Zdanie „kontakty odbywają się w terminach uzgodnionych przez rodziców” wygląda w porozumieniu rozsądnie, dopóki jeden z rodziców nie zacznie odrzucać każdego proponowanego terminu. Plan wychowawczy, gdy drugi rodzic jest narcyzem, wymaga postanowień wykonalnych bez kolejnych uzgodnień i bez dobrej woli drugiej strony. Ogólne sformułowania przyjęte dla świętego spokoju mogą później utrudnić egzekwowanie kontaktów przed sądem opiekuńczym. Na końcu wpisu znajduje się wzór planu wychowawczego przygotowany z myślą o takiej sytuacji.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Plan wychowawczy w świetle przepisów
Artykuł 58 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Takie porozumienie nazywa się potocznie i w pismach procesowych planem wychowawczym albo planem rodzicielskim. Rodzice, którzy nie są małżeństwem, mogą przedstawić podobne porozumienie sądowi opiekuńczemu na podstawie artykułu 107 § 1 tego kodeksu.
Bez porozumienia sąd sam określa sposób wykonywania władzy i kontaktów, a w razie potrzeby może powierzyć władzę jednemu z rodziców z ograniczeniem władzy drugiego. Opiekę, w której każdy dom kieruje się własnymi zasadami, opisuję we wpisie rodzicielstwo równoległe.
Dlaczego plan z narcyzem musi być szczegółowy
Sformułowania w rodzaju „w uzgodnieniu z drugim rodzicem” albo „według potrzeb dziecka” przenoszą decyzję o każdym spotkaniu na moment, w którym rodzice muszą się porozumieć. W relacji z narcyzem taki moment może zamieniać się w negocjacje, odmowy i warunki stawiane w zamian za zgodę.
Artykuł 598¹⁵ kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi opiekuńczemu zagrozić zapłatą sumy pieniężnej za naruszenie obowiązków wynikających z orzeczenia albo ugody w przedmiocie kontaktów. Naruszenie da się stwierdzić wtedy, gdy obowiązek ma określony dzień, godzinę i miejsce wykonania.
Narcyz przy negocjowaniu planu wychowawczego
Narcyz może zgadzać się na projekt planu podczas rozmowy, a następnie zgłaszać nowe żądania tuż przed podpisaniem albo przed rozprawą. Może też proponować postanowienia dające mu wgląd w codzienność drugiego domu, na przykład obowiązek informowania o każdym wyjściu dziecka czy o osobach odwiedzających mieszkanie. Czas z dzieckiem może stać się w takich negocjacjach przedmiotem wymiany za ustępstwa w sprawie alimentów albo majątku.
Gdy porozumienia nie da się zawrzeć, każdy z rodziców może przedstawić sądowi własną propozycję planu jako stanowisko w sprawie. Na czas postępowania kontakty może uregulować postanowienie opisane we wpisie zabezpieczenie kontaktów na czas rozwodu.
Propozycja planu przygotowana przez rodzica może być jednym z materiałów, na podstawie których sąd i biegli oceniają jego kompetencje rodzicielskie. Kurs podniesienia kompetencji rodzicielskich to 20 godzin materiału z ćwiczeniami i testami, zakończony elektronicznym zaświadczeniem, które można dołączyć do akt sprawy.
Postanowienia, które warto doprecyzować
W sprawie z narcyzem doprecyzowania wymagają przede wszystkim te części planu, które dotyczą czasu, miejsca i sposobu kontaktu:
- godzina przekazania dziecka z dopuszczalnym spóźnieniem, po którego upływie rodzic oczekujący nie musi dłużej czekać,
- miejsce przekazania wskazane konkretnie, na przykład szkoła po zakończeniu zajęć albo adres zamieszkania dziecka,
- zasady odwołania spotkania z formą pisemną, wyprzedzeniem nie krótszym niż 48 godzin i terminem zastępczym,
- wakacje i ferie z datą, do której każdy z rodziców zgłasza swoje plany na dany rok,
- wyjazd za granicę z obowiązkiem podania miejsca pobytu i daty powrotu dziecka,
- rozmowy telefoniczne z dzieckiem w określone dni i godziny, z czasem trwania dostosowanym do jego wieku,
- jeden kanał komunikacji między rodzicami, na przykład poczta elektroniczna, z terminem odpowiedzi na sprawy bieżące,
- choroba dziecka w dniu kontaktu ze sposobem powiadomienia drugiego rodzica i terminem odrobienia spotkania.
Nierozstrzygnięte w planie decyzje o leczeniu, szkole czy przeprowadzce mogą trafić do sądu w trybie opisanym we wpisie o istotnych sprawach dziecka. Listę tematów do omówienia przed spisaniem planu znajdziesz we wpisie podział opieki nad dzieckiem, checklista rodzica w rozwodzie.
Wzór planu wychowawczego
Wzór poniżej wymaga uzupełnienia danymi rodziny i dostosowania do wieku dziecka, rytmu szkoły oraz odległości między domami. Przed złożeniem porozumienia do sądu omów jego treść z pełnomocnikiem prowadzącym sprawę.
Porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem
Miejscowość i data: […]
Dziecko: […] (imię, nazwisko, data urodzenia)
Rodzic 1: […] (imię i nazwisko)
Rodzic 2: […] (imię i nazwisko)
§ 1. Władza rodzicielska
Władza rodzicielska nad dzieckiem przysługuje obojgu rodzicom, którzy wykonują ją w sposób określony w niniejszym porozumieniu.
§ 2. Miejsce zamieszkania dziecka
Miejscem zamieszkania dziecka jest każdorazowe miejsce zamieszkania Rodzica 1 [albo: dziecko mieszka przemiennie z każdym z rodziców według harmonogramu z § 3].
§ 3. Kontakty z dzieckiem
- Rodzic 2 spędza czas z dzieckiem w każdy [pierwszy i trzeci] weekend miesiąca, od piątku od zakończenia zajęć szkolnych do niedzieli do godziny [18:00].
- W tygodniach bez weekendu z Rodzicem 2 dziecko spędza z nim [środę] od zakończenia zajęć szkolnych do godziny [19:00].
- Przekazanie dziecka następuje [przy szkole po zakończeniu zajęć albo pod adresem zamieszkania dziecka], a powrót następuje pod adresem zamieszkania dziecka.
- Spóźnienie przekraczające [30] minut bez wcześniejszej wiadomości oznacza, że w danym dniu spotkanie się nie odbywa.
- Wakacje: w latach parzystych z Rodzicem 2 od dnia następującego po zakończeniu roku szkolnego do [31 lipca], w latach nieparzystych od [1 sierpnia] do [ostatniego dnia sierpnia].
- Ferie zimowe: z Rodzicem 2 pierwszy tydzień ferii w latach parzystych i drugi tydzień ferii w latach nieparzystych.
- Boże Narodzenie: w latach parzystych z Rodzicem 2 od [23 grudnia, godz. 10:00] do [25 grudnia, godz. 18:00], w latach nieparzystych od [25 grudnia, godz. 18:00] do [27 grudnia, godz. 18:00].
- Wielkanoc: w latach parzystych z Rodzicem 1, w latach nieparzystych z Rodzicem 2, od Wielkiej Soboty od godziny [10:00] do Poniedziałku Wielkanocnego do godziny [18:00].
- Urodziny dziecka: rodzic, z którym dziecko nie spędza tego dnia, spotyka się z nim w dniu urodzin od godziny [17:00] do godziny [19:00].
- Plany wakacyjne każdy z rodziców przekazuje drugiemu pisemnie do [30 kwietnia] danego roku, wskazując daty i miejsce pobytu dziecka.
§ 4. Zmiany terminów i choroba dziecka
- Rodzic, który nie może zrealizować spotkania, informuje o tym drugiego rodzica pisemnie z wyprzedzeniem nie krótszym niż [48] godzin.
- Spotkanie odwołane z wyprzedzeniem odbywa się w terminie zastępczym w ciągu [14] dni, w dniu wskazanym przez rodzica, który z kontaktu nie skorzystał.
- Choroba dziecka uniemożliwiająca spotkanie wymaga powiadomienia drugiego rodzica przed godziną przekazania i przedstawienia zaświadczenia lekarskiego.
§ 5. Kontakt telefoniczny i komunikacja rodziców
- Rodzic, u którego dziecko akurat nie przebywa, może rozmawiać z nim telefonicznie lub przez wideorozmowę [we wtorki i czwartki od 18:00 do 18:30].
- Rodzice porozumiewają się w sprawach dziecka pocztą elektroniczną na adresy […] i odpowiadają na sprawy bieżące w ciągu [48] godzin.
§ 6. Wyjazdy
- Rodzic wyjeżdżający z dzieckiem na dłużej niż [dwie noce] przekazuje drugiemu rodzicowi pisemnie adres pobytu i termin powrotu.
- Wyjazd za granicę wymaga pisemnej informacji przekazanej [14] dni wcześniej, a wyrobienie dokumentu paszportowego wymaga zgody obojga rodziców.
§ 7. Istotne sprawy dziecka
Rodzice wspólnie podejmują decyzje w istotnych sprawach dziecka, takich jak wybór szkoły, planowe leczenie i zmiana miejsca zamieszkania dziecka.
§ 8. Alimenty
Rodzic 2 płaci na rzecz dziecka alimenty w kwocie […] zł miesięcznie, do [10.] dnia każdego miesiąca, na rachunek bankowy Rodzica 1 o numerze […].
Podpis Rodzica 1: […]
Podpis Rodzica 2: […]
Plan wychowawczy po wyroku
Porozumienie uwzględnione przez sąd staje się częścią rozstrzygnięcia, a naruszanie ustalonych w nim kontaktów może prowadzić do postępowania z artykułu 598¹⁵ kodeksu postępowania cywilnego. Zmiana ustaleń po wyroku wymaga sprawy przed sądem opiekuńczym, który może zmienić orzeczenie o władzy rodzicielskiej albo o kontaktach, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Podstawę takiej zmiany stanowią artykuły 106 i 113⁵ kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
FAQ. Pytania o plan wychowawczy
Czy plan wychowawczy jest obowiązkowy przy rozwodzie?
Przepisy nie wymagają od rodziców przedstawienia planu, a w jego braku sąd sam rozstrzyga o władzy rodzicielskiej i kontaktach. Porozumienie pozwala rodzicom samodzielnie określić szczegóły kontaktów i sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej.
Czy sąd musi uwzględnić plan wychowawczy?
Sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Postanowienia sprzeczne z dobrem dziecka sąd może pominąć i rozstrzygnąć te kwestie inaczej.
Co zrobić, gdy narcyz nie chce podpisać planu wychowawczego?
Każdy z rodziców może przedstawić sądowi własną propozycję planu jako stanowisko w sprawie. Sąd rozstrzyga wtedy o kontaktach i władzy rodzicielskiej na podstawie całego materiału dowodowego.
Czy plan wychowawczy można zmienić po rozwodzie?
Zmiana wymaga orzeczenia sądu opiekuńczego wydanego wtedy, gdy przemawia za nią dobro dziecka. Rodzice mogą też zawrzeć nowe porozumienie i przedstawić je sądowi w takiej sprawie.
Czym plan wychowawczy różni się od checklisty podziału opieki?
Checklista pomaga ustalić tematy, które rodzice powinni omówić przed rozwodem albo przed rozprawą. Plan wychowawczy zawiera gotowe postanowienia, które rodzice podpisują i przedstawiają sądowi w sprawie.
Badanie w OZSS przy sporze o plan wychowawczy
Gdy rodzice nie uzgodnią planu i przedstawią sprzeczne propozycje, sąd może zlecić badanie rodziny w opiniodawczym zespole specjalistów sądowych. Kurs przygotowania do badania OZSS to prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy
