swoboda sądu w ocenie tej opinii ma granice wynikające z charakteru dowodu opartego na wiedzy specjalistycznej. Opinię zleca się wtedy, gdy rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych z psychologii i pedagogiki, których sędzia nie posiada. Sąd Najwyższy podkreślał, że sąd nie może zakwestionować wniosków biegłego na podstawie własnej wiedzy w tej dziedzinie.
Według jakich kryteriów sąd ocenia opinię zespołu
Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje kryteria oceny opinii biegłego, które dotyczą również opinii OZSS. Sąd powinien sprawdzić zgodność opinii z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziom wiedzy osób opiniujących oraz podstawy teoretyczne wniosków. Ocenie podlega także sposób uzasadnienia opinii i stopień stanowczości wyrażonych w niej wniosków.
W sprawie o dziecko oznacza to pytanie o to, czy wnioski zespołu wynikają z opisanych w opinii obserwacji, rozmów i wyników testów. Za niespójną sąd może uznać opinię, w której zachowanie rodzica podczas obserwacji opisano jako ciepłe i uważne, a we wnioskach bez wyjaśnienia wskazano jego słabą więź z dzieckiem. Części opinii i ich wzajemne powiązania opisuję we wpisie o elementach opinii wydawanej przez OZSS.
Opinia OZSS obok wysłuchania dziecka, kuratora i świadków
Sąd rozstrzygający o miejscu zamieszkania dziecka i o kontaktach może mieć w aktach kilka dowodów opisujących tę samą rodzinę z różnych perspektyw. Wywiad kuratora pokazuje warunki w domu, opinia ze szkoły opisuje funkcjonowanie dziecka w klasie, a wysłuchanie pozwala usłyszeć zdanie dziecka bez pośrednictwa dorosłych. Rolę kuratora w sprawie rodzinnej opisuję we wpisie o co pyta kurator sądowy.
Rozbieżność między opinią zespołu a innymi dowodami może skłonić sąd do zadania zespołowi dodatkowych pytań albo do wezwania specjalistów na rozprawę. Rozmowę sędziego z dzieckiem i jej znaczenie dla rozstrzygnięcia opisuję we wpisie wysłuchanie dziecka przez sąd. Dokumenty z placówek i ich znaczenie dla sądu przybliżam w tekście o tym, czym jest opinia ze szkoły w sprawie o dziecko.
Rodzic czekający na rozprawę po niekorzystnej opinii może sprawdzić, które obszary kompetencji rodzicielskich wypadają u niego słabiej. Testy CUIDA, TKR i SPR należą do narzędzi, które psycholog może zastosować podczas badania OZSS w sprawie o dziecko. Każdy z tych testów możesz wypełnić przed badaniem, a ja przygotuję pisemne opracowanie z opisem Twoich mocnych i słabych stron oraz sposobów pracy nad każdą z nich. Pojedynczy test kosztuje 499 zł, a całościowa ocena kompetencji rodzicielskich obejmuje pięć testów stosowanych w OZSS i 45-minutową konsultację ze mną za 3500 zł. Opis każdego testu, ceny i zamówienie znajdziesz na stronie testy przed badaniem OZSS.
Kiedy sąd może orzec wbrew opinii zespołu?
Wnioski opinii OZSS mają charakter rekomendacji dla sądu, a rozstrzygnięcie o opiece i kontaktach należy do sędziego. Sąd może przyjąć zawarty w opinii opis więzi dziecka z obojgiem rodziców i jednocześnie ustalić inny harmonogram kontaktów niż zaproponowany w opinii. Odejście od wniosków zespołu w sprawie miejsca zamieszkania dziecka wymaga oparcia w innych dowodach i przekonującego uzasadnienia.
Uzasadnienie orzeczenia powinno wskazywać, na których dowodach sąd się oparł i z jakich przyczyn odmówił wiarygodności pozostałym. Brak takiego wyjaśnienia przy rozstrzygnięciu sprzecznym z opinią może stać się podstawą zarzutu w apelacji. Sposób czytania uzasadnienia w sprawie z osobą manipulującą opisuję we wpisie narcyz a wyrok sądu.
Gdy opinia ma braki albo sprzeczności
Artykuł 286 kodeksu postępowania cywilnego daje sądowi możliwość zlecenia kolejnej opinii, także innemu zespołowi albo innym biegłym. Według Sądu Najwyższego sąd powinien z tej możliwości skorzystać, gdy opinia zawiera istotne braki, sprzeczności albo nie wyjaśnia istotnych okoliczności sprawy. Sama niekorzystna dla strony treść opinii nie obliguje sądu do zlecenia kolejnej.
Opinię uzupełniającą, ustne wyjaśnienia zespołu na rozprawie i skierowanie sprawy do innego zespołu opisuję we wpisie o zarzutach do opinii biegłego. Rodzaje zastrzeżeń dotyczących akt, przebiegu badania i wnioskowania omawiam we wpisie rodzaje zarzutów do opinii OZSS.
Opinia OZSS w rękach osoby manipulującej
Rodzic z cechami narcystycznymi, który otrzymał korzystną opinię, może przedstawiać ją drugiej stronie i dziecku jako ostateczny wyrok jeszcze przed rozprawą. Zdania wyrwane z opinii mogą pojawiać się w wiadomościach, w rozmowach z nauczycielami albo w komentarzach przy przekazaniu dziecka. Przy niekorzystnej opinii ta sama osoba może z kolei zarzucać zespołowi stronniczość i domagać się kolejnych badań.
Treść opinii trafia do akt sprawy, a jej wykorzystywanie wobec dziecka przed wydaniem orzeczenia może zostać opisane w piśmie do sądu jako zachowanie wpływające na dziecko. Zachowania narcyza w kolejnych etapach postępowania i ich opisywanie w piśmie omawiam we wpisie jak opisać zachowania narcyza w piśmie do sądu.
FAQ. Pytania o to, czy opinia OZSS jest wiążąca
Czy sąd może orzec wbrew opinii OZSS?
Sąd może wydać orzeczenie odmienne od wniosków zespołu, jeżeli uzasadni to innymi dowodami i wskaże, dlaczego uznał je za bardziej przekonujące. Własna wiedza sędziego z psychologii nie może zastąpić wiadomości specjalnych, dla których opinię zlecono.
Czy niekorzystna opinia OZSS oznacza przegraną sprawę?
Niekorzystna opinia jest istotnym dowodem, a strona może zgłosić do niej zastrzeżenia w terminie wyznaczonym przez sąd i przedstawić inne dowody. Sąd powinien ocenić opinię razem z pozostałym materiałem zebranym w sprawie o dziecko.
Czy sąd musi zlecić drugą opinię, gdy rodzic się nie zgadza z pierwszą?
Niezgoda strony z treścią opinii nie zobowiązuje sądu do zlecenia kolejnego badania. Potrzeba dodatkowej opinii powinna wynikać z braków, sprzeczności albo niewyjaśnionych okoliczności w opinii już złożonej do akt.
Czy wnioski opinii OZSS trafiają do wyroku?
Wyrok albo postanowienie zawiera rozstrzygnięcie sądu, a opinia może zostać omówiona w uzasadnieniu jako jeden z dowodów. Sąd może przyjąć część wniosków zespołu i ustalić pozostałe kwestie inaczej, niż zaproponowano w opinii.
Czy opinia OZSS sprzed kilku lat może być podstawą nowego orzeczenia?
Opinia opisuje rodzinę z okresu, w którym przeprowadzono badanie, a zmiana sytuacji dziecka może zmniejszyć jej przydatność w nowej sprawie. Przesłanki kolejnego badania w takiej sytuacji opisuję we wpisie ponowne badanie OZSS.
Testy przed badaniem OZSS i kurs przygotowania
Wyniki testów wypełnionych przed badaniem służą pracy nad sobą przed terminem, a opinię w sprawie może sporządzić wyłącznie zespół OZSS wyznaczony przez sąd. Dobór narzędzi podczas badania należy do osoby badającej, więc w ośrodku możesz otrzymać inny zestaw testów niż wypełniony wcześniej. Testy CUIDA, TKR i SPR z moim pisemnym opracowaniem oraz całościową ocenę kompetencji rodzicielskich z konsultacją opisuję na stronie testy przed badaniem OZSS.
Opinia zespołu powstaje na podstawie jednego dnia badania, więc przygotowanie do wywiadu i obserwacji ma znaczenie dla materiału, z którego zespół wyprowadzi wnioski. Kurs przygotowania do badania OZSS obejmuje prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.
Kurs przygotowania do badania OZSS
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
O autorce
Magdalena Bajsarowicz jest prawnikiem i psychologiem sądowym, od 15 lat pomaga rodzicom w sprawach o dziecko, w których po drugiej stronie jest osoba manipulująca. Opiniuje na zlecenie sądu jako biegły psycholog i przeanalizowała ponad 1000 opinii OZSS, na podstawie których powstały jej kursy i ebooki. Prowadziła wykłady z psychologii sądowej dla sędziów, prokuratorów i kuratorów, a w 2022 roku wydała pierwszy w Polsce ebook o badaniu OZSS.
Ukończyła studia magisterskie z psychologii na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu oraz z prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, a także studia podyplomowe w Instytucie Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przeszła kursy dla biegłych psychologów sądowych oraz szkolenie z diagnozy i terapii uzależnień przygotowujące do opiniowania w sprawach o uzależnienie od alkoholu. Należy do Stowarzyszenia Psychologów Sądowych w Polsce, a wcześniej prowadziła gabinet psychologiczny od 2011 roku i kancelarię specjalizującą się w prawie rodzinnym oraz psychologii sądowej od 2018 roku. W kancelarii kierowała kilkunastoosobowym zespołem, w którym pracowali także adwokaci i radcowie prawni. Prowadziła również wykłady międzynarodowe dla prawników i psychologów o polskim prawie rodzinnym oraz zajęcia z prawa cywilnego dla studentów prawa. Jako ekspertka komentuje prawo i psychologię dla telewizji TVP i TVN oraz dla Trójki Polskiego Radia. Jej wypowiedzi publikowały też portale WP, Onet i NaTemat oraz tygodnik Newsweek.

