Przegląd badań opublikowany w 2015 roku zebrał wyniki dotyczące matek z rozpoznanym zaburzeniem osobowości borderline i ich dzieci badacze wykazali u matek niższą wrażliwość na sygnały niemowlęcia, większą skłonność do wkraczania w jego aktywność oraz trudność z rozpoznawaniem własnych stanów emocjonalnych. Wśród starszych dzieci badacze zwrócili uwagę na nadmierną ochronę ze strony matki i częstsze trudności emocjonalne. Matka z borderline może jednocześnie bardzo kochać swoje dziecko, a relacja z nią może kształtować się różnie zależnie od leczenia, wsparcia i obecności drugiego rodzica.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Matka z borderline a codzienność dziecka
Zaburzenie osobowości borderline wiąże się z niestabilnością emocji, obrazu siebie i relacji z bliskimi, a jego rozpoznanie może postawić wyłącznie psychiatra albo psycholog kliniczny. W codzienności dziecka może to oznaczać dom, w którym nastrój matki zmienia się szybko i bez widocznej przyczyny. Dziecko może wtedy uczyć się odczytywać nastrój matki, zanim zdąży powiedzieć o własnych potrzebach.
Julian Florange i Sabine Herpertz w przeglądzie z 2019 roku wskazali niestabilność afektywną rodzica jako czynnik, który może pośredniczyć w trudnościach rozwojowych dziecka. Autorzy tego przeglądu opisują też pierwsze programy wsparcia dla rodziców z borderline, których wstępne wyniki oceniają jako obiecujące. Różnice między borderline a narcyzmem w relacjach z bliskimi omawiam we wpisie borderline a narcyzm, jakie są różnice.
Niemowlę i małe dziecko przy matce z borderline
Małe dziecko potrzebuje przewidywalnej odpowiedzi na płacz, głód i lęk, żeby zbudować poczucie bezpieczeństwa w relacji z opiekunem. Matka przeżywająca silne wahania emocji może w jednym dniu reagować czule i spokojnie, a w innym z rozdrażnieniem albo wycofaniem. Dziecko w wieku przedszkolnym może reagować na taką zmienność lękiem przed rozstaniem, napadami złości albo nadmierną grzecznością.
Wkraczanie w zabawę dziecka, przerywanie jego aktywności i trudność z odczytaniem jego sygnałów mogą sprawiać, że dziecko rzadziej inicjuje kontakt. Obecność drugiego dorosłego, który odpowiada na potrzeby dziecka w przewidywalny sposób, może łagodzić skutki takiej zmienności.
Dziecko w wieku szkolnym i emocje matki
Dziecko w wieku szkolnym może przejmować odpowiedzialność za nastrój matki, pocieszać ją po kłótniach i rezygnować z własnych planów, żeby nie wywołać jej smutku. Takie odwrócenie ról, nazywane parentyfikacją, opisuję szerzej we wpisie dzieci narcystycznych rodziców. Przy matce z borderline może ono wynikać z jej lęku i bezradności, bez zamiaru wykorzystania dziecka.
Dziecko może też doświadczać naprzemiennych okresów bliskości i chłodu, w których raz staje się centrum życia matki, a raz źródłem jej rozczarowania. Taki sposób postrzegania bliskich wyjaśniam we wpisie o tym, jak działa rozszczepienie obrazu drugiej osoby w borderline. Dziecko może z czasem uznać miłość matki za zależną od własnego zachowania i starać się zasłużyć na nią za wszelką cenę.
Nastolatek i potrzeba samodzielności
Okres dorastania przynosi naturalną potrzebę oddzielenia się od rodziców, własnych przyjaźni i tajemnic. Matka z silnym lękiem przed porzuceniem może odbierać te zmiany jako odrzucenie, reagując kontrolą, wyrzutami albo nadmierną ochroną. Źródła takiego lęku i jego wpływ na bliskie relacje opisuję we wpisie lęk przed porzuceniem w borderline.
Nastolatek może odpowiadać buntem i ograniczaniem kontaktu albo przeciwnie, rezygnacją z własnego życia na rzecz opieki nad matką. Sytuację starszego dziecka między dwojgiem skonfliktowanych rodziców omawiam we wpisie nastolatek w konflikcie rodziców.
Rodzic, który chce dać dziecku stabilny punkt oparcia, może rozwijać kompetencje rodzicielskie w uporządkowany sposób. Kurs podniesienia kompetencji rodzicielskich to 20 godzin materiału z ćwiczeniami i testami, zakończony elektronicznym zaświadczeniem, które można dołączyć do akt sprawy.
Rola drugiego rodzica
Drugi rodzic może dawać dziecku doświadczenie przewidywalności przez stałe pory dnia, dotrzymywane obietnice i spokojne reakcje na trudne emocje. Dziecku może pomóc proste wyjaśnienie dostosowane do wieku, że nastroje mamy wynikają z jej trudności i że dziecko nie jest za nie odpowiedzialne. Krytykowanie matki w obecności dziecka może z kolei pogłębiać jego konflikt lojalności wobec obojga rodziców.
Sposób reagowania na nagły kryzys emocjonalny matki przy przekazaniu dziecka opisuję we wpisie rodzic z borderline, kontakt z dzieckiem. Sposób organizacji opieki, w którym rodzice ograniczają wzajemny kontakt do spraw dziecka, omawiam we wpisie rodzicielstwo równoległe.
Matka z borderline w sprawie o dziecko
Samo rozpoznanie zaburzenia osobowości nie powinno przesądzać o władzy rodzicielskiej ani o miejscu zamieszkania dziecka. Sąd powinien oceniać, jak matka funkcjonuje wobec dziecka na co dzień, czy korzysta z leczenia i czy potrafi chronić dziecko przed własnymi kryzysami. Przebieg postępowania z udziałem rodzica z borderline opisuję we wpisie proces z osobą z borderline.
Opinia zespołu specjalistów może uwzględniać zarówno trudności matki, jak i jej więź z dzieckiem oraz zasoby rodziny. Podjęta terapia i współpraca ze specjalistami mogą stanowić okoliczności, które sąd może wziąć pod uwagę przy ocenie rokowań.
Dorosłe dziecko matki z borderline
Dorosłe dziecko matki z borderline może zauważać u siebie nadmierną czujność na nastroje innych, trudność z wyznaczaniem granic albo poczucie winy przy każdej odmowie. Część osób szuka wtedy wsparcia psychoterapeuty, żeby oddzielić własne potrzeby od dawnej roli opiekuna matki. Doświadczenia dorosłych, którzy dorastali w trudnym rozwodzie rodziców, omawiam we wpisie dorosłe dzieci rozwiedzionych rodziców.
FAQ. Pytania o matkę z borderline
Czy matka z borderline może być dobrą matką?
Matka z borderline może kochać dziecko i dbać o nie, zwłaszcza gdy korzysta z leczenia i ma wsparcie bliskich. Trudności w relacji mogą pojawiać się przede wszystkim w okresach silnych wahań emocji i braku leczenia.
Czy dziecko matki z borderline odziedziczy to zaburzenie?
Badania wskazują na podwyższone ryzyko trudności emocjonalnych u dzieci matek z borderline, przy czym ryzyko to nie oznacza pewności. Stabilna relacja z drugim rodzicem albo innym bliskim dorosłym może działać ochronnie.
Jak rozmawiać z dzieckiem o nastrojach mamy?
Wyjaśnienie powinno być proste, spokojne i dopasowane do wieku dziecka, bez oceniania matki jako osoby. Dziecko potrzebuje usłyszeć, że zmiany nastroju mamy nie wynikają z jego zachowania.
Czy rozpoznanie borderline odbiera matce prawo do opieki nad dzieckiem?
Rozpoznanie borderline samo w sobie nie rozstrzyga sprawy o opiekę nad dzieckiem ani o kontakty. Sąd powinien oceniać funkcjonowanie matki wobec dziecka, przebieg leczenia oraz bezpieczeństwo dziecka w codziennej opiece.
Czy terapia matki z borderline może poprawić relację z dzieckiem?
Terapia może pomagać w regulowaniu emocji i lepszym rozpoznawaniu potrzeb dziecka, co przekłada się na codzienne relacje w rodzinie. Badacze opisują też programy wsparcia skierowane do rodziców z borderline i ich małych dzieci.
Badanie w OZSS, gdy rodzic ma borderline
W sprawie o dziecko z udziałem rodzica z borderline sąd może zlecić badanie rodziny w opiniodawczym zespole specjalistów sądowych. Kurs przygotowania do badania OZSS to prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy

