Czy psycholog w OZSS zrozumie, że dziecko w spektrum autyzmu nie patrzy rodzicowi w oczy i nie przytula się do niego w pokoju zabaw? Czy diagnoza ADHD u dziecka może zostać przypisana w opinii błędom wychowawczym jednego z rodziców? Kto w zespole oceni potrzeby dziecka, gdy rodzice spierają się o samo rozpoznanie? Ustawa o opiniodawczych zespołach przewiduje w ich składzie specjalistów psychiatrii dzieci i młodzieży oraz pediatrii obok psychologów i pedagogów.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Kto w zespole OZSS ocenia dziecko z autyzmem albo ADHD
Według art. 2 ustawy o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów do składu zespołów należą między innymi psycholodzy, pedagodzy i pediatrzy oraz psychiatrzy dzieci i młodzieży. Skład wyznaczony do konkretnej sprawy zależy od jej rodzaju i stopnia złożoności. Każdy specjalista wypowiada się w opinii wyłącznie w granicach swojej dziedziny wiedzy.
Standardy metodologii opiniowania nakazują specjalistom zwrócić się do sądu o ocenę potrzeby rozszerzenia tezy dowodowej, gdy uznają konsultację lekarską za celową. Pytania dotyczące potrzeb dziecka z autyzmem albo ADHD mogą znaleźć się w postanowieniu sądu także na wniosek jednej ze stron. Rodzaje pytań kierowanych do zespołu opisuję we wpisie pytania do biegłych OZSS.
Opinia OZSS a samo rozpoznanie autyzmu
Rozpoznanie autyzmu wymaga specjalistycznej diagnozy z użyciem narzędzi takich jak ADOS-2 i ADI-R, prowadzonej przez psychiatrę dzieci i młodzieży oraz psychologa. Zespół OZSS odpowiada na pytania sądu o opiekę i kontakty, a wcześniejsze rozpoznanie poznaje z dokumentacji złożonej do akt. Zasady włączania dokumentacji dziecka do materiału badania opisuję we wpisie dokumenty na badanie OZSS.
Spór rodziców o samo rozpoznanie rozstrzyga sąd na podstawie dowodów, w tym opinii biegłego psychiatry dzieci i młodzieży dopuszczonej na wniosek strony. ADHD należy do zaburzeń neurorozwojowych o silnym podłożu dziedzicznym, więc sama diagnoza nie świadczy o błędach wychowawczych żadnego z rodziców.
Więź dziecka w spektrum autyzmu w pokoju obserwacji
Metaanaliza Anny Rutgers i współpracowników z 2004 roku objęła szesnaście badań nad przywiązaniem dzieci z autyzmem do rodziców. W większości z nich dzieci przejawiały zachowania przywiązaniowe mimo trudności w kontaktach społecznych. W czterech próbach badanych procedurą Obcej Sytuacji bezpieczny styl przywiązania stwierdzono średnio u 53 procent dzieci.
Różnica w poziomie bezpiecznego przywiązania między dziećmi z autyzmem a ich rówieśnikami zanikała w próbach dzieci o wyższym poziomie rozwoju umysłowego. Unikanie kontaktu wzrokowego, zabawa obok rodzica bez włączania go do zabawy albo odsuwanie się od dotyku mogą wynikać z autyzmu. Opinia opisująca obserwację dziecka w spektrum powinna odnieść te zachowania do rozpoznania.
Wiedza rodzica o potrzebach dziecka w spektrum może zostać zestawiona z jego profilem w testach dotyczących rodzicielstwa. Testy CUIDA, TKR i SPR należą do narzędzi, które psycholog może zastosować podczas badania OZSS w sprawie o dziecko. Każdy z tych testów możesz wypełnić przed badaniem, a ja przygotuję pisemne opracowanie z opisem Twoich mocnych i słabych stron oraz sposobów pracy nad każdą z nich. Całościowa ocena kompetencji rodzicielskich obejmuje pięć testów stosowanych w OZSS i 45-minutową konsultację ze mną. Opis każdego testu, ceny i zamówienie znajdziesz na stronie testy przed badaniem OZSS.
Dziecko z ADHD w poczekalni i w pokoju zabaw
Dziecko z ADHD w nowym miejscu może krążyć po poczekalni, przerywać rozmowę dorosłych i co chwilę zmieniać zabawki w pokoju obserwacji. Specjaliści widzą przy tym reakcje rodzica na takie zachowanie, w tym sposób stawiania granic i zapowiadania zmian. Te reakcje mogą zostać zestawione z zaleceniami terapeutycznymi opisanymi w dokumentacji dziecka.
Leki przyjmowane przez dziecko z ADHD mogą zmieniać jego zachowanie w ciągu dnia w zależności od rodzaju preparatu i pory podania. Działanie leku w czasie wizyty należy do okoliczności wpływających na obraz zachowania dziecka opisany w opinii.
Wrażliwość sensoryczna dziecka w spektrum a warunki badania
Standardy metodologii opiniowania nakazują przy przygotowaniu badania uwzględnić podatność osoby badanej na zmęczenie i jej odporność na stres. Klasyfikacja DSM-5 zalicza nadmierną albo obniżoną wrażliwość na bodźce zmysłowe do kryteriów rozpoznania autyzmu. Dziecko w spektrum może więc reagować na hałas, światło albo dotyk w nowym miejscu silniej niż rówieśnicy, a zmęczenie kilkugodzinną wizytą może te reakcje nasilać.
Prawo dziecka do wyrażenia zdania i przebieg jego badania według standardów opisuję we wpisie jak przygotować dziecko do badania OZSS. Znaczenie milczenia i wycofania dziecka w gabinecie omawiam we wpisie o badaniu dziecka w OZSS.
Pytania sądu do zespołu w sprawie dziecka z autyzmem albo ADHD
Postanowienie sądu w sprawie dziecka z autyzmem albo ADHD może obejmować pytanie o znajomość i realizację zaleceń terapeutycznych przez każde z rodziców. Pytanie o to, czy proponowany rozkład kontaktów odpowiada potrzebie stałości dziecka w spektrum, może dotyczyć liczby zmian miejsca pobytu i noclegów poza domem. Opinia zespołu odpowiada na pytania zawarte w postanowieniu, a zagadnienia spoza nich pozostają poza jej zakresem.
FAQ. Pytania o dziecko z autyzmem i ADHD w OZSS
Czy OZSS diagnozuje autyzm u dziecka?
Zespół odpowiada na pytania sądu o opiekę i kontakty, a rozpoznanie autyzmu powstaje w specjalistycznej diagnozie poza sprawą sądową. Wcześniejsze rozpoznanie zespół poznaje z dokumentacji medycznej i opinii poradni złożonych do akt.
Czy w zespole OZSS jest psychiatra dziecięcy?
Ustawa przewiduje specjalistów psychiatrii dzieci i młodzieży w składzie opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów. Skład wyznaczony do sprawy zależy od jej rodzaju, a konsultacja lekarska może wymagać rozszerzenia tezy dowodowej przez sąd.
Czy brak kontaktu wzrokowego obniży ocenę więzi z dzieckiem w spektrum?
Unikanie kontaktu wzrokowego może wynikać z autyzmu i powinno zostać odniesione w opinii do rozpoznania. Badania pokazują, że dzieci z autyzmem tworzą więź z rodzicem mimo trudności w kontaktach społecznych.
Czy dziecko z ADHD może wziąć leki w dniu badania OZSS?
Leczenie dziecka prowadzi się według zaleceń lekarza prowadzącego także w dniu badania w ośrodku. Pora podania leku i czas jego działania mogą wpływać na zachowanie dziecka obserwowane przez specjalistów.
Czy nadwrażliwość sensoryczna dziecka z autyzmem ma znaczenie w obserwacji?
Nadwrażliwość na dźwięki, światło albo dotyk należy do możliwych objawów autyzmu opisanych w kryteriach diagnostycznych. Reakcje dziecka na nowe pomieszczenie mogą więc mieć związek z rozpoznaniem, a opinia opisująca obserwację może to uwzględnić.
Testy przed badaniem OZSS i kurs przygotowania
Wyniki testów wypełnionych przed badaniem służą pracy nad sobą przed terminem, a opinię w sprawie może sporządzić wyłącznie zespół OZSS wyznaczony przez sąd. Dobór narzędzi podczas badania należy do osoby badającej, więc w ośrodku możesz otrzymać inny zestaw testów niż wypełniony wcześniej. Testy CUIDA, TKR i SPR z moim pisemnym opracowaniem oraz całościową ocenę kompetencji rodzicielskich z konsultacją opisuję na stronie testy przed badaniem OZSS.
Rozmowę z dzieckiem o wizycie w ośrodku i zachowanie rodzica podczas obserwacji omawiam w dwóch modułach kursu. Kurs przygotowania do badania OZSS obejmuje prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.
Kurs przygotowania do badania OZSS
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
O autorce
Magdalena Bajsarowicz jest prawnikiem i psychologiem sądowym, od 15 lat pomaga rodzicom w sprawach o dziecko, w których po drugiej stronie jest osoba manipulująca. Opiniuje na zlecenie sądu jako biegły psycholog i przeanalizowała ponad 1000 opinii OZSS, na podstawie których powstały jej kursy i ebooki. Prowadziła wykłady z psychologii sądowej dla sędziów, prokuratorów i kuratorów, a w 2022 roku wydała pierwszy w Polsce ebook o badaniu OZSS.
Ukończyła studia magisterskie z psychologii na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu oraz z prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, a także studia podyplomowe w Instytucie Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przeszła kursy dla biegłych psychologów sądowych i należy do Stowarzyszenia Psychologów Sądowych w Polsce, a wcześniej prowadziła gabinet psychologiczny od 2011 roku i kancelarię specjalizującą się w prawie rodzinnym oraz psychologii sądowej od 2018 roku. W kancelarii kierowała kilkunastoosobowym zespołem, w którym pracowali także adwokaci i radcowie prawni. Prowadziła również wykłady międzynarodowe dla prawników i psychologów o polskim prawie rodzinnym oraz zajęcia z prawa cywilnego dla studentów prawa. Jako ekspertka komentuje prawo i psychologię dla telewizji TVP i TVN oraz dla Trójki Polskiego Radia. Jej wypowiedzi publikowały też portale WP, Onet i NaTemat oraz tygodnik Newsweek.

