Narcyz w sądzie
Miejsce zamieszkania dziecka w sprawie z narcyzem
paź
Spór o to, z którym rodzicem dziecko zamieszka po rozstaniu, może trwać dłużej niż cała sprawa rozwodowa i zostawić w rodzinie ślad na wiele lat. Rodzic zajmujący się dotąd dzieckiem na co dzień może być zaskoczony, gdy druga strona nagle przedstawia się jako opiekun pierwszoplanowy. Narcyz może domagać się zamieszkania dziecka przy sobie z pełnym przekonaniem i z zaświadczeniami, które zbierał przez miesiące poprzedzające pozew. Z perspektywy psychologa sądowego spór o miejsce zamieszkania dotyczy w aktach przede wszystkim codzienności dziecka, choć dorośli mogą traktować go jak rozstrzygnięcie o tym, kto jest lepszym rodzicem. Opiszę, czym jest miejsce zamieszkania dziecka w rozumieniu przepisów i co może mieć znaczenie przy jego ustalaniu. Wyjaśnię też, w jaki sposób narcyz może prowadzić spór o miejsce zamieszkania dziecka na kolejnych etapach sprawy.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Jedno miejsce zamieszkania dziecka mimo dwóch domów
Artykuł 25 kodeksu cywilnego określa miejsce zamieszkania jako miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, a art. 28 pozwala mieć tylko jedno takie miejsce. Według art. 26 § 1 miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego rodzica, któremu wyłącznie przysługuje władza lub powierzono jej wykonywanie. Gdy władza przysługuje na równi obojgu rodzicom mieszkającym osobno, art. 26 § 2 wskazuje miejsce zamieszkania u rodzica, u którego dziecko stale przebywa. Jeśli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.
W sprawie o dziecko mogą pojawiać się trzy pojęcia, które rodzice używają niekiedy zamiennie. Miejsce zamieszkania w rozumieniu kodeksu cywilnego oznacza miejscowość i ma znaczenie między innymi dla właściwości sądu czy urzędów. Miejsce pobytu dotyczy tego, gdzie dziecko faktycznie przebywa w danym czasie, na przykład podczas wakacji u drugiego rodzica. Wskazanie rodzica, przy którym dziecko ma mieszkać, pojawia się z kolei w orzeczeniu sądu jako element rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej. Przy powierzeniu wykonywania władzy jednemu rodzicowi miejsce zamieszkania dziecka wynika z samego powierzenia. Przy wspólnym wykonywaniu władzy sąd może wprost wskazać, że miejscem zamieszkania dziecka jest każdorazowe miejsce zamieszkania jednego z rodziców. Miejsce zamieszkania w tym znaczeniu nie zależy od zameldowania, które pozostaje czynnością administracyjną.
Rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej stanowi obowiązkowy element wyroku rozwodowego, a pisemne porozumienie rodziców zgodne z dobrem dziecka sąd powinien uwzględnić. Zgodnie z art. 58 § 1a kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przy braku porozumienia sąd rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej, biorąc pod uwagę prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców. Powierzenie wykonywania władzy jednemu z rodziców z jednoczesnym ograniczeniem władzy drugiego do określonych obowiązków i uprawnień jest możliwe, jeżeli przemawia za tym dobro dziecka. Te same zasady art. 107 § 2 przewiduje dla sprawy o władzę rodzicielską prowadzonej poza rozwodem, gdy rodzice żyją w rozłączeniu. Przepisy przewidują przy tym, że rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. Wariant zamieszkania dziecka na zmianę u obojga rodziców opisuję we wpisie o tym, jak wygląda narcyz a opieka naprzemienna.
Co może mieć znaczenie przy ustalaniu miejsca zamieszkania dziecka
Punktem odniesienia dla sądu powinno być dobro dziecka, które obejmuje jego bezpieczeństwo, potrzeby rozwojowe oraz stabilność codziennego życia. Znaczenie może mieć to, który z rodziców do tej pory zajmował się dzieckiem na co dzień i zna jego rytm dnia, lekarzy oraz nauczycieli. Sąd może brać pod uwagę także więź dziecka z każdym z rodziców oraz z rodzeństwem, a przy starszych dzieciach również z rówieśnikami i szkołą.
Istotna może okazać się gotowość rodzica do utrzymywania kontaktów dziecka z drugim rodzicem i do porozumiewania się w jego sprawach. Rodzic, który w toku sprawy utrudnia kontakty, może zostać oceniony jako mniej zdolny do zaspokajania potrzeb emocjonalnych dziecka. Zdanie dziecka może zostać wysłuchane stosownie do jego wieku i dojrzałości, co opisuję przy wysłuchaniu dziecka przez sąd. Sytuację kilkunastolatka wyrażającego wolę zamieszkania u jednego z rodziców omawiam we wpisie o tym, jak może czuć się nastolatek w konflikcie rodziców.
Dlaczego narcyz może walczyć o miejsce zamieszkania dziecka?
Dla narcyza zamieszkanie dziecka przy nim może oznaczać wygraną w sporze, w którym liczy się przede wszystkim pozycja wobec drugiego rodzica. Dziecko może pełnić wtedy funkcję trofeum, które potwierdza przed otoczeniem jego wartość jako rodzica i partnera. Taki sposób traktowania sporu o dziecko opisuję szerzej przy profilu, którym jest narcyz rywalizacyjny.
Miejsce zamieszkania dziecka może dawać narcyzowi także wpływ na codzienne decyzje i na to, jak często drugi rodzic widzi dziecko. Zamieszkanie dziecka u siebie może pozwalać mu kontrolować przekazania, wakacje i informacje przekazywane drugiej stronie. W części spraw żądanie zamieszkania dziecka może pojawić się dopiero jako odpowiedź na wniosek drugiego rodzica, bez wcześniejszego zainteresowania codzienną opieką.
Narcyz budujący obraz głównego opiekuna przed sprawą
Kilka miesięcy przed złożeniem pozwu narcyz może nagle zacząć odprowadzać dziecko do przedszkola, pojawiać się na zebraniach i umawiać wizyty u lekarza. Zmiana może zostać udokumentowana zdjęciami, wiadomościami do wychowawcy oraz zaświadczeniami, które później trafią do akt jako dowód zaangażowania. Sposób, w jaki narcyz może zabiegać o przychylność nauczycieli, opisuję przy temacie opinii ze szkoły do sądu.
Obraz troskliwego rodzica może być budowany również w mediach społecznościowych, gdzie zdjęcia wspólnych wyjazdów pokazują wyłącznie wybrane chwile. Codzienna opieka z lat poprzedzających rozstanie może przy tym pozostać po stronie drugiego rodzica, który nie zbierał na nią dowodów. Przesadne zaangażowanie skrywające kontrolę opisuję we wpisie o tym, czym jest maska nadopiekuńczego rodzica.
Spór o miejsce zamieszkania dziecka może być jednym z kilku sposobów działania osoby manipulującej, które opisuję w e-booku razem z przykładami spraw. Integralną częścią e-booka jest autorski Model Bajsarowicz, który pokazuje takie działania na poziomie treści, postawy i wizerunku.
Narcyz zmieniający miejsce pobytu dziecka w trakcie sprawy
Narcyz może próbować stworzyć sytuację faktyczną przed rozstrzygnięciem sądu, na przykład przez wyprowadzkę z dzieckiem lub zatrzymanie go po kontakcie. Kilka miesięcy spędzonych przez dziecko w nowym miejscu może później zostać przedstawione jako stabilizacja, której nie należy naruszać. Zmiana miejsca pobytu dziecka może przy tym należeć do istotnych spraw dziecka wymagających porozumienia rodziców, co opisuję przy istotnych sprawach dziecka.
Rodzic obawiający się takiego przebiegu może wnosić o uregulowanie miejsca zamieszkania dziecka na czas trwania postępowania, co opisuję przy zabezpieczeniu kontaktów na czas rozwodu. Wywiezienie dziecka za granicę wbrew woli drugiego rodzica może w części sytuacji zostać uznane za uprowadzenie rodzicielskie, które omawiam we wpisie o uprowadzeniu dziecka i porwaniu rodzicielskim.
Opinia OZSS w sporze o miejsce zamieszkania dziecka
W sporze o miejsce zamieszkania dziecka sąd może zlecić opinię zespołowi opiniodawczemu, który odpowiada na pytania zawarte w postanowieniu. Pytania mogą dotyczyć więzi dziecka z każdym z rodziców, kompetencji rodzicielskich oraz tego, przy którym z rodziców potrzeby dziecka zostaną lepiej zaspokojone. Przebieg takiego badania krok po kroku opisuję w przewodniku badanie OZSS dla rodziców.
Narcyz może prezentować się podczas badania jako rodzic wyjątkowy, pozbawiony wątpliwości i trudności wychowawczych. Opinia powinna jednak opierać się również na obserwacji kontaktu z dzieckiem i na analizie akt sprawy. Zachowania narcyza w ośrodku opisuję we wpisie o tym, jak zachowuje się narcyz na badaniu OZSS, a znaczenie ocen dla rozstrzygnięcia przy temacie kompetencji rodzicielskich a wyroku sądu.
Rodzic, przy którym dziecko nie zamieszka
Rozstrzygnięcie o zamieszkaniu dziecka przy jednym z rodziców nie musi oznaczać pozbawienia drugiego władzy rodzicielskiej ani kontaktu z dzieckiem. Przepisy przyjmują za punkt wyjścia wspólne wykonywanie władzy przez oboje rodziców, a jej ograniczenie u jednego z nich wymaga uzasadnienia dobrem dziecka. Ograniczona władza może obejmować określone obowiązki i uprawnienia, na przykład współdecydowanie o leczeniu czy wyborze szkoły. Gdy kontakt z narcyzem budzi obawy o bezpieczeństwo dziecka, sąd może określić sposób jego realizacji, co opisuję przy kontaktach w obecności kuratora.
Współpraca w sprawach dziecka z osobą, która nie chce współpracować, może przybrać formę ograniczonej do minimum wymiany informacji. Taki model codziennego funkcjonowania obu domów opisuję przy rodzicielstwie równoległym z narcyzem. Zmianę orzeczenia o władzy rodzicielskiej z uwagi na dobro dziecka omawiam we wpisie o tym, jak wygląda narcyz a wyrok sądu.
FAQ. Pytania o miejsce zamieszkania dziecka w sprawie z narcyzem
Czy miejsce zamieszkania dziecka to to samo co zameldowanie?
Zameldowanie stanowi czynność administracyjną i samo w sobie nie przesądza o miejscu zamieszkania dziecka w rozumieniu przepisów. Miejsce zamieszkania dziecka wynika z przepisów kodeksu cywilnego i z rozstrzygnięcia sądu o władzy rodzicielskiej, a przy władzy przysługującej obojgu na równi także z tego, u którego rodzica dziecko stale przebywa.
Czy płeć rodzica ma znaczenie przy ustalaniu miejsca zamieszkania dziecka?
Przepisy nie dają pierwszeństwa matce ani ojcu przy ustalaniu miejsca zamieszkania dziecka. Znaczenie powinny mieć dobro dziecka, dotychczasowa opieka oraz zdolność rodzica do zaspokajania potrzeb dziecka.
Czy rodzeństwo może zamieszkać u różnych rodziców?
Przepisy przewidują, że rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. Rozdzielenie rodzeństwa może więc nastąpić wyjątkowo i wymaga uzasadnienia dobrem konkretnego dziecka.
Czy wyprowadzka z dzieckiem przed rozprawą przesądza o miejscu jego zamieszkania?
Sama wyprowadzka nie rozstrzyga sporu o miejsce zamieszkania, choć dłuższy pobyt dziecka w nowym miejscu może zostać wzięty pod uwagę. Zmiana miejsca pobytu dziecka bez porozumienia może też zostać oceniona jako postawa utrudniająca jego relację z drugim rodzicem.
Czy rodzic, u którego dziecko nie mieszka, traci władzę rodzicielską?
Rozstrzygnięcie o zamieszkaniu dziecka przy jednym rodzicu nie oznacza automatycznie odebrania władzy rodzicielskiej drugiemu. Przy braku porozumienia sąd rozstrzyga o wspólnym wykonywaniu władzy, a ograniczenie jej u jednego z rodziców do określonych obowiązków i uprawnień wymaga uzasadnienia dobrem dziecka.
Narcyz w sądzie. Jak ochronić siebie i dzieci
Spór o miejsce zamieszkania dziecka może zacząć się na długo przed złożeniem pozwu i trwać jeszcze po wydaniu wyroku. Sposoby działania osoby manipulującej w takim sporze, przykłady spraw oraz odpowiedzi na kolejne ruchy drugiej strony opisuję w e-booku poniżej, którego integralną częścią jest autorski Model Bajsarowicz.
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
