Czy narcyz przyznaje się do winy w sądzie?

Przyznanie się do winy w sądzie należy do zdarzeń, których po osobie z cechami narcystycznymi nie da się oczekiwać niezależnie od siły zgromadzonych dowodów. Zamiast przyznania pojawia się zaprzeczenie, umniejszenie znaczenia zdarzenia oraz przeniesienie odpowiedzialności na drugą stronę, przy czym każda z tych form ma własny przebieg. Rodzic liczący na moment, w którym druga strona przyzna rację przed sądem, kieruje uwagę na cel pozostający poza zasięgiem postępowania. Opiszę, jakie formy przyjmuje brak przyznania się do winy, czym różni się przyznanie pozorne od rzeczywistego oraz co z przyznaniem i z jego brakiem może zrobić sąd.

Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.

Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.

Zapoznaj się z moim autorskim modelem: Jak narcyz manipuluje w sądzie – Model Bajsarowicz.

Dlaczego narcyz nie przyznaje się do winy nawet wobec dowodów

Przyznanie się do błędu wymaga uznania, że obraz własnej osoby ma luki, a u osoby z cechami narcystycznymi ten obraz pełni funkcję ochronną i takich luk nie znosi. Zarzut postawiony w piśmie procesowym zostaje odebrany jako atak na całość tego obrazu, choć dotyczy jednego konkretnego zachowania wobec dziecka albo drugiego rodzica. Z tego powodu odpowiedź na zarzut przybiera formę obrony całej osoby, a nie wyjaśnienia jednej sytuacji.

Dowody zmieniają w tej sytuacji mniej, niż oczekuje rodzic, który je zgromadził, ponieważ reakcją na dowód staje się zmiana jego znaczenia zamiast uznania faktu. Wiadomość o obraźliwej treści zostaje opisana jako odpowiedź na wcześniejszą prowokację, a nieobecność na przekazaniu dziecka jako skutek zmiany terminu przez drugą stronę. Fakt pozostaje w aktach w niezmienionej postaci, a przesunięciu ulega wyłącznie jego ocena, przeniesiona w stronę osoby, która zdarzenie zgłosiła.

Cztery formy, w jakich narcyz unika przyznania się do winy

Brak przyznania się do winy nie wygląda zawsze tak samo, ponieważ w zależności od siły dowodu oraz od etapu sprawy przybiera jedną z czterech form. Rozróżnienie między nimi ma znaczenie dla rodzica, bo każda z nich wymaga innej odpowiedzi w piśmie oraz inaczej wygląda z perspektywy sądu.

Narcyz zaprzecza faktowi wprost

Pierwsza forma polega na stwierdzeniu, że opisane zdarzenie w ogóle nie miało miejsca, niezależnie od tego, czy druga strona dysponuje jego potwierdzeniem. Zaprzeczenie wprost pojawia się na początku postępowania, gdy dowody nie zostały jeszcze przedstawione albo gdy dotyczą sytuacji bez świadków. Rozmowa przy przekazaniu dziecka, zdarzenie w domu oraz telefon bez nagrania należą do obszarów, w których taka forma utrzymuje się do końca sprawy.

Zaprzeczenie wprost potrafi iść w parze z zarzutem zmyślania skierowanym do drugiego rodzica, co przesuwa spór z pytania o zdarzenie na pytanie o wiarygodność osoby zgłaszającej. Rodzic, który opisał sytuację bez potwierdzenia, zostaje w ten sposób postawiony w roli strony, która ma teraz obronić własną uczciwość. Dlaczego ten ciężar spada na osobę pokrzywdzoną, wyjaśniam w tekście o wiarygodności ofiary po rozstaniu z narcyzem.

Narcyz przyznaje fakt i odbiera mu znaczenie

Druga forma pojawia się wtedy, gdy zaprzeczenie faktowi przestaje być możliwe z powodu wiadomości, nagrania albo zeznania osoby trzeciej. Samo zdarzenie zostaje wówczas potwierdzone, a cały wysiłek przenosi się na jego opis jako jednorazowego, nieistotnego oraz wyrwanego z kontekstu, który miałby je tłumaczyć. Krzyk przy dziecku staje się podniesionym głosem po ciężkim dniu, a odwołane kontakty zbiegiem okoliczności związanych z pracą.

Siła tej formy leży w tym, że z zewnątrz wygląda ona jak przyznanie się do winy, więc sąd oraz biegły otrzymują obraz osoby zdolnej do autorefleksji. Różnica ujawnia się dopiero przy zestawieniu kilku takich zdarzeń, ponieważ każde z nich zostało opisane jako wyjątek, a razem tworzą powtarzalny układ zachowań. Pojedyncze zdarzenie pozbawione znaczenia nie mówi o sprawowaniu opieki nic, a dziesięć takich zdarzeń mówi już bardzo dużo.

Narcyz przyznaje się z zastrzeżeniem obciążającym drugą stronę

Trzecia forma łączy przyznanie faktu z natychmiastowym wskazaniem jego przyczyny po stronie drugiego rodzica, co w piśmie przybiera postać zdania ze słowem „ponieważ”. Wiadomość została wysłana, ponieważ druga strona wcześniej odcięła kontakt z dzieckiem, a głos został podniesiony, ponieważ wcześniej doszło do prowokacji przy przekazaniu. Odpowiedzialność za zachowanie zostaje w ten sposób rozłożona na obie strony, a w kolejnym kroku przeniesiona w całości na stronę zgłaszającą.

Ta forma jest bliska zjawisku odwracania ról ofiary i sprawcy, które opisuję w tekście o metodzie DARVO, oraz zjawisku przypisywania drugiej stronie własnych zachowań, omówionemu w tekście o projekcji narcyza w sądzie. W odróżnieniu od nich przyznanie z zastrzeżeniem zawiera element prawdy, czyli potwierdzenie samego zdarzenia, co czyni je trudniejszym do odparcia.

Narcyz przyznaje się do drobiazgów przy zaprzeczaniu sprawom istotnym

Czwarta forma jest najmniej oczywista, ponieważ polega na dobrowolnym przyznaniu się do kilku zachowań o niewielkim znaczeniu dla sprawy. Spóźnienie na jedno przekazanie, zbyt ostry ton w jednej wiadomości, zapomniana wizyta u lekarza rok temu zostają potwierdzone bez żadnego oporu. Osoba przyznająca takie rzeczy buduje obraz strony uczciwej oraz krytycznej wobec siebie, a na tym tle zaprzeczenie zarzutom istotnym brzmi wiarygodniej.

Rozpoznanie tej formy wymaga spojrzenia na proporcje między tym, co zostało przyznane, a tym, czemu zaprzeczono. Jeżeli przyznane zachowania nie mają wpływu na sytuację dziecka, a wszystkie zaprzeczone zachowania taki wpływ mają, układ ten mówi więcej niż każde z przyznań z osobna. Sposób prezentowania się jako osoby rozsądnej oraz opanowanej opisuję w tekście o zachowaniach narcyza w sądzie.

Przyznanie się pozorne, czyli narcyz mówi „przepraszam, ale”

Przeprosiny wypowiedziane na sali rozpraw albo w piśmie mają inny adres niż przeprosiny w relacji prywatnej, ponieważ kierowane są do sądu oraz biegłego, a nie do osoby, której dotyczyło zachowanie. Zdanie „przepraszam za ton tamtej wiadomości, ale jej treść była uzasadniona sytuacją” potwierdza wyłącznie formę, a całą treść zarzutu pozostawia bez zmian. Przeprosiny za formę przy obronie treści stanowią najczęstszą postać przyznania pozornego w postępowaniu rodzinnym.

Rozpoznanie przyznania pozornego wymaga spojrzenia na to, co dzieje się po nim, ponieważ przeprosiny bez zmiany zachowania wracają w kolejnych pismach w niezmienionej postaci. Deklaracja zmiany oraz skrucha pojawiająca się przy rozstaniu i w toku sprawy mają własny przebieg, który opisuję osobno w tekście o masce skruchy u narcyza.

Narcyz zaprzecza zarzutom tak samo jak każda inna strona postępowania

Zaprzeczenie zarzutom samo w sobie nie świadczy o niczym, ponieważ stanowi zwykły element odpowiedzi na pozew pisanej przez każdego pełnomocnika. Formuła o zaprzeczeniu wszystkim twierdzeniom strony przeciwnej poza wyraźnie przyznanymi pojawia się w pismach niezależnie od osobowości osoby, w której imieniu zostały złożone. Rodzic odczytujący to zdanie jako dowód zaburzenia drugiej strony myli standard procesowy z cechą charakteru.

Różnica między zwykłym zaprzeczeniem a opisanymi wyżej formami ujawnia się dopiero w zetknięciu z dowodem, który zaprzeczenie czyni nieaktualnym. Strona działająca w zwykły sposób koryguje wtedy stanowisko albo przyznaje fakt, a strona o cechach narcystycznych zmienia znaczenie dowodu, jego kontekst albo wiarygodność osoby, która go przedstawiła. Sam fakt zaprzeczenia nie wyróżnia narcyza, wyróżnia go dopiero przebieg kolejnych kroków po przedstawieniu dowodu.

Co sąd może zrobić z przyznaniem się do winy oraz z jego brakiem

Procedura cywilna pozwala sądowi pominąć dowód na fakt, który druga strona przyznała w toku postępowania, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości. Z tego powodu przyznanie faktu przy jednoczesnym odebraniu mu znaczenia zamyka jeden spór, czyli spór o to, czy zdarzenie miało miejsce, i otwiera drugi, czyli spór o to, co z tego zdarzenia wynika dla dziecka. Rodzic, który opisał zdarzenie, przestaje wtedy udowadniać jego zaistnienie, a zaczyna wykazywać jego skutek.

Gdy strona w ogóle nie wypowiada się co do twierdzeń przeciwnika o faktach, sąd może, biorąc pod uwagę wyniki całej rozprawy, uznać te fakty za przyznane. Milczenie wobec zarzutu nie jest więc bezpieczne dla strony, która je stosuje, choć przepis daje sądowi możliwość, a nie nakłada obowiązku. W sprawach dotyczących dziecka sąd może ponadto dopuścić dowód niewskazany przez żadną ze stron, więc brak przyznania nie zamyka drogi do wykazania zdarzenia innymi środkami.

Przyznanie się do winy ma zupełnie inne znaczenie w sprawie rozwodowej, gdzie dotyczy winy za rozkład pożycia, oraz w sprawie o dziecko, gdzie dotyczy uchybień w sprawowaniu opieki. Skutki orzeczenia o winie małżonka omawiam osobno w tekście o tym, co daje orzeczenie o winie, a przygotowanie do samego pozwu w tekście o tym, co zrobić przed złożeniem pozwu o rozwód z narcyzem.

Narcyz wobec dowodu, któremu nie da się zaprzeczyć

Moment przedstawienia dowodu zamykającego drogę do zaprzeczenia uruchamia zestaw odpowiedzi, które powtarzają się w kolejnych sprawach z udziałem osób o cechach narcystycznych. Pierwszą z nich jest brak pamięci o zdarzeniu, który pozwala uniknąć zarówno przyznania, jak i zaprzeczenia, a jednocześnie nie daje się zweryfikować. Drugą jest zarzut wyrwania z kontekstu, po którym następuje opis kontekstu niemożliwego do sprawdzenia przez sąd.

Trzecia odpowiedź polega na zmianie wersji zdarzeń w kolejnym piśmie, bez odniesienia się do tego, że wcześniejsza wersja brzmiała inaczej. Czwarta przenosi uwagę z treści dowodu na sposób jego uzyskania, więc nagranie rozmowy staje się naruszeniem prywatności, a zachowana korespondencja przejawem obsesyjnego gromadzenia materiału przeciwko drugiej stronie. W tej ostatniej odpowiedzi osoba przedstawiająca dowód zostaje postawiona w roli strony, która musi wytłumaczyć się ze swojego postępowania.

Odpowiedzi te mają wspólną cechę, ponieważ żadna z nich nie odnosi się do pytania, czy opisane zachowanie miało wpływ na dziecko. Uwaga sądu zostaje skierowana na pamięć, kontekst, wersje oraz sposób zdobycia dowodu, czyli na wszystko poza samym zdarzeniem. Rozpoznanie tego przesunięcia pozwala wrócić w piśmie do pytania wyjściowego zamiast podążać za każdą z kolejnych odpowiedzi.

Narcyz przyznaje się do winy przed biegłym inaczej niż przed sądem

Badanie psychologiczne tworzy inne warunki niż sala rozpraw, ponieważ pytania dotyczą także własnych słabości oraz trudności w roli rodzica. W tej sytuacji może pojawić się autokrytyka ograniczona do cech, które w oczach badającego nie szkodzą, takich jak zbyt wysokie wymagania wobec siebie, nadmierne zaangażowanie w pracę albo trudność z odpoczynkiem. Przyznanie się do takich cech buduje obraz osoby refleksyjnej bez przyznania się do jakiegokolwiek zachowania istotnego dla sprawy.

Zestawienie wypowiedzi złożonych przed biegłym z treścią pism procesowych pokazuje niekiedy dwie różne osoby, jedną krytyczną wobec siebie w gabinecie oraz drugą bez żadnych uchybień w piśmie. Przebieg samego badania z udziałem osoby manipulującej opisuję w tekście o tym, jak narcyz zachowuje się na badaniu OZSS.

Oczekiwanie, że narcyz przyzna się do winy, obciąża rodzica

Część rodziców prowadzi sprawę z nadzieją na jeden moment, w którym druga strona przyzna przed sądem to, czego nie przyznała przez lata relacji. Ten moment nie nadchodzi, a oczekiwanie na niego zabiera uwagę potrzebną do wykazania wpływu zachowań na dziecko. Każda rozprawa kończy się wtedy poczuciem porażki niezależnie od jej rzeczywistego przebiegu, ponieważ miarą sukcesu stało się coś pozostającego poza zasięgiem postępowania.

Postępowanie rodzinne nie służy uzyskaniu przyznania się do winy, a jego cel stanowi rozstrzygnięcie o sytuacji dziecka na podstawie wykazanych zachowań obojga rodziców. Zmiana miary sukcesu z przyznania na wykazanie zmienia również sposób czytania pism drugiej strony, ponieważ zaprzeczenie przestaje być klęską, a staje się zwykłym etapem sprawy. Dlaczego próby doprowadzenia do przyznania przez bezpośrednie oskarżanie nie przynoszą efektu, wyjaśniam w tekście o tym, jak zdemaskować narcyza w sądzie.

FAQ – Pytania o przyznanie się narcyza do winy w sądzie

Czy narcyz kiedykolwiek przyznaje się do winy w sądzie?

Przyznanie rzeczywiste, czyli potwierdzenie zachowania razem z jego znaczeniem dla dziecka, należy do zdarzeń wyjątkowych w sprawach z udziałem osób o cechach narcystycznych. Pojawiają się natomiast formy pośrednie, takie jak przyznanie faktu z odebraniem mu znaczenia, przyznanie z zastrzeżeniem obciążającym drugą stronę oraz przyznanie się do drobiazgów przy zaprzeczaniu sprawom istotnym.

Czym różni się przyznanie pozorne od rzeczywistego?

Przyznanie pozorne potwierdza formę zachowania przy obronie jego treści, na przykład przeprasza za ton wiadomości i broni jej zawartości. Przyznanie rzeczywiste obejmuje samo zachowanie, jego skutek dla dziecka oraz zmianę widoczną w kolejnych tygodniach, a nie wyłącznie w zdaniu wypowiedzianym przed sądem.

Czy zaprzeczanie zarzutom w odpowiedzi na pozew świadczy o narcyzmie?

Zaprzeczenie zarzutom stanowi zwykły element odpowiedzi na pozew i pojawia się w pismach każdego pełnomocnika niezależnie od osobowości strony. O cechach narcystycznych mówi dopiero przebieg kolejnych kroków po przedstawieniu dowodu, czyli zmiana znaczenia dowodu, jego kontekstu albo wiarygodności osoby, która go przedstawiła.

Co sąd może zrobić, gdy druga strona nie odnosi się do zarzutu?

Gdy strona milczy wobec twierdzeń przeciwnika o faktach, sąd może uznać te fakty za przyznane, biorąc pod uwagę wyniki całej rozprawy. Przepis daje sądowi taką możliwość bez nakładania obowiązku, więc milczenie wobec zarzutu pozostaje ryzykiem dla strony, która je stosuje.

Dlaczego narcyz przyznaje się do drobnych rzeczy, a zaprzecza poważnym?

Dobrowolne przyznanie się do zachowań bez znaczenia dla sprawy buduje obraz strony uczciwej oraz krytycznej wobec siebie. Na tym tle zaprzeczenie zarzutom istotnym brzmi wiarygodniej, a rozpoznanie tego układu wymaga spojrzenia na proporcje między tym, co przyznane, a tym, czemu zaprzeczono.

Narcyz w sądzie. Jak ochronić siebie i dzieci

Formy unikania odpowiedzialności opisane powyżej stanowią jeden z wielu sposobów działania osoby manipulującej w postępowaniu rodzinnym. Pełny ich zestaw wraz z przykładami spraw oraz sposobami odpowiedzi w piśmie opisuję w e-booku poniżej, którego integralną częścią jest autorski Model Bajsarowicz.

Pozdrawiam serdecznie,
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & psycholog sądowy