W sprawie o kontakty albo o miejsce zamieszkania dziecka sąd dostaje zwykle trzy rodzaje dokumentów psychologicznych. Opinie biegłych albo OZSS powstają na zlecenie sądu, zaświadczenia z terapii i leczenia opisują dotychczasową pomoc dziecku, a prywatne opinie zamawia jeden z rodziców. Każdy z tych dokumentów ma w postępowaniu inną wagę, a prywatna opinia psychologiczna wywołuje między stronami wiele sporów.
Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.
Łączę analizę akt sprawy, znajomość sposobu działania przemocy psychicznej i doświadczenie w pracy z opiniami OZSS, aby pomóc rodzicom przejść przez ten proces świadomie, merytorycznie i z realnym wpływem na wynik sprawy.
Prywatna opinia psychologiczna w świetle przepisów
Biegłego w sprawie powołuje wyłącznie sąd na podstawie artykułu 278 kodeksu postępowania cywilnego, więc rodzic nie może sam zamówić opinii biegłego. Opinia sporządzona na zlecenie rodzica jest dokumentem prywatnym w rozumieniu artykułu 245 kodeksu. Taki dokument dowodzi tylko tego, że podpisana pod nim osoba złożyła zawarte w nim oświadczenie.
Sąd traktuje prywatną opinię jako stanowisko strony poparte wiedzą specjalisty i ocenia ją na tle wszystkich dowodów w sprawie. Prywatna opinia może uzasadnić wniosek o powołanie biegłego albo o opinię uzupełniającą od zespołu, który już badał rodzinę. Różnice między biegłym psychologiem a zespołem OZSS opisuję we wpisie biegły psycholog czy specjalista OZSS.
Psycholog, psychiatra i psychoterapeuta w sprawie o dziecko
Psycholog może opisać funkcjonowanie emocjonalne i poznawcze dziecka na podstawie rozmów, obserwacji i testów psychologicznych. Rozpoznanie zaburzenia psychicznego według klasyfikacji medycznej stawia lekarz psychiatra, który może też wystawić zaświadczenie o przebiegu leczenia. Psychoterapeuta opisuje przebieg terapii, jej cele i liczbę spotkań, bez oceny rodziców na potrzeby sporu.
Osobną grupę stanowią dokumenty z poradni psychologiczno-pedagogicznej oraz opinie szkoły i przedszkola, które powstają w związku z nauką dziecka. Sposób uzyskania opinii ze szkoły do sprawy opisuję we wpisie opinia ze szkoły do sądu. Badanie psychiatryczne rodzica zlecone przez sąd omawiam we wpisie wniosek o badanie psychiatryczne.
Kiedy prywatna opinia może pomóc w sprawie
Prywatna opinia psychologiczna zyskuje na wartości, gdy opisuje dziecko znane specjaliście z wielu spotkań w dłuższym okresie. Taki dokument może pomóc rodzicowi w sądowej sprawie o dziecko w następujących sytuacjach:
- dziecko od dawna korzysta z terapii albo ma rozpoznane specjalne potrzeby, które sąd powinien uwzględnić przy kontaktach,
- przed badaniem w OZSS, gdy opinia wskazuje obszary, o które warto zapytać biegłych we wniosku dowodowym,
- po opinii OZSS, gdy specjalista wskazuje konkretne braki w metodach albo we wnioskach zespołu,
- przy wniosku o powołanie biegłego, gdy trzeba wykazać, że sprawa wymaga wiedzy psychologicznej.
Pytania, które można zgłosić zespołowi przed badaniem, omawiam we wpisie badanie OZSS i pytania do biegłych. Sąd może zażądać dodatkowej opinii od tych samych albo innych biegłych na podstawie artykułu 286 kodeksu, a sposób formułowania zarzutów do opinii opisuję we wpisie zarzuty do opinii biegłego i OZSS.
Co powinna zawierać wartościowa opinia
Sąd i druga strona oceniają prywatną opinię przede wszystkim po tym, w jakich warunkach powstała. Wiarygodność dokumentu rośnie, gdy autor opinii podaje w jej treści następujące informacje:
- kto zgłosił się do specjalisty i czy w spotkaniach uczestniczyli oboje rodzice,
- liczbę spotkań, ich daty oraz okres, przez który specjalista pracował z dzieckiem,
- zastosowane metody diagnostyczne i narzędzia,
- źródła informacji, z których korzystał autor opinii, w tym dokumentację ze szkoły albo od lekarza,
- wnioski ograniczone do osób, które specjalista rzeczywiście badał.
Opinia, która ocenia drugiego rodzica bez jego udziału w badaniu, traci na wartości już z tego powodu. Granice ocen formułowanych bez badania drugiej osoby opisuję we wpisie diagnoza narcyza w sądzie.
Kiedy złożyć prywatną opinię
Opinia złożona przed badaniem w OZSS trafia do akt, z którymi zespół zapoznaje się przed spotkaniem z rodziną. Może wtedy wskazać biegłym obszary funkcjonowania dziecka, które wymagają sprawdzenia, na przykład trudności w szkole albo reakcje po powrocie z kontaktów. Złożenie jej na kilka dni przed badaniem może sprawić, że dokument nie dotrze do zespołu na czas.
Po doręczeniu opinii OZSS sąd zwykle wyznacza stronom termin na zgłoszenie zastrzeżeń. Prywatna opinia wspierająca zarzuty powinna być gotowa przed upływem tego terminu, bo zarzuty zgłoszone później sąd może pominąć. Przygotowanie rzetelnej opinii wymaga kilku spotkań, więc rozmowę ze specjalistą warto zacząć zaraz po otrzymaniu opinii zespołu.
Terapeuta dziecka a opinia do sądu
Psychoterapeuta prowadzący terapię dziecka może odmówić napisania opinii do sądu, bo ocena na potrzeby sporu rodziców obciąża jego relację z dzieckiem. Terapeuta może w takiej sytuacji wydać zaświadczenie o przebiegu terapii, liczbie spotkań i ogólnych celach pracy. Zaświadczenie od osoby, która zna dziecko z długotrwałej pracy, może mieć dla sądu większą wagę niż opinia przygotowana po dwóch spotkaniach.
Badanie dziecka do prywatnej opinii a drugi rodzic
Przy konflikcie rodziców badanie dziecka na potrzeby sprawy sądowej może zostać uznane za istotną sprawę dziecka, wymagającą zgody obojga rodziców, którym przysługuje pełna władza rodzicielska. Psycholog może poprosić o taką zgodę przed rozpoczęciem diagnozy albo odmówić sporządzenia opinii do sądu. Zasady rozstrzygania sporu o istotne sprawy opisuję we wpisie istotne sprawy dziecka.
Dziecko badane kolejno przez kilku specjalistów, a potem przez OZSS, może być zmęczone powtarzaniem tych samych rozmów i testów. Biegli mogą też zapytać, ile badań przeszło dziecko przed spotkaniem z zespołem i kto je organizował. Spór rodziców wokół terapii psychologicznej dziecka opisuję we wpisie narcyz a terapia dziecka.
Prywatna opinia o Tobie jako rodzicu
Rodzic, któremu druga strona przypisuje zaburzenia albo brak kompetencji wychowawczych, może sam poddać się badaniu u psychologa albo psychiatry. Opinia z takiego badania opisuje osobę, którą specjalista rzeczywiście badał, więc nie ma słabości opinii sporządzanej zaocznie. Taki dokument może uzasadnić wniosek, aby zarzuty drugiej strony sprawdził biegły powołany przez sąd.
Zaświadczenie od lekarza albo terapeuty, u którego leczysz się od dłuższego czasu, może pokazać przebieg leczenia i Twoją współpracę ze specjalistą. Zakres ujawnianych informacji zdrowotnych warto omówić z pełnomocnikiem, bo dokument trafi do akt i zapozna się z nim druga strona. Obszary, które sąd i OZSS oceniają u rodzica, opisuję we wpisie kompetencje rodzicielskie w sądzie.
Sposób, w jaki rodzic organizuje dziecku pomoc specjalistyczną, sąd i OZSS mogą brać pod uwagę przy ocenie kompetencji rodzicielskich. Kurs podniesienia kompetencji rodzicielskich to 20 godzin materiału z ćwiczeniami i testami, zakończony elektronicznym zaświadczeniem, które można dołączyć do akt sprawy.
Gdy prywatną opinię składa narcyz
Narcyz może przedstawić opinię o Tobie sporządzoną wyłącznie na podstawie swojej relacji i wybranych wiadomości. Może też zaprowadzić dziecko do psychologa bez Twojej wiedzy i przedstawić specjaliście własną wersję wydarzeń jako jedyne źródło informacji. Dokument powstały w takich warunkach powtarza zwykle zarzuty z pism procesowych drugiej strony.
W odpowiedzi na taką opinię wskaż, czy autor badał opisywaną osobę, ile spotkań się odbyło i kto przekazał mu informacje o rodzinie. Możesz wnieść o przesłuchanie autora opinii w charakterze świadka, co pozwala zadać mu pytania o warunki badania. Sposób działania drugiej strony przy takich dokumentach omawiam we wpisie DARVO w sprawach rodzinnych.
FAQ. Pytania o prywatną opinię psychologiczną
Czy prywatna opinia psychologiczna jest dowodem w sądzie?
Prywatną opinię można złożyć w sprawie, a sąd oceni ją swobodnie na tle pozostałych dowodów. Dowodem z opinii biegłego staje się wyłącznie opinia osoby powołanej przez sąd postanowieniem.
Czy sąd musi odnieść się do prywatnej opinii?
Sąd ocenia każdy dowód zgromadzony w sprawie, a w uzasadnieniu wyroku powinien wyjaśnić, którym dowodom dał wiarę. Prywatna opinia wskazująca konkretne błędy w opinii biegłego może skłonić sąd do zlecenia opinii uzupełniającej.
Czy mogę zbadać dziecko prywatnie bez zgody drugiego rodzica?
Przy sporze rodziców psycholog może wymagać zgody obojga, a badanie przeprowadzone w tajemnicy przed drugim rodzicem może wrócić jako zarzut w sprawie. Przy braku porozumienia rodzic może złożyć do sądu opiekuńczego wniosek o rozstrzygnięcie tej sprawy.
Czy prywatna opinia wystarczy zamiast badania w OZSS?
Badanie w OZSS zleca wyłącznie sąd, a prywatna opinia może jedynie wspierać wniosek o jego przeprowadzenie albo zarzuty wobec opinii zespołu.
Badanie OZSS po prywatnej opinii
Zespół OZSS zapoznaje się z aktami sprawy przed badaniem, w tym z prywatnymi opiniami złożonymi przez rodziców. Kurs przygotowania do badania OZSS to prawie 7 godzin nagrań w 9 modułach z kartami pracy oraz planami na 14, 7 i 3 dni przed badaniem.
Pozdrawiam serdecznie
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik & Psycholog sądowy

