Czy psycholog w OZSS może napisać w opinii, że rodzic ma zaburzenie osobowości, choć nigdy wcześniej nie leczył się psychiatrycznie? Czym różni się opis cech osobowości w opinii od formalnego rozpoznania zaburzenia psychicznego? Czy takie zdanie w opinii oznacza ograniczenie kontaktów z dzieckiem albo władzy rodzicielskiej? Zaburzenia osobowości w opinii OZSS pojawiają się jako opis funkcjonowania rodzica albo jako rozpoznanie, a każda z tych form ma inne znaczenie dla sprawy.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Opis cech osobowości a rozpoznanie zaburzenia
Psycholog może opisać w opinii cechy osobowości rodzica, jego sposób reagowania na stres i funkcjonowanie w relacjach z innymi ludźmi. Rozpoznanie zaburzenia osobowości wymaga spełnienia kryteriów z klasyfikacji diagnostycznej i danych, które pozwalają te kryteria sprawdzić. Opinia zawierająca rozpoznanie powinna pokazać, z których wyników badania i z jakich obserwacji ono wynika.
Wynik kwestionariusza osobowości może wskazywać na cechy wymagające pogłębionej diagnozy, ale sam nie przesądza o rozpoznaniu. Budowę jednego z rozbudowanych kwestionariuszy i znaczenie jego skal przedstawia wpis MMPI-2 w badaniu OZSS.
Kwestionariusze osobowości i narzędzia opisujące rodzicielstwo należą do materiału, na którym psycholog może oprzeć opis rodzica. Testy CUIDA, TKR i SPR należą do narzędzi, które psycholog może zastosować podczas badania OZSS w sprawie o dziecko. Każdy z tych testów możesz wypełnić przed badaniem, a ja przygotuję pisemne opracowanie z opisem Twoich mocnych i słabych stron oraz sposobów pracy nad każdą z nich. Całościowa ocena kompetencji rodzicielskich obejmuje pięć testów stosowanych w OZSS i 45-minutową konsultację ze mną. Opis każdego testu, ceny i zamówienie znajdziesz na stronie testy przed badaniem OZSS.
Rola psychiatry w rozpoznaniu zaburzeń psychicznych
Rozpoznanie zaburzenia psychicznego należy do kompetencji lekarza psychiatry, który może uczestniczyć w badaniu jako członek zespołu. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości w zespołach w całym kraju pracowało pod koniec 2023 roku 21 psychiatrów. Sąd może zlecić badanie psychiatryczne rodzica osobno albo jako część badania w ośrodku, co omawia wpis badanie psychiatryczne rodzica.
Opinia sporządzona bez udziału psychiatry może zawierać opis cech osobowości i hipotezę wymagającą dalszej diagnozy. Kategoryczne rozpoznanie zaburzenia psychicznego w takiej opinii wymaga dokładnego uzasadnienia w części analitycznej, opartego na danych z badania.
Rozpoznanie a ocena rodzicielstwa
Samo rozpoznanie zaburzenia nie odpowiada jeszcze na pytanie sądu o kompetencje rodzicielskie i potrzeby dziecka. Opinia powinna wyjaśnić, w jaki sposób opisane funkcjonowanie rodzica wpływa na codzienną opiekę, bezpieczeństwo dziecka i jego relację z rodzicem. Sposób łączenia rozpoznania z oceną rodzicielstwa w sprawach z udziałem drugiego rodzica opisuje wpis diagnozowanie narcyza w sądzie.
Wnioski opinii z rozpoznaniem mogą zawierać zalecenie terapii, nadzoru kuratora na podstawie art. 109 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo ograniczenia władzy rodzicielskiej. Opinia może też wskazywać kontakty w obecności drugiej osoby, które przewiduje art. 113² tego kodeksu. Przez lata praktyki nie widziałam orzeczenia, które w takiej sprawie rozmijałoby się z wnioskami biegłych.
Opinia z rozpoznaniem w rękach drugiego rodzica
Drugi rodzic może traktować opinię z rozpoznaniem jak gotowe orzeczenie i powoływać się na nią w kontaktach z dzieckiem, szkołą albo rodziną. Opinia jest jednym z dowodów w sprawie, a sąd ocenia ją razem z pozostałym materiałem na podstawie art. 233 kodeksu postępowania cywilnego. Miejsce opinii wśród dowodów, na których sąd opiera orzeczenie, opisuje wpis czy opinia OZSS jest wiążąca.
Ustalone przez sąd kontakty wiążą oboje rodziców, więc sama treść opinii nie upoważnia drugiego rodzica do wstrzymania spotkań z dzieckiem. Zmiana zasad kontaktów wymaga nowego orzeczenia sądu albo postanowienia o zabezpieczeniu wydanego w toku sprawy.
Druga opinia w tej samej sprawie
W sprawach, w których opinia zawierała rozpoznanie zaburzenia, rodzice przeważnie nigdy wcześniej nie korzystali z pomocy psychologa ani z terapii. W sprawach, w których pracowałam nad zastrzeżeniami do takiej opinii, sąd zlecał ponowne badanie innemu zespołowi. Druga opinia w tych sprawach nie potwierdzała rozpoznania zaburzenia osobowości ani zaburzenia psychicznego.
Przesłanki ponownego badania rodziny przez inny zespół specjalistów omawia wpis ponowne badanie OZSS. Rodzaje uwag, które strona może zgłosić po doręczeniu opinii, przedstawia wpis zastrzeżenia do opinii OZSS.
FAQ. Pytania o zaburzenia osobowości w opinii OZSS
Czy psycholog w OZSS może rozpoznać zaburzenie osobowości?
Psycholog może opisać cechy osobowości i postawić hipotezę diagnostyczną, a rozpoznanie powinno spełniać kryteria klasyfikacji diagnostycznej. Opinia z rozpoznaniem powinna wskazać konkretne dane z badania, które je uzasadniają.
Czy zaburzenie osobowości odbiera prawo do kontaktów z dzieckiem?
Rozpoznanie samo w sobie nie przesądza o kontaktach, bo sąd ocenia wpływ funkcjonowania rodzica na dziecko. Sąd może jednak określić sposób kontaktów, na przykład w obecności drugiej osoby.
Czy rozpoznanie z opinii trafia do dokumentacji medycznej?
Opinia OZSS znajduje się w aktach sprawy sądowej i nie jest częścią dokumentacji medycznej rodzica. Dostęp do akt sprawy mają strony postępowania i ich pełnomocnicy, którzy mogą je przeglądać w sądzie.
Czy wynik MMPI-2 wystarczy do rozpoznania zaburzenia?
Wynik kwestionariusza może wskazywać na cechy wymagające dalszej diagnozy i powinien zostać zestawiony z wywiadem oraz obserwacją. Rozpoznanie oparte wyłącznie na wyniku jednego testu nie spełnia zasad diagnozy psychologicznej.
Czy sąd musi przyjąć rozpoznanie zawarte w opinii OZSS?
Sąd ocenia opinię jak każdy inny dowód, biorąc pod uwagę jej uzasadnienie i pozostałe dowody w sprawie. Przy wątpliwościach sąd może zażądać wyjaśnień od zespołu albo zlecić opinię innemu zespołowi.
Testy przed badaniem OZSS i kurs przygotowania
Wyniki testów wypełnionych przed badaniem służą pracy nad sobą przed terminem, a opinię w sprawie może sporządzić wyłącznie zespół OZSS wyznaczony przez sąd. Dobór narzędzi podczas badania należy do osoby badającej, więc w ośrodku możesz otrzymać inny zestaw testów niż wypełniony wcześniej. Testy CUIDA, TKR i SPR z moim pisemnym opracowaniem oraz całościową ocenę kompetencji rodzicielskich z konsultacją opisuję na stronie testy przed badaniem OZSS.
Przebieg badania, w którym psycholog zbiera dane o osobowości rodzica, omawiam w kursie przygotowania do badania OZSS. Kurs obejmuje prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.
Kurs przygotowania do badania OZSS
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
O autorce
Magdalena Bajsarowicz jest prawnikiem i psychologiem sądowym, od 15 lat pomaga rodzicom w sprawach o dziecko, w których po drugiej stronie jest osoba manipulująca. Opiniuje na zlecenie sądu jako biegły psycholog i przeanalizowała ponad 1000 opinii OZSS, na podstawie których powstały jej kursy i ebooki. Prowadziła wykłady z psychologii sądowej dla sędziów, prokuratorów i kuratorów, a w 2022 roku wydała pierwszy w Polsce ebook o badaniu OZSS.
Ukończyła studia magisterskie z psychologii na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu oraz z prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, a także studia podyplomowe w Instytucie Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przeszła kursy dla biegłych psychologów sądowych i należy do Stowarzyszenia Psychologów Sądowych w Polsce, a wcześniej prowadziła gabinet psychologiczny od 2011 roku i kancelarię specjalizującą się w prawie rodzinnym oraz psychologii sądowej od 2018 roku. W kancelarii kierowała kilkunastoosobowym zespołem, w którym pracowali także adwokaci i radcowie prawni. Prowadziła również wykłady międzynarodowe dla prawników i psychologów o polskim prawie rodzinnym oraz zajęcia z prawa cywilnego dla studentów prawa. Jako ekspertka komentuje prawo i psychologię dla telewizji TVP i TVN oraz dla Trójki Polskiego Radia. Jej wypowiedzi publikowały też portale WP, Onet i NaTemat oraz tygodnik Newsweek.

