Badanie OZSS

Czym jest OZSS? 10 najważniejszych informacji przed badaniem

 aktualizacja 23.02.20206

Jeśli po raz pierwszy spotkałeś się ze skrótem OZSS, prawdopodobnie właśnie toczy się Twoja sprawa rodzinna i sąd wspomniał o możliwości skierowania na badanie. A może dostałeś już postanowienie i teraz gorączkowo szukasz informacji. Niezależnie od tego, na jakim jesteś etapie – w tym artykule wyjaśniam od podstaw, czym jest OZSS, jak działa, kto tam pracuje i dlaczego opinia wydana przez Opiniodawczy Zespół Specjalistów Sądowych ma tak ogromne znaczenie w sprawach o rozwód, kontakty czy władzę rodzicielską.

Jeśli szukasz kompletnego przewodnika obejmującego cały proces badania – od przygotowania po ewentualne kwestionowanie opinii – przeczytaj mój główny artykuł: Badanie OZSS – kompletny przewodnik dla rodziców

OZSS – co to jest i czym różni się od RODK

Jeśli zastanawiasz się, OZSS co to jest to instytucja państwowa działająca przy sądach okręgowych w całej Polsce, której zadaniem jest sporządzanie opinii psychologicznych i pedagogicznych na zlecenie sądów rodzinnych i prokuratur. Pełna nazwa to Opiniodawczy Zespół Specjalistów Sądowych.

OZSS w obecnej formie funkcjonuje od 2016 roku, kiedy weszła w życie ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów (Dz.U. z 2015 r. poz. 1418 ze zm.). Wcześniej tę samą rolę pełniły RODK-i, czyli Rodzinne Ośrodki Diagnostyczno-Konsultacyjne. Jeśli ktoś mówi Ci o „badaniu w RODK” – chodzi o to samo, tyle że pod starą nazwą.

Zmiana nie była tylko kosmetyczna. Wraz z nową ustawą doprecyzowano zasady funkcjonowania ośrodków, skład zespołów i wymogi formalne dotyczące opinii. Między innymi wprowadzono wymóg, żeby opinia była sporządzana przez co najmniej dwóch specjalistów – w RODK-ach zdarzało się, że opinię wydawał jeden psycholog.

Ośrodki OZSS tworzone są przy sądach okręgowych. Każdy sąd okręgowy w Polsce ma swój OZSS lub korzysta z zespołu przypisanego do innego okręgu. To oznacza, że jeśli Twoja sprawa toczy się w konkretnym sądzie rejonowym, badanie odbędzie się w OZSS podlegającym nadrzędnemu sądowi okręgowemu.

Żeby lepiej zrozumieć, czym jest OZSS, warto wiedzieć, czym się różni od prywatnego gabinetu psychologicznego. Różnica jest fundamentalna: do OZSS nie można zgłosić się samodzielnie. Badanie może zlecić wyłącznie sąd lub prokuratura – na podstawie wydanego postanowienia. Prywatna opinia psychologiczna, choć może być dowodem w sprawie, nie ma takiej samej wagi jak opinia instytucjonalna wydana na zlecenie sądu.

Czym zajmuje się Opiniodawczy Zespół Specjalistów Sądowych i w jakich sprawach opiniuje

Głównym zadaniem OZSS jest sporządzanie opinii na potrzeby sądów. Ośrodek opiniuje wyłącznie w sprawach rodzinnych i opiekuńczych – nie zajmuje się sprawami karnymi, cywilnymi czy gospodarczymi.

Najczęściej opinie Opiniodawczego Zespołu Specjalistów Sądowych wydawane są w:

  • sprawach o rozwód – w zakresie dotyczącym dzieci, czyli ustalania opieki, kontaktów i władzy rodzicielskiej,
  • sprawach o uregulowanie kontaktów – gdy rodzice nie mogą porozumieć się co do częstotliwości i formy spotkań dziecka z jednym z rodziców,
  • sprawach o władzę rodzicielską – gdy sąd rozważa ograniczenie, zawieszenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej,
  • sprawach o ustalenie miejsca zamieszkania dziecka – gdy trzeba rozstrzygnąć, z którym rodzicem dziecko powinno mieszkać na co dzień.

We wszystkich tych sprawach sąd potrzebuje specjalistycznej oceny psychologicznej, której sam nie jest w stanie dokonać. To właśnie dlatego powołuje biegłych z OZSS – żeby odpowiedzieli na pytania dotyczące więzi, kompetencji rodzicielskich, potrzeb dziecka i dynamiki konfliktu między rodzicami.

Kto pracuje w OZSS – skład zespołu

W skład Opiniodawczego Zespołu Specjalistów Sądowych mogą wchodzić specjaliści z zakresu psychologii, pedagogiki, psychiatrii, pediatrii oraz medycyny rodzinnej. Brzmi to imponująco, ale w praktyce zdecydowana większość opinii w sprawach rodzinnych sporządzana jest przez zespół złożony z psychologa i pedagoga lub dwóch psychologów.

Psychiatra uczestniczy w badaniu tylko wtedy, gdy sąd wyraźnie wskaże to w treści postanowienia kierującego na badanie. Jeśli w postanowieniu nie ma mowy o psychiatrze – nie będzie on uczestniczył w badaniu, nawet jeśli Ty lub druga strona uważacie, że jest to potrzebne. Dlatego tak ważne jest zadbanie o odpowiedni zakres postanowienia – o czym piszę szerzej w artykule: Pytania do biegłych OZSS – jakie pytania zaproponować sądowi 

Kluczowa zasada prawna: opinia OZSS musi być sporządzona przez co najmniej dwóch specjalistów. To wymóg wynikający wprost z przepisów. Jeśli opinię wydał tylko jeden specjalista, jest to poważne uchybienie formalne, które stanowi skuteczny zarzut do opinii. Z taką sytuacją spotykam się rzadko, ale zdarza się – dlatego po otrzymaniu opinii zawsze warto sprawdzić, ilu specjalistów ją podpisało.

Czy OZSS to jedyna opcja – biegły psycholog a OZSS

Sąd nie musi kierować na badanie do OZSS. Alternatywą jest powołanie biegłego psychologa sądowego spoza ośrodka. Obie ścieżki prowadzą do wydania opinii, ale różnią się pod wieloma względami: liczbą specjalistów, zapleczem diagnostycznym, czasem oczekiwania i formą badania.

Dla Ciebie jako rodzica wybór między OZSS a biegłym może mieć znaczenie strategiczne. Możesz złożyć wniosek do sądu o preferowaną ścieżkę – sąd nie jest związany Twoim wnioskiem, ale dobrze uzasadniony wniosek może zostać uwzględniony.

Szczegółowe porównanie obu opcji – zalety, wady i kiedy co się sprawdza: Biegły psycholog czy specjalista OZSS – różnice

Dlaczego opinia OZSS ma tak duże znaczenie w sprawie rodzinnej

Formalnie opinia OZSS to „tylko” dowód w sprawie – sąd nie jest nią związany i ocenia ją jak każdy inny dowód zgromadzony w postępowaniu. Tyle mówi teoria.

W praktyce opinia Opiniodawczego Zespołu Specjalistów Sądowych ma ogromny wpływ na orzeczenie. Sędziowie prowadzący sprawy rodzinne nie są psychologami – dlatego w kwestiach dotyczących więzi, kompetencji rodzicielskich, funkcjonowania dziecka i dynamiki konfliktu opierają się na wnioskach biegłych. Rzadko zdarza się, żeby sąd orzekł wprost wbrew opinii OZSS, szczególnie jeśli jest ona spójna, dobrze uzasadniona i nie została skutecznie podważona przez żadną ze stron.

Właśnie dlatego zrozumienie tego, czym jest OZSS i jak działa, to dopiero pierwszy krok. Drugi – znacznie ważniejszy – to odpowiednie przygotowanie do badania. Na opinię masz wpływ, i to na kilku poziomach: przez zadbanie o akta sprawy, odpowiednie sformułowanie pytań do biegłych, przygotowanie się do wywiadu i obserwacji. Kluczem jest świadomość tego, co jest oceniane.
Jak się przygotować? Szczegółowe wskazówki i ćwiczenia praktyczne znajdziesz w moim e-booku:

E-book „Jak przygotować się do badania OZSS”

PAKIET OZSS 2.0 – kompleksowe przygotowanie 

FAQ – najczęstsze pytania o OZSS

Czy OZSS i RODK to to samo?

OZSS to następca RODK. Rodzinne Ośrodki Diagnostyczno-Konsultacyjne zostały przekształcone w Opiniodawcze Zespoły Specjalistów Sądowych w 2016 roku. Zakres działalności pozostał podobny, ale zmieniły się zasady formalne dotyczące składu zespołu i wymogów opinii.

Czy do OZSS można zgłosić się samodzielnie?

Nie. Badanie w OZSS może zlecić wyłącznie sąd lub prokuratura na podstawie wydanego postanowienia. Nie ma możliwości prywatnego zgłoszenia się do ośrodka.

Czy opinia OZSS jest wiążąca dla sądu?

Formalnie nie – sąd ocenia opinię jak każdy inny dowód w sprawie. W praktyce jednak wnioski OZSS mają bardzo duży wpływ na orzeczenie i sędziowie rzadko orzekają wbrew opinii, jeśli nie została skutecznie podważona.

Ile kosztuje badanie w OZSS?

Sąd może zobowiązać stronę która wnioskowała o badanie , o wpłatę zaliczki na poczet wynagrodzenia OZSS lub biegłego psychologa , sąd może również skierować na badanie OZSS lub biegłego Psychologa , a kosztami obciążyć stronę dopiero po wydaniu orzeczenia. Średni koszt wynosi od 300 zł do 800 zł.

Czy mogę wybrać, w którym OZSS odbędzie się badanie?

Co do zasady badanie odbywa się w OZSS przypisanym do okręgu sądowego, w którym toczy się sprawa. Możesz wnioskować o skierowanie do innego ośrodka, ale potrzebujesz uzasadnienia – np. odległość, dostępność czy wcześniejsze zastrzeżenia do biegłych z danego OZSS.

Przeczytaj też:

Jak przygotować się do badania OZSS lub biegłego psychologa?

Jeśli czytasz ten wpis, przed Tobą najprawdopodobniej badanie psychologiczno-sądowe w OZSS albo u biegłego psychologa. To moment, którego nie warto zostawiać przypadkowi.

Im wcześniej uporządkujesz wiedzę i zrozumiesz, jak wygląda ocena rodzicielstwa, tym większą masz kontrolę nad tym, jak zostaniesz odebrana jako rodzic.

Ten ebook łączy teorię z praktyką. Pomaga usystematyzować informacje, zrozumieć, na co realnie zwracają uwagę specjaliści oraz jakich błędów unikać podczas badania.

To nie jest zbiór ogólników.
To konkretne przygotowanie do jednej z najważniejszych rozmów w sprawie o dziecko.

Jak przygotować się do badania OZSS i biegłych psychologów

    

Pozdrawiam, 

Madgalena Bajsarowicz

Prawnik & Psycholog sądowy