Narcyz w sądzie
Pytania na rozprawie rozwodowej z narcyzem
Przesłuchanie stron na rozprawie rozwodowej może trwać kilkanaście minut, a jego przebieg może zostać zapamiętany przez sąd na długo. Strona przekonana, że na sali wystarczy opowiedzieć prawdę, może być zaskoczona liczbą pytań o daty i pieniądze sprzed lat. Gdy po drugiej stronie sali sądowej siedzi narcyz, do pytań sądu dochodzą pytania jego pełnomocnika o emocje, zdrowie i dawne decyzje. Z perspektywy psychologa sądowego treść odpowiedzi ma podobne znaczenie jak to, czy zgadza się ona z wcześniej złożonymi pismami. Opiszę pytania na rozprawie rozwodowej, które mogą pojawić się na kolejnych etapach przesłuchania. Wyjaśnię też, jakie pytania może zadawać strona narcyza i jak sama może odpowiadać na pytania sądu.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Kto zadaje pytania na rozprawie rozwodowej
Kodeks postępowania cywilnego nakazuje w każdej sprawie o rozwód przeprowadzić dowód z przesłuchania stron. Przesłuchanie odbywa się przed sądem okręgowym, który w sprawach rozwodowych orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników. Pytania mogą zadawać przewodniczący i ławnicy, a w dalszej kolejności strony oraz ich pełnomocnicy. Przewodniczący może przy tym uchylić pytanie niestosowne lub zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Posiedzenia w sprawie o rozwód odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie strony zażądają publicznego rozpoznania sprawy. Na sali mogą więc być obecne wyłącznie osoby uczestniczące w sprawie, co dla części stron ułatwia mówienie o sprawach intymnych. Przebieg przesłuchania i całej sprawy krok po kroku opisuję we wpisie o tym, jak rozwieść się z narcyzem.
Pytania o was i o samo małżeństwo
Przesłuchanie zaczyna się przeważnie od pytań o podstawowe informacje dotyczące stron i ich rodziny. Odpowiedzi na nie mogą wydawać się oczywiste, ale później stanowią tło dla oceny przyczyn rozkładu pożycia. Na tym etapie przesłuchania mogą pojawić się między innymi takie pytania do każdej ze stron:
- Kiedy został zawarty związek małżeński i jak długo strony znały się przed ślubem?
- Czy jest to pierwsze małżeństwo którejś ze stron?
- Ile lat mają wspólne dzieci i z kim obecnie mieszkają?
- Czym strona zajmuje się zawodowo i jakie osiąga dochody?
- Czy między małżonkami obowiązuje rozdzielność majątkowa?
- Gdzie każde z małżonków mieszka w tej chwili?
Sąd może pytać również o to, kiedy małżonkowie zamieszkali razem i jak wyglądały pierwsze lata wspólnego życia. Narcyz może przy takich pytaniach przedstawiać początki związku w barwach korzystnych dla siebie i umniejszać rolę drugiej osoby w budowaniu wspólnego domu.
Pytania o rozkład pożycia
Rozwód wymaga zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, który obejmuje więź uczuciową, fizyczną i gospodarczą między małżonkami. Pytania sądu na tym etapie pozwalają sprawdzić, czy każda z tych więzi ustała i od kiedy trwa taki stan. Pojawiają się tu pytania bardziej osobiste, na które część stron nie jest przygotowana:
- Kiedy zaczęły się konflikty w małżeństwie i czego dotyczyły?
- Od kiedy małżonkowie nie współżyją ze sobą?
- Czy małżonkowie prowadzą jeszcze wspólne gospodarstwo domowe?
- Kto ponosi koszty utrzymania mieszkania i dzieci?
- Czy małżonkowie podejmowali próby ratowania związku, na przykład terapię?
- Czy istnieje szansa na pojednanie?
- Czy któreś z małżonków pozostaje w nowym związku?
Odpowiedzi małżonków na te same pytania mogą się różnić, zwłaszcza gdy jedna strona przedstawia związek jako udany aż do niedawna. Narcyz może twierdzić, że rozkład nastąpił dopiero po pojawieniu się nowej osoby w życiu drugiej strony, co może mieć znaczenie przy wniosku o winę. Sąd nie może przy tym oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na przyznaniu okoliczności przez którąkolwiek ze stron.
Pytania przy wniosku o orzeczenie winy
Jeśli którakolwiek ze stron żąda orzeczenia o winie, pytania sądu mogą stać się bardziej szczegółowe i sięgać konkretnych zachowań drugiego małżonka. Sąd może pytać o zdarzenia opisane w pozwie, o ich częstotliwość oraz o to, kto był ich świadkiem. Pytania mogą dotyczyć także reakcji osoby składającej wniosek, w tym tego, czy i komu o tych zachowaniach mówiła.
Narcyz może odpowiadać na takie pytania spokojnie i przedstawiać opisane zdarzenia jako zwykłe nieporozumienia między małżonkami. Może też wnosić o winę wzajemną i zarzucać drugiej stronie zachowania, które sam stosował. Co może zostać wykazane w sprawie o winę, opisuję we wpisie o winie w rozwodzie z narcyzem.
Pytania o dziecko
W wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem, o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz o kosztach jego utrzymania. Z tego powodu przy dzieciach przesłuchanie obejmuje także pytania o codzienną opiekę i plany na przyszłość. W sprawie z udziałem dziecka mogą pojawić się na przykład takie pytania do obojga rodziców:
- Kto na co dzień zajmuje się dzieckiem i odprowadza je do szkoły?
- Jak wygląda kontakt dziecka z drugim rodzicem po wyprowadzce?
- Czy rodzice potrafią porozumieć się w sprawach dziecka?
- Jaki sposób kontaktów proponuje każde z rodziców?
- Czy dziecko korzysta z pomocy psychologa lub ma szczególne potrzeby zdrowotne?
Narcyz może przy tych pytaniach podkreślać swoje zaangażowanie i wymieniać zajęcia dodatkowe czy wyjazdy organizowane dla dziecka. Odpowiedź drugiego rodzica, który skupi się na krytyce narcyza zamiast na potrzebach dziecka, może wypaść na tym tle słabiej. Znaczenie postawy wobec drugiego rodzica opisuję przy kompetencjach rodzicielskich w konflikcie rodziców.
Pytania pełnomocnika drugiej strony należą do sposobów działania osoby manipulującej w postępowaniu, które opisuję w e-booku razem z przykładami spraw. Integralną częścią e-booka jest autorski Model Bajsarowicz, pokazujący takie działania na poziomie treści, postawy i wizerunku.
Jakie pytania może zadawać pełnomocnik narcyza?
Po pytaniach sądu głos może zabrać pełnomocnik drugiej strony, którego zadaniem jest wydobycie okoliczności korzystnych dla jego klienta. Pytania mogą dotyczyć zdrowia psychicznego, leczenia, przyjmowanych leków czy wizyt u psychologa. Pełnomocnik może pytać również o to, dlaczego osoba opisująca przemoc pozostawała w związku przez tyle lat. Charakter takich pytań na sali sądowej opisuję we wpisie o tym, że sala sądowa to nie gabinet psychologiczny.
Część pytań może mieć formę zamkniętą i wymagać odpowiedzi „tak” lub „nie” w sprawach, które wymagają szerszego wyjaśnienia. Inne mogą przywoływać pojedyncze zdania z dawnych wiadomości wyrwane z kontekstu rozmowy. Strona ma prawo poprosić o powtórzenie pytania i dokończyć odpowiedź, jeśli krótkie potwierdzenie zniekształca jej sens. Budowanie obrazu osoby niestabilnej emocjonalnie, które może stać za pytaniami o zdrowie, opisuję przy wpieraniu choroby psychicznej przez narcyza.
Jak narcyz może odpowiadać na pytania sądu
Narcyz może odpowiadać krótko, rzeczowo i bez śladu emocji, które sąd mógłby odczytać jako brak opanowania. Może przyznawać się do drobnych błędów i jednocześnie zaprzeczać zachowaniom istotnym dla sprawy, co omawiam przy pytaniu, czy narcyz przyznaje się do winy w sądzie. Jego odpowiedzi mogą też zmieniać się w zależności od tego, kto zadaje pytanie.
Sąd może zestawić odpowiedzi z przesłuchania z treścią pism składanych przez stronę wcześniej oraz z zeznaniami świadków. Rozbieżności między wersjami przedstawianymi na różnych etapach sprawy mogą wtedy wyjść na jaw bez potrzeby ich komentowania. Zachowania narcyza na sali, które mogą umykać uwadze słuchaczy, opisuję przy zachowaniach narcyza w sądzie.
Odpowiedź, która zgadza się z pismami w sprawie
Przed rozprawą warto wrócić do pozwu lub odpowiedzi na pozew, bo pełnomocnik drugiej strony może odwoływać się do konkretnych zdań z tych pism. Odpowiedź udzielona na sali może wtedy zostać porównana z wersją przedstawioną kilka miesięcy wcześniej. Rozbieżność w dacie czy w kolejności zdarzeń może osłabić wiarygodność całej relacji, nawet jeśli sama krzywda była prawdziwa.
Na każde pytanie można odpowiadać tylko w zakresie tego, o co zapytano, bez wracania do wszystkich krzywd z całego małżeństwa. Odpowiedź „nie pamiętam dokładnej daty” brzmi wiarygodniej od daty podanej na siłę, która później okaże się błędna. Opis zachowań drugiej strony bez ocen i etykiet ma większe szanse na uwagę sądu niż nazwanie małżonka narcyzem. Sposób przedstawiania takich zachowań w pismach opisuję we wpisie o tym, jak opisać zachowania narcyza w piśmie do sądu.
FAQ. Pytania o przesłuchanie na rozprawie rozwodowej
Czy na rozprawie rozwodowej trzeba odpowiadać na każde pytanie?
Strona może odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania, jednak sąd może ocenić znaczenie takiej odmowy przy wszystkich okolicznościach sprawy. Pytanie niestosowne lub zbędne dla sprawy może zostać uchylone przez przewodniczącego składu orzekającego.
Czy rozprawa rozwodowa jest jawna?
Posiedzenia w sprawie o rozwód odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie strony zażądają publicznego rozpoznania sprawy. Sąd może uwzględnić takie żądanie, jeśli uzna, że jawność nie zagraża moralności.
Kto może zadawać pytania na rozprawie rozwodowej?
Pytania zadaje przewodniczący oraz ławnicy zasiadający w składzie sądu orzekającego w sprawie o rozwód. W dalszej kolejności pytania mogą zadawać strony i ich pełnomocnicy, w tym pełnomocnik drugiego małżonka.
Czy sąd może orzec rozwód na podstawie samego przyznania okoliczności?
Kodeks postępowania cywilnego zakazuje oparcia rozstrzygnięcia w sprawie o rozwód wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu okoliczności faktycznych. Sąd powinien ustalić rozkład pożycia również na podstawie innych dowodów, w tym przesłuchania obu stron.
Co zrobić, gdy na sali nie pamiętam daty zdarzenia?
Lepiej przyznać, że dokładnej daty nie pamiętasz, oraz określić przybliżony okres według pory roku czy wieku dziecka. Podanie daty na siłę może później prowadzić do rozbieżności z dokumentami lub z zeznaniami świadków.
Narcyz w sądzie. Jak ochronić siebie i dzieci
Przesłuchanie na rozprawie rozwodowej stanowi jeden z momentów, w których przygotowanie strony może mieć wpływ na przebieg całej sprawy z osobą manipulującą. Sposoby działania takiej osoby w postępowaniu, przykłady spraw oraz odpowiedzi na kolejne ruchy drugiej strony opisuję w e-booku poniżej, którego integralną częścią jest autorski Model Bajsarowicz.
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
