Czy specjaliści OZSS mogą opisać w opinii zachowanie drugiego rodzica, o które sąd w ogóle nie pytał? Co się dzieje, gdy w trakcie badania wyjdzie na jaw problem spoza postanowienia sądu? Czy opinia, która pomija jedno z pytań albo wychodzi poza nie, zachowuje wartość dowodową? Zakres badania OZSS wyznaczają pytania z postanowienia sądu, a o ich zmianie decyduje wyłącznie sąd prowadzący sprawę.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Zakres badania OZSS wyznaczony pytaniami sądu
Biegły pomaga sądowi w ocenie okoliczności wymagających wiadomości specjalnych i działa w granicach zlecenia zawartego w postanowieniu dowodowym. Zespół planuje badanie pod kątem postawionych pytań, a od nich zależy dobór osób badanych, metod i czasu spotkań. Sposób formułowania pytań i udział stron w ich ustalaniu przedstawia wpis pytania do biegłych OZSS.
Akta sprawy mogą zawierać wiele wątków, które w opinii nie zostaną omówione, jeżeli nie wiążą się z żadnym pytaniem. Zachowanie opisane obszernie w pismach procesowych trafia do opinii wtedy, gdy wiąże się z którymś z pytań postawionych przez sąd. Analizę akt jako pierwszy etap pracy zespołu opisuję we wpisie jak wygląda badanie OZSS.
Wniosek zespołu o rozszerzenie tezy dowodowej
Standardy metodologii opiniowania przewidują, że specjaliści dostrzegający potrzebę zbadania okoliczności spoza postanowienia zwracają się w tej sprawie do sądu. Sąd może wtedy zmienić postanowienie dowodowe, korzystając z art. 240 § 1 k.p.c., albo pozostawić je bez zmian. Rozszerzenie może objąć na przykład konsultację lekarza psychiatry, badanie rodzeństwa albo nowego partnera jednego z rodziców.
Strony nie muszą wyrażać zgody na rozszerzenie zakresu badania, bo o rozszerzeniu rozstrzyga sąd prowadzący sprawę. Zmienione postanowienie wyznacza nowe granice opinii, a zespół może z tego powodu wyznaczyć kolejny termin spotkania z rodziną. Wpływ dodatkowych spotkań na czas oczekiwania na opinię omawia wpis po jakim czasie opinia OZSS.
Pytania o kompetencje rodzicielskie wyznaczają w wielu sprawach główną część badania każdego z rodziców. Testy CUIDA, TKR i SPR należą do narzędzi, które psycholog może zastosować podczas badania OZSS w sprawie o dziecko. Każdy z tych testów możesz wypełnić przed badaniem, a ja przygotuję pisemne opracowanie z opisem Twoich mocnych i słabych stron oraz sposobów pracy nad każdą z nich. Całościowa ocena kompetencji rodzicielskich obejmuje pięć testów stosowanych w OZSS i 45-minutową konsultację ze mną. Opis każdego testu, ceny i zamówienie znajdziesz na stronie testy przed badaniem OZSS.
Przemoc wobec dziecka ujawniona w trakcie badania
Informacja o krzywdzeniu dziecka może pojawić się w ośrodku także wtedy, gdy postanowienie dotyczy wyłącznie kontaktów albo miejsca zamieszkania. Według art. 572 k.p.c. obowiązek zawiadomienia sądu opiekuńczego o zdarzeniu uzasadniającym wszczęcie postępowania z urzędu ciąży między innymi na sądach, przy których działają zespoły. Instytucja państwowa, która w związku ze swoją działalnością dowie się o przestępstwie ściganym z urzędu, ma według art. 304 § 2 k.p.k. obowiązek niezwłocznie zawiadomić prokuratora albo Policję.
Obowiązek zawiadomienia istnieje niezależnie od treści pytań zadanych przez sąd w postanowieniu dowodowym. Fałszywe oskarżenia o przemoc w sporze rodziców omawia wpis fałszywa Niebieska Karta.
Opinia wykraczająca poza pytania sądu
Fragment opinii odnoszący się do okoliczności, o które sąd nie pytał, podlega ocenie sądu razem z całą opinią. Strona może w zastrzeżeniach wskazać, że opinia wychodzi poza zakres postanowienia dowodowego. Sąd może wtedy zażądać ustnego wyjaśnienia opinii albo opinii dodatkowej na podstawie art. 286 k.p.c., co przedstawia wpis zastrzeżenia do opinii OZSS.
Opinia pomijająca jedno z pytań sądu
Opinia powinna zawierać odpowiedź na każde pytanie zawarte w postanowieniu albo wyjaśnienie, z jakiego powodu odpowiedź nie była możliwa. Przeszkodą może być nieobecność jednej z osób objętych badaniem albo odmowa rozmowy dziecka ze specjalistą. Konsekwencje nieobecności rodzica albo jego odmowy udziału w badaniu przedstawia wpis odmowa badania w OZSS.
Opinia niepełna może zostać uzupełniona na żądanie sądu w formie pisemnej albo ustnej na rozprawie. Sąd ocenia, czy opinia odpowiada na postawione pytania, porównując jej wnioski z treścią postanowienia dowodowego. Kryteria oceny opinii zespołu przez sąd przedstawia wpis czy opinia OZSS jest wiążąca.
FAQ. Pytania o zakres badania OZSS
Czy OZSS może wypowiedzieć się o sprawie, o którą sąd nie pytał?
Zespół opiniuje w granicach pytań, które sąd zawarł w postanowieniu dowodowym kierującym rodzinę na badanie. Potrzebę zbadania okoliczności spoza tych pytań specjaliści zgłaszają sądowi, który decyduje o zmianie postanowienia.
Kto decyduje o rozszerzeniu zakresu badania OZSS?
O rozszerzeniu zakresu badania decyduje sąd, także na wniosek zespołu albo jednej ze stron. Podstawą zmiany jest art. 240 § 1 k.p.c., który pozwala sądowi zmienić albo uchylić postanowienie dowodowe.
Czy opinia OZSS może pominąć jedno z pytań sądu?
Opinia powinna odpowiedzieć na każde pytanie z postanowienia albo wyjaśnić przyczynę braku odpowiedzi na nie. Brak odpowiedzi sąd może uzupełnić, żądając opinii dodatkowej albo ustnego wyjaśnienia od zespołu.
Co dzieje się z informacją o przemocy wobec dziecka ujawnioną w OZSS?
Kodeks postępowania cywilnego przewiduje obowiązek zawiadomienia sądu opiekuńczego o zdarzeniu, które uzasadnia wszczęcie postępowania z urzędu. Wiadomość o przestępstwie ściganym z urzędu instytucja państwowa ma obowiązek przekazać prokuratorowi albo Policji na podstawie kodeksu postępowania karnego.
Czy rozszerzenie zakresu badania wydłuża oczekiwanie na opinię?
Dodatkowe pytania mogą wymagać kolejnego spotkania, udziału innego specjalisty albo zbadania nowej osoby. Czas oczekiwania na opinię może się wtedy wydłużyć o czas potrzebny na te dodatkowe czynności.
Testy przed badaniem OZSS i kurs przygotowania
Wyniki testów wypełnionych przed badaniem służą pracy nad sobą przed terminem, a opinię w sprawie może sporządzić wyłącznie zespół OZSS wyznaczony przez sąd. Dobór narzędzi podczas badania należy do osoby badającej, więc w ośrodku możesz otrzymać inny zestaw testów niż wypełniony wcześniej. Testy CUIDA, TKR i SPR z moim pisemnym opracowaniem oraz całościową ocenę kompetencji rodzicielskich z konsultacją opisuję na stronie testy przed badaniem OZSS.
Sposób, w jaki zakres postanowienia wpływa na przebieg dnia badania, omawiam w kursie przygotowania do badania OZSS. Kurs obejmuje prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.
Kurs przygotowania do badania OZSS
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
O autorce
Magdalena Bajsarowicz jest prawnikiem i psychologiem sądowym, od 15 lat pomaga rodzicom w sprawach o dziecko, w których po drugiej stronie jest osoba manipulująca. Opiniuje na zlecenie sądu jako biegły psycholog i przeanalizowała ponad 1000 opinii OZSS, na podstawie których powstały jej kursy i ebooki. Prowadziła wykłady z psychologii sądowej dla sędziów, prokuratorów i kuratorów, a w 2022 roku wydała pierwszy w Polsce ebook o badaniu OZSS.
Ukończyła studia magisterskie z psychologii na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu oraz z prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, a także studia podyplomowe w Instytucie Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przeszła kursy dla biegłych psychologów sądowych i należy do Stowarzyszenia Psychologów Sądowych w Polsce, a wcześniej prowadziła gabinet psychologiczny od 2011 roku i kancelarię specjalizującą się w prawie rodzinnym oraz psychologii sądowej od 2018 roku. W kancelarii kierowała kilkunastoosobowym zespołem, w którym pracowali także adwokaci i radcowie prawni. Prowadziła również wykłady międzynarodowe dla prawników i psychologów o polskim prawie rodzinnym oraz zajęcia z prawa cywilnego dla studentów prawa. Jako ekspertka komentuje prawo i psychologię dla telewizji TVP i TVN oraz dla Trójki Polskiego Radia. Jej wypowiedzi publikowały też portale WP, Onet i NaTemat oraz tygodnik Newsweek.

