Projekcja narcyza w sądzie. Zarzut który opisuje autora

Zarzut postawiony przez drugą stronę w piśmie procesowym potrafi brzmieć jak opis tego, czego rodzic doświadczał przez lata. Kontrola nad wydatkami, ograniczanie kontaktu z rodziną, wciąganie dziecka w sprawy dorosłych oraz zastraszanie pojawiają się w dokumencie skierowanym przeciwko osobie, która tego doświadczała. Pierwsza reakcja obejmuje przeważnie niedowierzanie, ponieważ treść zarzutu odpowiada zachowaniu jego autora.

Zjawisko to nosi nazwę projekcji i polega na przypisaniu drugiej osobie własnych zachowań albo intencji. W postępowaniu rodzinnym przybiera postać pisemną i zostaje włączone do akt, przez co staje się elementem materiału sprawy. Rodzic czytający taki dokument mierzy się jednocześnie z zarzutem oraz z poczuciem, że opisano w nim jego własną historię odwróconą o sto osiemdziesiąt stopni.

Czytam akta przed wydaniem opinii i widzę, które sposoby działania rodzica coś do sprawy wnoszą, a które zostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Opiszę, skąd bierze się projekcja, jaką postać przybiera w pismach procesowych oraz jakie znaczenie ma dla materiału zgromadzonego w sprawie.

Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.

Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.

Projekcja narcyza w sądzie i jej postać w dokumentach

Projekcja polega na przeniesieniu własnych zachowań, uczuć albo intencji na inną osobę oraz na traktowaniu ich odtąd jako cudzych. Opisana została w literaturze psychologicznej jako sposób radzenia sobie z treściami, których przyjęcie naruszałoby obraz siebie. Osoba o cechach narcystycznych sięga po ten sposób częściej, ponieważ obraz siebie oparty na poczuciu wyjątkowości źle znosi przyjęcie własnych zachowań krzywdzących.

W relacji bliskiej projekcja przybiera postać ustną i rozpływa się w codziennej rozmowie, bez utrwalenia. W postępowaniu sądowym trafia natomiast do pisma procesowego wraz z datą oraz podpisem. Ta zmiana formy ma znaczenie praktyczne, ponieważ dokument pozostaje w aktach i podlega porównaniu z pozostałym materiałem sprawy.

Treść takiego zarzutu odznacza się przy tym szczegółowością wykraczającą poza ogólne sformułowania. Pojawiają się w niej opisy sytuacji, sposób działania oraz następstwa dla dziecka, opisane z dokładnością trudną do wymyślenia. Szczegółowość ta wynika z tego, że autor opisuje coś, co zna od środka.

Skąd narcyz czerpie treść swoich zarzutów

Zarzuty zbudowane na projekcji odnoszą się przeważnie do obszarów, w których autor pisma sam postępował w opisywany sposób. Rodzic kontrolujący wydatki drugiej strony przez lata opisuje kontrolę finansową. Rodzic ograniczający kontakty z rodziną opisuje izolowanie od bliskich. Pokrycie między treścią zarzutu a zachowaniem autora sięga niekiedy szczegółów.

Druga grupa zarzutów odnosi się do obszarów, w których autor spodziewa się zarzutu skierowanego przeciwko sobie. Wyprzedzające postawienie zarzutu zmienia sytuację procesową, ponieważ późniejsze podniesienie tej samej kwestii przez drugą stronę może zostać odebrane jako odbicie cudzego argumentu. Kolejność pism zyskuje wtedy znaczenie wykraczające poza samą treść.

Obie grupy łączy to, że treść zarzutu niesie informację o jego autorze. Katalog zachowań opisanych w piśmie pokrywa się z obszarami, w których autor działał albo czuje się zagrożony. Materiał tego rodzaju pozostaje w aktach niezależnie od tego, jak zostanie odczytany.

Narcyz oskarżający o manipulowanie dzieckiem

Zarzut nastawiania dziecka przeciwko drugiemu rodzicowi należy do najczęściej spotykanych w tej kategorii. Formułuje go przeważnie strona, która sama prowadzi rozmowy o sprawie sądowej przy dziecku oraz komentuje przy nim drugi dom. Zarzut ten uderza w obszar, w którym rodzic chroniący dziecko czuje się szczególnie wrażliwy.

Trudność dotyczy tu wykazania okoliczności, ponieważ rozmowy z dzieckiem odbywają się bez świadków. Materiał sprawy zawiera wtedy dwa sprzeczne opisy o równym ciężarze, a okoliczność pozostaje nierozstrzygnięta. Stan taki działa na korzyść strony, której zależy na braku ustaleń.

Wyjście z takiego układu opiera się na materiale niepochodzącym od żadnej ze stron oraz na opisie funkcjonowania dziecka. Informacja z placówki, zmiana w rytmie dnia albo wypowiedź dziecka odnotowana przez osobę trzecią opisują sytuację bez udziału sporu. Szerzej opisuje to wpis o manipulacji dzieckiem w rozwodzie.

Narcyz zarzucający zaburzenia psychiczne

Druga rozpoznawalna postać projekcji obejmuje zarzuty dotyczące zdrowia psychicznego drugiej strony. Pojawiają się w nich określenia o niestabilności emocjonalnej, o nieprzewidywalnych reakcjach oraz o potrzebie leczenia. Zarzut taki bywa uzupełniony wnioskiem o badanie przez biegłego.

Zarzut ten trafia w obszar, w którym rodzic po długiej relacji z osobą manipulującą bywa osłabiony. Wieloletnie zaprzeczanie jego odbiorowi rzeczywistości pozostawia niepewność co do własnej oceny sytuacji. Pismo powtarzające tę samą treść w formie oficjalnej wzmacnia tę niepewność.

Obecność rozpoznania w dokumentacji medycznej którejkolwiek ze stron nie przesądza treści orzeczenia. Postępowanie rodzinne odpowiada na pytania o funkcjonowanie rodzicielskie, nie o osobowość stron. Kwestię tę opisuje osobno wpis o diagnozie narcyza w sądzie.

Dlaczego zarzut oparty na projekcji wygląda wiarygodnie

Opis zachowania znanego autorowi z własnego doświadczenia zawiera szczegóły, których nie ma opis wymyślony. Pojawiają się w nim pory dnia, przebieg rozmowy oraz reakcje, składające się na całość spójną wewnętrznie. Dokument tego rodzaju czyta się inaczej niż ogólnikowe twierdzenie o złym traktowaniu.

Odpowiedź drugiej strony wygląda przy tym zestawieniu słabiej, ponieważ opiera się na zaprzeczeniu oraz na wskazaniu, że opisane zachowania dotyczą autora pisma. Twierdzenie takie wymaga wykazania, a materiał zgromadzony przez rodzica obejmuje przeważnie opisy sytuacji bez dokumentów. Powstaje układ, w którym oba pisma zawierają podobne treści skierowane przeciwko sobie.

Rozstrzygnięcie takiego układu opiera się na materiale zewnętrznym wobec obu relacji. Dokumenty powstałe w czasie opisywanych zdarzeń, informacje z placówek oraz korespondencja z tego okresu zamykają kwestie, których dwie sprzeczne wersje zamknąć nie potrafią. Sposób budowania takiego materiału opisuje wpis o tym, jak zdemaskować narcyza w sądzie.

Projekcja a sekwencja zaprzeczenia i ataku

Projekcja dotyczy treści zarzutu oraz jego pochodzenia, a nie przebiegu reakcji na postawiony wcześniej zarzut. Odpowiedź na oskarżenie może przybrać postać uporządkowanej sekwencji obejmującej zaprzeczenie, atak oraz zamianę ról między osobą krzywdzoną a krzywdzącą. Sekwencję tę opisuje osobno wpis o metodzie DARVO w sądzie.

Oba zjawiska mogą występować w jednej sprawie oraz w jednym piśmie procesowym. Rozróżnienie między nimi ma znaczenie przy opisywaniu materiału, ponieważ dotyczą różnych rzeczy. Jedno odnosi się do pochodzenia treści zarzutu, drugie do sposobu odpowiedzi na zarzut postawiony wcześniej.

Co z projekcją zostaje w aktach sprawy

Pismo zawierające zarzuty oparte na projekcji pozostaje w aktach na stałe oraz podlega porównaniu z późniejszymi pismami tej samej strony. Twierdzenie o niewłaściwym postępowaniu drugiego rodzica sąsiaduje niekiedy z dokumentem opisującym analogiczne zachowanie autora. Zestawienie dwóch dokumentów tej samej strony niesie treść niewymagającą komentarza.

Katalog zarzutów zawartych w pismach drugiej strony wskazuje również obszary, w których spodziewa się ona zarzutu wobec siebie. Informacja ta ma wartość przy porządkowaniu własnego materiału, ponieważ pokazuje, gdzie leży punkt wrażliwy. Wykorzystanie tej informacji powinien uzgodnić pełnomocnik prowadzący sprawę.

Odpowiadanie na każdy zarzut z osobna rozbudowuje sprawę oraz przesuwa jej środek ciężkości na okoliczności poboczne. Materiał opisujący własne funkcjonowanie z dzieckiem wnosi do postępowania treść, której żadne zaprzeczenie nie dostarczy. Kwestię tę omawia wpis o tym, jak wygrać z narcyzem w sądzie.

Obciążenie rodzica czytającego takie pismo

Dokument opisujący własne doświadczenie przypisane komuś innemu wywołuje reakcję wykraczającą poza zwykłe niezadowolenie z treści pisma. Pojawia się poczucie utraty gruntu oraz wątpliwość co do własnej pamięci zdarzeń. Reakcja ta przypomina tę, którą rodzic znał z okresu trwania relacji.

Odpowiedź napisana bezpośrednio po lekturze takiego pisma niesie przeważnie ślad tego stanu. Pojawiają się w niej fragmenty odnoszące się do przeszłości, wykraczające poza zakres postępowania. Odłożenie odpowiedzi o kilka dni zmienia jej kształt bez szkody dla terminów procesowych.

Wątpliwość co do własnego odbioru rzeczywistości ma osobne podłoże, sięgające czasu sprzed postępowania. Opisuje je wpis o tym, dlaczego po rozstaniu z narcyzem to ofiara wygląda gorzej.

FAQ – Pytania o projekcję narcyza w sądzie

Po czym poznać zarzut oparty na projekcji?

Zarzut taki odnosi się przeważnie do zachowania, którego rodzic doświadczał ze strony jego autora. Odznacza się przy tym szczegółowością wykraczającą poza ogólne sformułowania, ponieważ opisuje coś znanego od środka. Sama zbieżność treści nie stanowi jednak dowodu w postępowaniu.

Czy można napisać w piśmie, że druga strona stosuje projekcję?

Użycie pojęcia z psychologii przenosi sprawę na pole, na którym niczego nie da się wykazać. Opis zachowania wraz z datą oraz dokumentem powstałym w tym czasie niesie treść możliwą do odniesienia do pytań postępowania. Dobór sformułowań powinien uzgodnić pełnomocnik prowadzący sprawę.

Dlaczego zarzuty pojawiają się akurat przed rozprawą?

Pismo złożone przed terminem posiedzenia wyznacza ramy, w których toczy się rozprawa. Wyprzedzające postawienie zarzutu zmienia sytuację procesową, ponieważ późniejsze podniesienie tej samej kwestii traci wtedy na sile. Kolejność składanych dokumentów ma znaczenie wykraczające poza ich treść.

Czy trzeba odnosić się do każdego zarzutu?

Odpowiedź na wszystkie podniesione kwestie rozbudowuje sprawę oraz oddala ją od okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Materiał opisujący własne funkcjonowanie z dzieckiem wnosi treść, której zaprzeczenie nie zastąpi. Wybór kwestii wymagających reakcji powinien uzgodnić pełnomocnik.

Czy projekcja dotyczy wyłącznie osób o cechach narcystycznych?

Przypisywanie innym własnych treści pojawia się u wielu osób w sytuacjach napięcia i nie stanowi cechy jednej grupy. Nasilenie oraz trwałość tego sposobu działania różnią się jednak wyraźnie. Sprawa rodzinna zaostrza to zjawisko, ponieważ toczy się o rzeczy o dużej wadze dla obu stron.

Narcyz w sądzie – jak ochronić siebie i dzieci

Pozdrawiam serdecznie

Magdalena Bajsarowicz

Prawnik & Psycholog sądowy