Narcyz a terapia dziecka jak sabotuje psychologa i pomoc dziecku

Decyzja o skierowaniu dziecka na terapię rzadko przebiega spokojnie, gdy po drugiej stronie jest rodzic o cechach narcystycznych. Więcej o tym, jak narcyz traktuje dziecko na co dzień, opisuję w artykule jak narcyz traktuje dziecko.

W tym artykule opisuję konkretne formy sabotowania terapii dziecka przez narcystycznego rodzica, ich konsekwencje dla dziecka i procesu sądowego oraz to, jakie możliwości ma drugi rodzic.

Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako biegły psycholog. Jestem wykładowcą prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.

Łączę analizę akt sprawy, znajomość mechanizmów przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.

Dlaczego narcyz sprzeciwia się terapii dziecka

Opór narcystycznego rodzica wobec terapii dziecka rzadko wynika z troski o dobro dziecka, choć tak właśnie jest najczęściej przedstawiany. Terapia stwarza przestrzeń, w której dziecko ma szansę nazwać to, co przeżywa. Psycholog słucha dziecka poza kontrolą narcyza. W takim układzie dziecko może powiedzieć to, czego powiedzieć nie powinno z perspektywy rodzica, który przez lata kształtował jego obraz rzeczywistości.

Drugi wymiar oporu ma charakter procesowy. Diagnoza psychologiczna dziecka, opinia terapeuty albo zaświadczenie o stanie emocjonalnym dziecka mogą pojawić się w aktach sprawy i wpłynąć na ocenę sądu. Narcyz, jeśli obawia się, że terapia ujawni ślady manipulacji lub zaniedbania emocjonalnego może ją blokować albo dążyć do jej kontrolowania. Więcej o tym, jak narcyz używa dziecka jako narzędzia w relacji i konflikcie, opisuję w artykule o manipulacji dzieckiem przez narcystycznego rodzica.

Jak wygląda sabotowanie terapii przez narcystycznego rodzica

Blokowanie zgody i jej cofanie w kluczowym momencie

Terapia dziecka wymaga zgody obojga rodziców, jeśli władza rodzicielska nie jest ograniczona. Narcyz wiedząc o tym albo odmawia podpisania zgody od początku, albo podpisuje ją, a następnie cofa w momencie, gdy praca terapeutyczna zaczyna przynosić efekty. Cofnięcie zgody bywa wykorzystywane jako sposób przerwania pracy terapeutycznej, zwłaszcza wtedy, gdy terapia zaczyna przynosić efekty.

Z perspektywy dziecka nagłe przerwanie terapii, szczególnie w środku procesu terapeutycznego, działa destrukcyjnie. Dziecko zostaje odcięte od relacji z psychologiem, który często jest jedyną bezpieczną dorosłą osobą poza rodziną. Temat nagłych przerw i regresji zachowania dziecka pojawia się w materiałach dotyczących psychologicznych skutków manipulowania dzieckiem.

Podważanie psychologa przed dzieckiem

Takie działanie nie wymaga formalnych kroków. Wystarczają komentarze: że psycholog jest opłacony przez drugiego rodzica, że terapeuci nie rozumieją dzieci, że to co dziecko mówi na sesjach zostanie użyte przeciwko niemu lub jego rodzinie. Dziecko wchodzi na sesje z gotową nieufnością. Budowanie relacji terapeutycznej, która jest podstawą skutecznej pracy, staje się znacznie trudniejsze lub niemożliwe. Podobne działanie – podważanie rzeczywistości i autorytetu osób zewnętrznych – opisuję szerzej w kontekście gaslightingu wobec dziecka przez narcystycznego rodzica.

Wypytywanie dziecka z treści sesji

Sesja terapeutyczna powinna być przestrzenią bezpieczną i poufną dla dziecka. Narcystyczny rodzic regularnie narusza tę zasadę, wypytując dziecko bezpośrednio po powrocie: co mówiłeś, o czym rozmawialiście, co pytał psycholog o tatę lub mamę. Dziecko staje przed wyborem: kłamać rodzicom albo zdradzić to, co powiedziało na sesji. W efekcie uczy się autocenzury mówi na sesjach coraz mniej, żeby nie mieć problemu w domu. Terapia przestaje mieć sens merytoryczny, bo dziecko zablokowane strachem nie jest w stanie pracować. Takie zachowanie stawianie dziecka w roli informatora opisuję w artykule o rolach dziecka w konflikcie rodziców.

Wymuszanie zmiany terapeuty

Gdy terapia mimo wszystko trwa, narcyz może dążyć do zmiany specjalisty. Pojawia się wówczas seria zarzutów: że psycholog jest stronniczy, że nie ma odpowiednich kwalifikacji, że stosuje nieodpowiednie metody. Zarzuty są formułowane w pismach do sądu, w rozmowach z innymi specjalistami. Zmiana terapeuty w połowie procesu terapeutycznego jest dla dziecka kolejnym doświadczeniem destabilizacji. Nowa relacja terapeutyczna musi być budowana od zera. Ta sama taktyka budowanie sojuszników i atakowanie wiarygodności osób niewygodnych jest charakterystyczna dla zjawiska opisanego jako latające małpy narcyza.

Równoległa terapia u specjalisty wybranego przez narcyza

Jedna z bardziej wyrafinowanych form działania polega nie na blokowaniu terapii, ale na prowadzeniu terapii równoległej. Narcyz samodzielnie wybiera innego psychologa często polecanego przez środowisko, na które ma wpływ i zabiera do niego dziecko. Psycholog wybrany przez narcyza słyszy wyłącznie wersję zdarzeń przekazaną przez tego rodzica, nie ma dostępu do akt sprawy ani do opinii pierwszego terapeuty. Opinia drugiego psychologa pojawia się następnie w postępowaniu sądowym jako dowód. Dwie sprzeczne opinie terapeutyczne, przy braku wiedzy sądu o kontekście ich powstania, tworzą pozorny pat diagnostyczny. Więcej o tym, jak narcyz wykorzystuje opinie psychologiczne w postępowaniu, opisuję w artykule o tym jak narcyz manipuluje w sądzie.

Jak terapia dziecka jest wykorzystywana w sądzie

Narcyz gdy terapia już trwa może zacząć traktować ją instrumentalnie. Treści sesji, wyrwane z kontekstu i przekazane sądowi przez rodzica, pojawiają się jako dowód na zachowanie drugiego rodzica. Dziecko, które powiedziało terapeucie, że boi się głośnych kłótni, w wersji narcyza przyznaje psychologowi, że boi się ojca lub matki. W tym kontekście istotne jest rozumienie projekcji, którą narcyz stosuje nie tylko wobec dziecka, ale w całym postępowaniu. Opisuję ją szczegółowo w artykule o projekcji narcyza w sądzie.

Dla sądu treść sesji terapeutycznych co do zasady jest objęta tajemnicą zawodową i nie powinna trafiać do akt bez wyraźnej decyzji procesowej. W praktyce fragmenty trafiają przez pisma stron jako cytaty rozmów z dzieckiem, które rodzic usłyszał bezpośrednio od dziecka po sesji. Sąd widzi wówczas relację rodzica, a nie treść sesji, co stwarza możliwość dowolnej interpretacji.

Co może zrobić drugi rodzic

Zakres możliwości zależy od decyzji sądu dotyczącej władzy rodzicielskiej. Jeśli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, zgoda drugiego rodzica jest wymagana. Odmowa może być podstawą wniosku do sądu o rozstrzygnięcie w istotnych sprawach dziecka, gdzie terapia psychologiczna zalicza się do kategorii decyzji istotnych dla dobra małoletniego.

W sytuacjach nagłych, gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie zdrowia psychicznego dziecka, możliwa jest interwencja specjalistyczna zgodnie z oceną stanu dziecka i obowiązującymi procedurami. Dokumentacja specjalisty może mieć później znaczenie procesowe.

Warto dokumentować każdą odmowę zgody na terapię. Korespondencja mailowa, smsy, pisemne odmowy stanowią materiał dowodowy. Sąd, oceniając kompetencje rodzicielskie, bierze pod uwagę to, który rodzic podejmował działania na rzecz wsparcia psychologicznego dziecka, a który je blokował. Dodatkową formą działania stosowanego przez narcystycznego rodzica jest wmawianie dziecku choroby psychicznej lub zaburzeń

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy narcyz może zablokować terapię dziecka?

Narcyz może opóźniać, utrudniać albo przerywać terapię dziecka, jeżeli przy pełnej władzy rodzicielskiej wymagana jest zgoda obojga rodziców. Najczęstsze formy blokowania terapii to odmowa podpisania zgody, cofnięcie zgody w trakcie terapii oraz podważanie potrzeby pomocy psychologicznej.

W sprawach rodzinnych taka odmowa nie jest wyłącznie sporem między dorosłymi. Może mieć znaczenie przy ocenie postawy rodzicielskiej, zwłaszcza wtedy, gdy dziecko wykazuje trudności emocjonalne, a jeden z rodziców konsekwentnie blokuje dostęp do wsparcia.

Co zrobić, gdy drugi rodzic wybrał dziecku innego terapeutę?

Gdy drugi rodzic wybiera dziecku innego terapeutę, znaczenie ma nie tylko sam fakt terapii, ale także kontekst jej rozpoczęcia, kwalifikacje specjalisty oraz zakres informacji, na których opiera się jego ocena. Jako psycholog opiniujący dla sądu zwracam uwagę, że równoległe opinie terapeutyczne mogą tworzyć pozorny konflikt diagnostyczny, jeśli jedna z nich powstała wyłącznie na podstawie jednostronnej relacji rodzica.

W postępowaniu sądowym istotne jest więc ustalenie, czy specjalista miał dostęp do szerszej dokumentacji, czy znał sytuację rodzinną dziecka i czy jego opinia wynikała z bezpośredniej pracy z dzieckiem, a nie wyłącznie z wersji przedstawionej przez jednego rodzica.

Czy terapeuta dziecka może zeznawać w sądzie?

Terapeutę dziecka co do zasady obowiązuje tajemnica zawodowa, ale sąd może ją uchylić, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. W takiej sytuacji terapeuta może zostać wezwany w charakterze świadka, zależnie od decyzji sądu i celu przeprowadzenia dowodu.

W sprawach rodzinnych sama obecność dokumentacji terapeutycznej w aktach może mieć znaczenie procesowe, jeśli została dołączona we właściwy sposób. Sąd nie ocenia wtedy prywatnych domysłów rodzica, lecz dokument powstały w związku z pomocą psychologiczną udzielaną dziecku.

Czy blokowanie terapii dziecka wpływa na ocenę kompetencji rodzicielskich?

Blokowanie terapii dziecka może wpływać na ocenę kompetencji rodzicielskich, szczególnie wtedy, gdy dziecko wykazuje trudności emocjonalne, a rodzic mimo to odmawia zgody na pomoc psychologiczną. Sąd i specjaliści z OZSS oceniają nie tylko deklaracje rodzica, ale także jego realne działania wobec potrzeb dziecka.

Udokumentowany, długotrwały sprzeciw wobec terapii może pokazywać, który rodzic dostrzega potrzeby emocjonalne dziecka, a który je minimalizuje, podważa albo podporządkowuje własnej strategii procesowej. W opiniowaniu psychologiczno-sądowym znaczenie ma spójność między tym, co rodzic deklaruje, a tym, co faktycznie robi dla dziecka.

Jak narcyz uzasadnia blokowanie terapii dziecka?

Narcyz najczęściej uzasadnia blokowanie terapii dziecka troską o jego dobro, choć w praktyce może chodzić o kontrolę nad tym, co dziecko powie psychologowi. Typowe argumenty to: „dziecko jest zdrowe”, „nie ma potrzeby terapii”, „psycholog jest stronniczy” albo „drugi rodzic wykorzystuje terapię w sądzie”. Takie uzasadnienia są powtarzalne i rozpoznawalne w sprawach rodzinnych. Szczególne znaczenie ma moment, w którym pojawia się sprzeciw wobec terapii: często wtedy, gdy dziecko zaczyna mówić o swoich emocjach, a pomoc psychologiczna może ujawnić zaniedbanie emocjonalne, manipulację albo konflikt lojalnościowy.

Kolejny krok

Wiedza o mechanizmach narcyzmu otwiera możliwość działania. Kolejnym krokiem jest wyposażenie się w konkretne narzędzia do rozpoznawania manipulacji w czasie rzeczywistym, zanim wyrządzi szkodę Tobie lub Twojemu dziecku. Zawiera precyzyjne omówienie kilkudziesięciu technik manipulacyjnych, moduł poświęcony dzieciom w toksycznych środowiskach, ćwiczenia do pracy własnej, scenariusze rozmów z narcystycznym rodzicem lub partnerem oraz sekcję poświęconą odbudowie po relacji z narcyzem.

Kurs „STOP manipulacji”

Pozdrawiam serdecznie,
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy