Zastrzeżenia do opinii OZSS. Co dzieje się po ich złożeniu

Opinia sporządzona przez Opiniodawczy Zespół Specjalistów Sądowych trafia do akt i od tego momentu staje się dowodem, na którym sąd może oprzeć rozstrzygnięcie o kontaktach, władzy rodzicielskiej albo miejscu zamieszkania dziecka. Strona niezgadzająca się z wnioskami opinii może złożyć pismo z zastrzeżeniami, które uruchamia dalszy bieg postępowania dowodowego. Zastrzeżenia do opinii OZSS mogą prowadzić do kilku decyzji sądu, a każda z nich ma inne skutki dla dalszego przebiegu sprawy.

Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.

Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.

Miejsce opinii wśród dowodów w sprawie

Opinia zespołu należy do dowodu z opinii biegłych i podlega ocenie sądu na zasadach ogólnych, wyrażonych w artykule 233 paragraf 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd ocenia jej wiarygodność i moc dowodową obok pozostałego materiału zebranego w sprawie. Wnioski opinii nie wiążą sądu, przy czym odstąpienie od nich powinno opierać się na wiadomościach specjalnych z innego źródła.

Przy braku w aktach innego materiału o porównywalnej wadze dowodowej sąd ma niewiele podstaw do ustaleń odmiennych od wniosków opinii. Strona, która poprzestaje na wyrażeniu niezgody w piśmie procesowym, pozostawia opinię jako jedyny dowód z wiadomości specjalnych w sprawie.

Sprawdzenie podstaw do zastrzeżeń zaczyna się od obowiązkowych części opinii, które wymieniam w tekście o elementach opinii OZSS. Pierwsze czynności po odebraniu opinii opisuję we wpisie opinia OZSS i co z nią zrobić, a całe postępowanie diagnostyczne w przewodniku po badaniu OZSS.

Co dzieje się z zastrzeżeniami po ich wpłynięciu do sądu

Pismo z zastrzeżeniami trafia do akt i zostaje doręczone drugiej stronie, która może się do niego ustosunkować. Sąd ocenia, czy okoliczności podniesione w piśmie strony uzasadniają dalsze czynności dowodowe. Przedmiotem tej oceny jest treść zastrzeżeń i ich związek z pytaniami zadanymi zespołowi.

Artykuł 286 Kodeksu postępowania cywilnego otwiera przed sądem trzy drogi postępowania z opinią. Sąd może zażądać od zespołu ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie albo zlecić opinię uzupełniającą. Może też dopuścić dowód z opinii innego biegłego albo innego zespołu, a wybór zależy od tego, czego zastrzeżenia dotyczą.

Czwartą możliwością pozostaje pominięcie wniosku strony o dalsze czynności dowodowe i oparcie rozstrzygnięcia na opinii w dotychczasowym kształcie. Postanowienie w tym przedmiocie może zostać wydane bez osobnego uzasadnienia, a ocena sądu ujawnia się wtedy w uzasadnieniu orzeczenia kończącego sprawę.

Opinia uzupełniająca

Opinia uzupełniająca pozwala sądowi uzyskać rozwinięcie dotychczasowej opinii bez ponownego badania rodziny. Zespół odnosi się w niej na piśmie do pytań sformułowanych w postanowieniu sądu i pracuje na materiale zebranym wcześniej. Zakres tej wypowiedzi wyznacza treść postanowienia, które sąd wydaje po zapoznaniu się z zastrzeżeniami.

Opinia uzupełniająca może podtrzymać dotychczasowe wnioski zespołu i rozwinąć ich uzasadnienie w odpowiedzi na pytania sądu. Rozwinięte uzasadnienie pozwala sprawdzić, czy wniosek ma oparcie w opisanych wcześniej danych z badania. Zespół odpowiadający na konkretne pytanie musi wskazać źródło swojego wniosku, więc brak takiego źródła staje się widoczny.

Podział zastrzeżeń na te dotyczące akt i te dotyczące metod psychologicznych opisuję w tekście o rodzajach zastrzeżeń do opinii.

Pytania o wyniki kwestionariuszy i ich znaczenie dla wniosków mogą trafić do zespołu w ramach opinii uzupełniającej. Testy CUIDA, TKR i SPR należą do narzędzi, które psycholog może zastosować podczas badania OZSS w sprawie o dziecko. Każdy z tych testów możesz wypełnić przed badaniem, a ja przygotuję pisemne opracowanie z opisem Twoich mocnych i słabych stron oraz sposobów pracy nad każdą z nich. Całościowa ocena kompetencji rodzicielskich obejmuje pięć testów stosowanych w OZSS i 45-minutową konsultację ze mną. Opis każdego testu, ceny i zamówienie znajdziesz na stronie testy przed badaniem OZSS.

Testy przed badaniem OZSS

Ustne wyjaśnienia zespołu na rozprawie

Sąd może wezwać osoby sporządzające opinię na rozprawę, gdzie specjaliści odpowiadają na pytania sądu oraz stron, a przebieg tej czynności trafia do protokołu. Strona reprezentowana przez pełnomocnika zadaje pytania za jego pośrednictwem, choć sąd może dopuścić pytania zadawane bezpośrednio.

Pytania do specjalistów powinny dotyczyć treści opinii, zastosowanych metod i sposobu wyprowadzenia wniosków. Sąd może uchylić pytanie wykraczające poza te granice albo zmierzające do ponownej oceny sprawy przez specjalistę. Rolę pytań przygotowanych wcześniej i złożonych na piśmie opisuję w tekście o pytaniach do biegłych OZSS.

Ustne wyjaśnienia pozwalają zadać pytanie następcze od razu po odpowiedzi specjalisty na rozprawie. Niespójność opisu badania z wnioskami opinii widać w takiej rozmowie wyraźniej niż w wymianie pism procesowych.

Skierowanie sprawy do innego biegłego

Dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego albo innego zespołu jest możliwe, gdy dotychczasowa opinia pozostaje niepełna, niejasna albo wewnętrznie sprzeczna. Utrwalona linia orzecznictwa wskazuje, że samo niezadowolenie strony z wniosków nie jest podstawą do powołania kolejnego biegłego. Sąd oczekuje wskazania, w którym miejscu dokument nie spełnia wymagań stawianych opinii.

Nowe badanie oznacza pełne postępowanie diagnostyczne obejmujące wywiady, obserwację i testy psychologiczne. Materiał zebrany wcześniej pozostaje w aktach i może zostać uwzględniony przez kolejnego biegłego. Drugie badanie zlecone po dłuższym czasie, gdy sytuacja rodziny uległa zmianie, opisuję we wpisie o ponownym badaniu OZSS.

Zastrzeżenia dotyczące doboru narzędzi diagnostycznych rządzą się osobnymi regułami, bo dobór metod należy do zespołu. Zasady wyboru metod w badaniu opisuję w tekście o metodach badawczych OZSS.

Czego zastrzeżenia do opinii nie zmieniają

Złożenie zastrzeżeń nie wstrzymuje biegu sprawy i nie zmienia wydanych wcześniej postanowień zabezpieczających. Zabezpieczenie dotyczące kontaktów albo miejsca pobytu dziecka pozostaje wykonalne przez cały czas trwania tego etapu, a jego zmiana wymaga osobnego wniosku i osobnej podstawy.

Zakwestionowana opinia pozostaje w aktach także wtedy, gdy sąd dopuści dowód z opinii innego biegłego. Druga strona może powoływać się na jej treść w postępowaniu o alimenty, o zmianę kontaktów albo w sprawie karnej. Konsekwencje niekorzystnych wniosków dla dalszego przebiegu sprawy omawiam w tekście o opinii na niekorzyść matki lub ojca.

Zakwestionowanie cudzego dowodu i przedstawienie własnego pozostają w postępowaniu dwiema odrębnymi czynnościami procesowymi. Sprawa oparta wyłącznie na pierwszej z nich nie dostarcza sądowi podstawy do odmiennych ustaleń.

Czas trwania sprawy po złożeniu zastrzeżeń

Opinia uzupełniająca może oznaczać od kilku tygodni do kilku miesięcy, licząc od wydania postanowienia do wpłynięcia dokumentu. Termin ustnych wyjaśnień zespołu na rozprawie zależy od terminarza sądu prowadzącego sprawę rodzinną. Dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego przesuwa sprawę o czas potrzebny na wyznaczenie badania i sporządzenie nowego dokumentu, a w części okręgów oczekiwanie liczy się w miesiącach.

Wydłużenie postępowania samo w sobie zmienia sytuację dziecka, ponieważ dotychczasowy sposób sprawowania opieki utrwala się w czasie trwania sprawy. Sąd bierze ten czynnik pod uwagę, oceniając wniosek o kolejny dowód z wiadomości specjalnych. Terminy oczekiwania na badanie opisuję w tekście o tym, ile się czeka na biegłego psychologa.

FAQ. Pytania o zastrzeżenia do opinii OZSS

Czy złożenie zastrzeżeń pogarsza sytuację rodzica w sprawie?

Skorzystanie z uprawnienia procesowego nie jest okolicznością obciążającą stronę w ocenie sądu. Sąd ocenia treść pisma z zastrzeżeniami i jego związek z pytaniami zadanymi zespołowi.

Czy sąd musi uwzględnić zastrzeżenia?

Decyzja należy do sądu, który ocenia, czy podniesione okoliczności uzasadniają dalsze czynności dowodowe. Sąd może też oprzeć rozstrzygnięcie na opinii w dotychczasowym kształcie, jeśli uzna zastrzeżenia za nieuzasadnione.

Czym różni się opinia uzupełniająca od nowego badania?

Opinia uzupełniająca powstaje na materiale zebranym wcześniej i odpowiada na pytania postawione przez sąd. Nowe badanie oznacza pełne postępowanie diagnostyczne przeprowadzone przez innego biegłego albo inny zespół.

Czy zastrzeżenia do opinii można zgłosić po wyroku pierwszej instancji?

Zastrzeżenia wobec oceny dowodu podnosi się wtedy w apelacji, a ich skuteczność zależy od tego, czy strona zgłaszała je wcześniej w toku postępowania. Drogę odwoławczą od orzeczenia opartego na opinii opisuję we wpisie o odwołaniu od opinii OZSS.

Testy przed badaniem OZSS i kurs przygotowania

Wyniki testów wypełnionych przed badaniem służą pracy nad sobą przed terminem, a opinię w sprawie może sporządzić wyłącznie zespół OZSS wyznaczony przez sąd. Dobór narzędzi podczas badania należy do osoby badającej, więc w ośrodku możesz otrzymać inny zestaw testów niż wypełniony wcześniej. Testy CUIDA, TKR i SPR z moim pisemnym opracowaniem oraz całościową ocenę kompetencji rodzicielskich z konsultacją opisuję na stronie testy przed badaniem OZSS.

Testy przed badaniem OZSS

Przebieg badania, z którego powstaje opinia, omawiam krok po kroku w kursie przygotowania do badania OZSS. Kurs obejmuje prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.

Kurs przygotowania do badania OZSS

Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy

O autorce

Magdalena Bajsarowicz jest prawnikiem i psychologiem sądowym, od 15 lat pomaga rodzicom w sprawach o dziecko, w których po drugiej stronie jest osoba manipulująca. Opiniuje na zlecenie sądu jako biegły psycholog i przeanalizowała ponad 1000 opinii OZSS, na podstawie których powstały jej kursy i ebooki. Prowadziła wykłady z psychologii sądowej dla sędziów, prokuratorów i kuratorów, a w 2022 roku wydała pierwszy w Polsce ebook o badaniu OZSS.

Ukończyła studia magisterskie z psychologii na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu oraz z prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, a także studia podyplomowe w Instytucie Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przeszła kursy dla biegłych psychologów sądowych i należy do Stowarzyszenia Psychologów Sądowych w Polsce, a wcześniej prowadziła gabinet psychologiczny od 2011 roku i kancelarię specjalizującą się w prawie rodzinnym oraz psychologii sądowej od 2018 roku. W kancelarii kierowała kilkunastoosobowym zespołem, w którym pracowali także adwokaci i radcowie prawni. Prowadziła również wykłady międzynarodowe dla prawników i psychologów o polskim prawie rodzinnym oraz zajęcia z prawa cywilnego dla studentów prawa. Jako ekspertka komentuje prawo i psychologię dla telewizji TVP i TVN oraz dla Trójki Polskiego Radia. Jej wypowiedzi publikowały też portale WP, Onet i NaTemat oraz tygodnik Newsweek.