Badanie OZSS
O co pytają w OZSS? Jak wygląda rozmowa podczas badania
sie
Wywiad w OZSS obejmuje kilka odrębnych obszarów, a każdy z nich służy ustaleniu czegoś innego. Znajomość tego podziału porządkuje przygotowanie do badania i pozwala zrozumieć, po co pada pytanie, które na pierwszy rzut oka wydaje się odległe od sprawy.
Opiszę siedem obszarów wywiadu wraz z tym, co każdy z nich pozwala ustalić, a także wyjaśnię, od czego zależy ich zakres w konkretnej sprawie i z jakiego powodu treści pytań kierowanych do dziecka się nie publikuje.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako biegły psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Zakres wywiadu wyznacza postanowienie sądu
Punktem wyjścia pozostaje treść postanowienia o dopuszczeniu dowodu. Zagadnienia w nim wskazane wyznaczają kierunek rozmowy, a obszary z nimi niezwiązane pozostają poza badaniem.
Stąd biorą się różnice między sprawami. Postanowienie dotyczące wyłącznie uregulowania kontaktów prowadzi do wywiadu węższego niż postanowienie obejmujące ocenę kompetencji rodzicielskich obojga rodziców oraz zdolność do współdziałania. Przebieg całego postępowania badawczego opisuję w tekście jak wygląda badanie OZSS.
Obszar pierwszy: rodzina pochodzenia
Rozmowa obejmuje dom rodzinny osoby badanej: atmosferę panującą w nim w dzieciństwie, relacje z rodzicami i rodzeństwem oraz sposób rozwiązywania trudności.
Obszar ten pozwala ustalić wzorce relacyjne, które osoba badana wniosła do własnej rodziny. Znaczenie ma zwłaszcza to, czy potrafi odnieść się do nich z pewnym dystansem, czy przenosi je bez refleksji. Odpowiedź opisująca własny dom bez żadnych zastrzeżeń bywa odnotowana tak samo jak opis skrajnie krytyczny.
Obszar drugi: historia związku i rozstania
Pytania dotyczą przebiegu relacji z drugim rodzicem, podziału obowiązków wobec dziecka przed rozstaniem oraz narastania sporu.
Ustaleniu podlega tu podział opieki sprzed konfliktu, ponieważ stanowi punkt odniesienia dla oceny obecnych deklaracji. Drugim ustaleniem jest zdolność do opisania relacji bez sprowadzenia jej wyłącznie do winy drugiej strony. Rozstrzyganie, kto ma rację, pozostaje poza zakresem badania i należy do sądu.
Obszar trzeci: rozwój i zdrowie dziecka
Pytania obejmują przebieg ciąży i wczesnego rozwoju, przebyte choroby, leczenie w toku, funkcjonowanie w przedszkolu albo w szkole oraz relacje rówieśnicze.
Zakres wiedzy o tych sprawach wskazuje na stopień faktycznego udziału w opiece. Wiedza taka buduje się przez obecność i nie daje się uzupełnić przed badaniem, ponieważ pytania schodzą do poziomu konkretu: imię wychowawcy, nazwa przyjmowanego leku, przedmiot sprawiający dziecku trudność.
Obszar czwarty: codzienna opieka
Rozmowa dotyczy przebiegu zwykłego dnia: pory wstawania, drogi do szkoły, posiłków, odrabiania lekcji, zasypiania oraz podziału tych czynności między dorosłych.
Ustaleniu podlega rzeczywisty rozkład obowiązków, nie zaś jego wersja deklarowana. Opis szczegółowy różni się tu od opisu ogólnego, ponieważ osoba wykonująca daną czynność zna jej przebieg wraz z trudnościami, które się w nim pojawiają.
Obszar piąty: zdrowie i funkcjonowanie rodzica
Wywiad obejmuje stan zdrowia, przebyte leczenie, korzystanie z pomocy psychologicznej oraz sposoby radzenia sobie z obciążeniem. Stanowi to element standardowego wywiadu klinicznego.
Korzystanie z terapii nie stanowi w opiniowaniu wskaźnika ograniczeń rodzicielskich. Ustaleniu podlega aktualna stabilność funkcjonowania oraz to, czy trudności znajdują odzwierciedlenie w opiece nad dzieckiem.
Obszar szósty: współdziałanie z drugim rodzicem
Pytania dotyczą przekazywania informacji o zdrowiu i szkole, elastyczności przy zmianie terminów, przebiegu przekazywania dziecka oraz sposobu podejmowania decyzji wymagających zgody obojga rodziców.
Obszar ten waży w sprawach o wysokim poziomie sporu, ponieważ odnosi się wprost do wykonalności przyszłego orzeczenia. Ustaleniu podlega gotowość do utrzymania relacji dziecka z drugą stroną, oceniana na podstawie konkretnych zachowań, nie deklaracji.
Obszar siódmy: wyobrażenie przyszłości
Ostatnia część wywiadu dotyczy planowanego układu opieki, przewidywanych trudności oraz sytuacji dziecka w perspektywie kilku lat.
Ustaleniu podlega realizm proponowanego rozwiązania w zestawieniu z warunkami mieszkaniowymi, godzinami pracy i dostępnym wsparciem. Propozycja pozbawiona odniesienia do tych okoliczności bywa odnotowana jako niedopasowana do możliwości osoby badanej.
Pytania kierowane do dziecka
Dziecko uczestniczy w badaniu bez obecności rodziców, a forma rozmowy dobierana jest do jego wieku i dojrzałości. Sztywnego zestawu pytań tu nie ma.
Treści tych pytań nie opisuję i nie publikuję. Ujawnienie ich prowadziłoby do przygotowywania dziecka przed badaniem, a badanie ma pokazać jego własną perspektywę. Odpowiedź wyuczona traci wartość diagnostyczną i bywa rozpoznawana po sformułowaniach zaczerpniętych z języka dorosłych.
Obserwacja kontaktu rodzica z dzieckiem stanowi odrębną część badania i omawiam ją w tekście o badaniu więzi z dzieckiem w OZSS oraz w artykule o metodach badawczych i obserwacji.
FAQ – pytania o zakres wywiadu w OZSS
Z jakiego powodu pytania dotyczą domu rodzinnego sprzed lat?
Wzorce wyniesione z rodziny pochodzenia wpływają na sposób budowania relacji z własnym dzieckiem. Ustaleniu podlega przy tym zdolność do odniesienia się do nich z dystansem.
Czy odmowa odpowiedzi na pytanie jest dopuszczalna?
Odmowa jest dopuszczalna i podlega odnotowaniu w opinii wraz ze wskazaniem obszaru, którego dotyczyła. Zakres ustaleń w tym obszarze pozostaje wtedy niepełny.
Czy oba badane obszary są takie same dla obojga rodziców?
Zakres wynika z tego samego postanowienia, więc obszary pozostają wspólne. Szczegółowość poszczególnych wątków bywa różna i zależy od sytuacji każdej ze stron oraz od zakresu sprawowanej opieki.
Czy pytania powtarzają się w kolejnym badaniu?
Przy ponownym badaniu obszary powtarzają się, natomiast rozmowa obejmuje dodatkowo okres, który upłynął od poprzedniej opinii, oraz zmiany zaistniałe w tym czasie w sytuacji dziecka.
Materiały uzupełniające
Zestaw powtarzających się pytań przedstawiam w tekście badanie OZSS, pytania, które usłyszysz, sposób formułowania odpowiedzi w artykule co mówić w OZSS, a organizację samego pobytu w ośrodku w tekście badania OZSS w praktyce.
Całość zagadnienia, wraz z zastrzeżeniami do opinii, obejmuje kompletny przewodnik po badaniu OZSS, a rodzaje zarzutów omawiam w tekstach o rodzajach zarzutów do opinii OZSS oraz o nieskutecznych zarzutach dotyczących metod badawczych.
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
