Manipulacja dzieckiem w rozwodzie – 7 najczęstszych zachowań

Rozwód albo rozstanie rodziców to dla dziecka jedno z najbardziej obciążających doświadczeń. W praktyce to rzadko kończy się tylko na konflikcie między dorosłymi. Bardzo często pojawia się jeszcze jeden poziom – wpływanie na dziecko, które zaczyna być wciągane w relację między rodzicami.

W swojej 15 letniej praktyce widzę to regularnie. Dziecko zaczyna przekazywać informacje, powtarza komunikaty jednego z rodziców, przejmuje emocje, staje po czyjejś stronie albo próbuje łagodzić napięcie między dorosłymi. Z zewnątrz bywa to trudne do uchwycenia. W praktyce układa się w powtarzalny schemat zachowań, które mają realny wpływ na relację dziecka z rodzicem.

Nie zawsze jest to działanie celowe. Często wynika z napięcia, bezradności albo braku świadomości, gdzie przebiega granica. Niezależnie od przyczyny efekt pozostaje ten sam – dziecko zostaje wciągnięte w sprawy dorosłych i zaczyna funkcjonować w roli, która nie jest dla niego.

Nazywam się Magdalena Bajsarowicz. Jestem prawnikiem i psychologiem sądowym. Od 15 lat pomagam przejść przez trudne rozstania, gdy po drugiej stronie jest osoba manipulująca z zaburzeniem osobowości narcystycznym lub borderline. Buduję strategie, żeby chronić siebie i dzieci. Opiniuję na zlecenie sądu jako biegły psycholog. Jestem wykładowcą, prowadziłam wykłady dla sędziów, prokuratorów i kuratorów z zakresu psychologii sądowej.

Czym jest manipulacja dzieckiem i dlaczego tak często pojawia się podczas rozstania rodziców

Manipulacja dzieckiem to sytuacja, w której dorosły zaczyna wykorzystywać jego emocje, lojalność albo zależność, żeby osiągnąć własny cel. Czasem wprost – przez podważanie drugiego rodzica przy dziecku. Czasem dużo subtelniej chociażby przez wzbudzanie poczucia winy, nacisk albo sugerowanie, z kim „powinno” być bliżej.

Podczas rozstania rodziców takie zachowania pojawiają się szczególnie często. Napięcie między dorosłymi jest wysokie, emocje są skrajne, a granice zaczynają się rozmywać. Dziecko staje się jedyną osobą, która ma kontakt z obojgiem rodziców, więc bardzo łatwo zaczyna pełnić rolę pośrednika. W praktyce oznacza to, że przez dziecko zaczynają przechodzić informacje, emocje i oczekiwania, które powinny pozostać między dorosłymi.

Dochodzi jeszcze jeden element. Postawa dziecka wobec rodzica ma realne znaczenie – wpływa na to, jak wygląda relacja i jak jest później oceniana. W efekcie pojawia się pokusa, żeby tę postawę „kształtować”, zamiast ją chronić.

Niezależnie od tego, jak to wygląda na zewnątrz, efekt jest ten sam – dziecko zostaje wciągnięte w sprawy dorosłych. Zaczyna funkcjonować w rolach, które nie są dla niego i które bezpośrednio wpływają na jego relację z rodzicem.

7 najczęstszych zachowań manipulacyjnych wobec dziecka

Obracanie dziecka przeciwko drugiemu rodzicowi

Dziecko zaczyna powtarzać oceny i zarzuty wobec drugiego rodzica, których wcześniej nie używało. Z czasem pojawia się dystans, niechęć albo odmowa kontaktu bez realnego powodu. Zmiana nie pojawia się nagle narasta wraz z powtarzającymi się komunikatami i sytuacjami.

Wciąganie dziecka w konflikt dorosłych

Dziecko zaczyna przekazywać informacje, odpowiadać na pytania dotyczące drugiego rodzica albo uczestniczyć w rozmowach, które nie są do niego. W praktyce przejmuje rolę pośrednika między dorosłymi. Oznacza to stały kontakt z napięciem, które nie powinno go dotyczyć.

Wzbudzanie poczucia winy

Dziecko zaczyna odczuwać, że jego decyzje lub zachowania ranią jednego z rodziców. Pojawia się napięcie wokół kontaktów, wyborów i codziennych sytuacji. Z czasem dostosowuje swoje zachowanie, żeby nie wywoływać reakcji, zamiast kierować się własnymi potrzebami.

Kupowanie lojalności

Relacja zaczyna opierać się na nagrodach, przywilejach albo wyjątkowym traktowaniu. Dziecko dostaje sygnał, że bliskość z jednym z rodziców wiąże się z korzyściami. W efekcie relacja przestaje być naturalna, a zaczyna zależeć od tego, co się z nią wiąże.

Podważanie drugiego rodzica przy dziecku

Pojawiają się komentarze, które obniżają autorytet drugiego rodzica wprost albo w formie sugestii. Dziecko zaczyna powtarzać te komunikaty, mimo że nie są jego. Z czasem traci poczucie stabilności w relacji, która wcześniej była dla niego oczywista.

Stawianie dziecka po jednej stronie

Dziecko otrzymuje sygnał, że powinno opowiedzieć się po jednej stronie albo że „powinno wiedzieć”, kto ma rację. W praktyce oznacza to konieczność wyboru między rodzicami. Każda decyzja wiąże się z napięciem i obciążeniem.

Obciążanie dziecka emocjami dorosłych

Dziecko słucha o problemach, napięciach albo przejmuje odpowiedzialność za samopoczucie rodzica. Zamiast otrzymywać wsparcie, zaczyna je dawać. W efekcie funkcjonuje w roli, która przekracza jego możliwości.

Te zachowania rzadko występują pojedynczo. Najczęściej pojawiają się razem i tworzą układ, który zmienia relację dziecka z rodzicem.

Obracanie dziecka przeciwko rodzicowi – na czym polega i jak wpływa na relację z mamą lub tatą

Obracanie dziecka przeciwko drugiemu rodzicowi stanowi jeden z najpoważniejszych przejawów manipulacji dzieckiem. Polega na stopniowym osłabianiu relacji dziecka z drugim rodzicem poprzez powtarzalne działania jednego z dorosłych. W konsekwencji dziecko zaczyna odmawiać kontaktu, wyraża dystans lub niechęć wobec rodzica, z którym wcześniej miało prawidłową relację.

Zjawisko to nie ma charakteru jednorazowego. W praktyce obejmuje ciąg zachowań, takich jak podważanie kompetencji drugiego rodzica, formułowanie negatywnych komentarzy, budowanie napięcia wokół kontaktów czy wzmacnianie określonej postawy dziecka. W miarę upływu czasu dziecko przejmuje te komunikaty i zaczyna traktować je jako własne.

W rezultacie dochodzi do zmiany sposobu postrzegania relacji przez dziecko. Reakcje, które z zewnątrz mogą być odbierane jako jego samodzielne decyzje, często stanowią efekt długotrwałego oddziaływania. Relacja, która wcześniej była naturalna i stabilna, ulega stopniowemu osłabieniu, a kontakt przestaje być dla dziecka oczywisty.

Szczegółowo opisuję ten proces, jego przebieg oraz charakterystyczne sygnały w artykule:
Nastawianie dziecka przeciwko rodzicowi

Role dziecka w konflikcie rodziców – szpieg, posłaniec, sojusznik

Brak bezpośredniej komunikacji między rodzicami bardzo często prowadzi do wciągnięcia dziecka w ich relację. Dzieje się tak nie dlatego, że dziecko podejmuje taką rolę świadomie, lecz dlatego, że znajduje się w jedynym punkcie styku między dorosłymi. W konsekwencji zaczyna funkcjonować w rolach, które nie są adekwatne do jego wieku ani możliwości emocjonalnych.

Najczęściej przybiera to postać konkretnych ról. Dziecko jako posłaniec przekazuje informacje między rodzicami. Jako szpieg odpowiada na pytania dotyczące życia drugiego rodzica. Jako sojusznik zostaje wciągnięte w relację przeciwko jednej ze stron. Jako mediator próbuje łagodzić napięcia i rozwiązywać konflikty, które nie należą do jego zakresu odpowiedzialności. Jako sędzia staje przed koniecznością opowiedzenia się po jednej stronie.

Każda z tych ról wiąże się z obciążeniem, które przekracza możliwości dziecka. Pojawia się napięcie związane z lojalnością, konieczność dokonywania wyborów oraz stałe poczucie odpowiedzialności za sytuację między dorosłymi. W dłuższej perspektywie wpływa to bezpośrednio na sposób funkcjonowania dziecka oraz na jego relacje z rodzicami.

Szczegółowy opis tych ról, ich przebiegu oraz konsekwencji znajduje się w artykule: Szpieg, posłaniec, sędzia – 5 ról, które dziecko otrzymuje w trakcie rozstania rodziców i jakie ma to skutki.

Parentyfikacja – gdy dziecko przejmuje rolę dorosłego

Parentyfikacja to zjawisko odwrócenia ról w rodzinie, w którym dziecko przejmuje funkcje emocjonalne lub organizacyjne należące do dorosłego. Oznacza to sytuację, w której odpowiedzialność zostaje przesunięta na dziecko, mimo że nie jest ono do niej przygotowane ani rozwojowo, ani emocjonalnie. W praktyce prowadzi to do zaburzenia naturalnego porządku w relacji rodzic–dziecko.

W kontekście rozstania rodziców parentyfikacja pojawia się szczególnie często. Jedno z rodziców, funkcjonujące w silnym napięciu emocjonalnym, zaczyna kierować do dziecka treści i oczekiwania, które powinny być adresowane do dorosłych. Dziecko staje się odbiorcą problemów, napięć i trudności, które wykraczają poza jego możliwości.

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje parentyfikacji. Parentyfikacja emocjonalna występuje wtedy, gdy dziecko pełni funkcję powiernika, wysłuchuje problemów dorosłego, uczestniczy w jego przeżyciach i przejmuje odpowiedzialność za jego stan emocjonalny. Parentyfikacja instrumentalna dotyczy sytuacji, w których dziecko przejmuje obowiązki organizacyjne – opiekę nad młodszym rodzeństwem, prowadzenie codziennych spraw lub zarządzanie funkcjonowaniem domu.

Niezależnie od formy, parentyfikacja wiąże się z odebraniem dziecku przestrzeni właściwej jego etapowi rozwoju. Funkcjonowanie w roli wymagającej odpowiedzialności i kontroli sytuacji ogranicza możliwość skupienia się na własnych potrzebach, relacjach i rozwoju. W dłuższej perspektywie przekłada się to na trudności w budowaniu relacji, wyznaczaniu granic oraz tendencję do przejmowania odpowiedzialności za innych.

Konflikt lojalności – wewnętrzne napięcie dziecka między rodzicami

Konflikt lojalności to stan, w którym dziecko doświadcza sprzecznych oczekiwań wobec swoich uczuć i zachowań. Okazywanie bliskości jednemu z rodziców zaczyna być odbierane jako działanie skierowane przeciwko drugiemu. W efekcie dziecko funkcjonuje w napięciu, które nie wynika z jego własnych potrzeb, lecz z układu relacyjnego, w jakim się znajduje.

Zjawisko to nie jest tożsame z obracaniem dziecka przeciwko rodzicowi. Może pojawić się również w sytuacjach, w których nie występują bezpośrednie działania wpływające na postawę dziecka. Wystarczające okazuje się utrzymujące się napięcie między rodzicami, brak spójnej komunikacji lub sygnały wskazujące na trudność w akceptowaniu relacji dziecka z drugim rodzicem. Dziecko, próbując odnaleźć się w tej sytuacji, zaczyna regulować swoje zachowanie w taki sposób, aby nie naruszać równowagi między dorosłymi.

W praktyce oznacza to stałe napięcie decyzyjne. Dziecko rozważa, jakie informacje może przekazać, w jaki sposób wyrażać emocje oraz jak reagować w sytuacjach, które dla jego rozwoju powinny być naturalne i niewymagające analizy. Pojawiają się wątpliwości dotyczące relacji, codziennych wyborów i sposobu okazywania uczuć. Każda decyzja obciążona jest ryzykiem naruszenia relacji z jednym z rodziców.

Takie funkcjonowanie przekracza możliwości emocjonalne dziecka niezależnie od jego wieku. Napięcie towarzyszy zarówno dzieciom młodszym, jak i nastolatkom, przyjmując różne formy w zależności od etapu rozwoju. Wspólnym elementem pozostaje konieczność ciągłego dostosowywania się do sytuacji, której dziecko nie jest w stanie uporządkować.

Objawy konfliktu lojalności bywają mylone z innymi trudnościami wychowawczymi lub emocjonalnymi. Dziecko może wycofywać się z relacji, reagować złością, unikać rozmów albo przekazywać różne informacje każdemu z rodziców. Zachowania te nie stanowią przejawu manipulacji, lecz sposób radzenia sobie z napięciem, które przekracza jego możliwości.

W dłuższej perspektywie konflikt lojalności wpływa na sposób budowania relacji oraz rozumienie bliskości. Utrwalone wzorce funkcjonowania mogą prowadzić do trudności w wyrażaniu emocji, wyznaczaniu granic oraz podejmowaniu decyzji w relacjach interpersonalnych.

Jak narcyz manipuluje dzieckiem

Manipulacja dzieckiem przybiera szczególnie intensywną i uporządkowaną formę w sytuacji, gdy jeden z rodziców funkcjonuje w schemacie narcystycznym. W takiej konfiguracji dziecko nie jest postrzegane jako odrębna osoba z własnymi potrzebami, lecz jako element relacji dorosłych, narzędzie wpływu, budowania wizerunku oraz regulowania napięcia.

W praktyce oznacza to, że sposób traktowania dziecka jest podporządkowany określonemu celowi. Relacja nie opiera się na potrzebach dziecka, lecz na tym, w jaki sposób może ono zostać wykorzystane w relacji z drugim rodzicem. Dziecko może być włączane w przekaz skierowany przeciwko drugiej stronie, stawać się nośnikiem informacji lub elementem układu, w którym jego postawa ma określone znaczenie.

Charakterystyczne są powtarzalne wzorce zachowań. Pojawia się dewaluacja drugiego rodzica – podważanie jego kompetencji, wiarygodności lub stabilności. Występuje gaslighting, w którym doświadczenia dziecka są negowane lub reinterpretowane. Zauważalna jest triangulacja, polegająca na wciąganiu dziecka w relację przeciwko drugiemu rodzicowi, a także budowanie zależności poprzez nagrody, przywileje i wzmacnianie określonych zachowań. W tym układzie dziecko zaczyna funkcjonować w sposób dostosowany do oczekiwań, a nie do własnych potrzeb.

Istotną cechą tego sposobu działania jest jego spójność i powtarzalność. Zachowania nie mają charakteru incydentalnego, lecz układają się w stały wzorzec, który wpływa na sposób postrzegania relacji przez dziecko. Komunikaty są wzmacniane w czasie, a ich znaczenie stopniowo się utrwala.

W konsekwencji zmienia się sposób funkcjonowania dziecka w relacji. Pojawia się dostosowanie do oczekiwań, ograniczenie spontaniczności oraz trudność w rozróżnianiu własnych emocji od przekazu, który do niego dociera. Relacja z drugim rodzicem przestaje być dla dziecka oczywista i zaczyna podlegać reinterpretacji.

W dłuższej perspektywie taki sposób funkcjonowania wpływa na rozwój emocjonalny oraz sposób budowania relacji. Dziecko może mieć trudność w wyrażaniu własnych potrzeb, określaniu granic oraz w rozpoznawaniu, co jest jego doświadczeniem, a co zostało przejęte w relacji.

Szczegółowo o tym, jak wygląda manipulacja dziecka w relacji z narcyzem, opisuję w artykule: jak narcyz manipuluje dzieckiem

Manipulacja dzieckiem a postępowanie sądowe

Sąd rodzinny nie diagnozuje zaburzeń psychicznych i nie formułuje rozpoznań klinicznych. Analizie podlegają konkretne zachowania rodziców oraz ich wpływ na dobro dziecka. Oceniane jest to, co można zaobserwować w funkcjonowaniu dziecka i w sposobie realizowania przez rodziców ich roli.

W tym kontekście manipulacja dzieckiem ma bezpośrednie znaczenie. Angażowanie dziecka w konflikt, podważanie drugiego rodzica czy utrudnianie kontaktów stanowią działania, które wpływają na ocenę sposobu sprawowania opieki. Kluczowe pozostaje to, czy dziecko jest chronione przed konfliktem oraz czy ma realną możliwość utrzymywania relacji z obojgiem rodziców.

Znaczenie ma również sposób, w jaki dziecko funkcjonuje w relacji z rodzicami. Analizowany jest język, jakim się posługuje, spójność jego wypowiedzi oraz to, czy prezentowane stanowisko odpowiada jego wiekowi i doświadczeniu. Wypowiedzi o charakterze powtarzalnym, schematycznym lub wykraczające poza możliwości dziecka mogą wskazywać na wpływ zewnętrzny.

Ocena nie opiera się na deklaracjach ani na porównywaniu zaangażowania emocjonalnego rodziców. Punktem odniesienia pozostaje sposób realizowania przez nich podstawowego obowiązku – zapewnienia dziecku bezpieczeństwa i ochrony przed konfliktem dorosłych. Zachowania, które wprowadzają dziecko w ten konflikt, mają bezpośredni wpływ na ocenę tej zdolności.

W praktyce znaczenie ma nie tylko to, jakie działania podejmuje rodzic, lecz także sposób, w jaki funkcjonuje w sytuacji konfliktu i jakie konsekwencje jego zachowanie wywołuje u dziecka. Właśnie dlatego zdarzają się sytuacje, w których rodzic realnie zaangażowany i obecny w życiu dziecka otrzymuje niekorzystną ocenę. Szerzej wyjaśniam ten problem w artykule: Dlaczego dobry rodzic przegrywa w OZSS

Błędy rodziców, które otwierają przestrzeń do manipulacji dzieckiem

Nie każda sytuacja, w której dziecko zostaje wciągnięte w konflikt dorosłych, ma charakter bezpośredniego wpływania na jego postawę. Wiele zachowań rodziców prowadzących do takiego uwikłania wynika z przeciążenia emocjonalnego, utrwalonych wzorców relacyjnych lub braku wyraźnego rozdzielenia ról między światem dorosłych a doświadczeniem dziecka.

Do najczęściej obserwowanych sytuacji należy reagowanie emocjonalne w obecności dziecka – wyrażanie napięcia, komentowanie rozmów czy ujawnianie treści, które nie powinny być do niego kierowane. W praktyce dziecko słyszy komunikaty takie jak: „Twoja mama/tata znowu mnie zawiodła” albo „Twój tata /Twoja mama nie rozumie, w jakiej jesteśmy sytuacji”, mimo że nie ma możliwości właściwego odniesienia się do tych treści.

Istotne znaczenie ma również brak bezpośredniej komunikacji między rodzicami, który prowadzi do przeniesienia tej funkcji na dziecko. W praktyce oznacza to sytuacje, w których dziecko słyszy: „Przekaż mamie/tacie, że się nie zgadzam” albo „Zapytaj .mametatę, o której cię odbierze”, stając się pośrednikiem w sprawach, które powinny pozostać między dorosłymi.

Kolejnym obszarem jest zastępowanie relacji działaniami kompensacyjnymi, w których obecność i stabilność zostają zastąpione przywilejami lub nagrodami. Dziecko może słyszeć: „U mnie możesz więcej niż u mamy/taty” albo „Nie musisz się przejmować zasadami mamy/taty”, co stopniowo wiąże relację z jednym z rodziców z określonymi korzyściami, zamiast z poczuciem bezpieczeństwa.

Znaczenie ma także sposób przekazywania dziecku informacji o zmianach, które go dotyczą. Brak jasnej, spokojnej komunikacji albo przekazywanie informacji w sposób fragmentaryczny prowadzi do niepewności i napięcia. Dziecko, które nie rozumie sytuacji, zaczyna samodzielnie ją interpretować, często przypisując sobie odpowiedzialność za to, co dzieje się między rodzicami.

Opisane sytuacje nie stanowią odrębnej formy manipulacji, jednak w praktyce tworzą układ, w którym dziecko staje się szczególnie podatne na wpływ. W takich warunkach granica między doświadczeniem dziecka a relacją dorosłych przestaje być czytelna.

Szczególnego znaczenia nabiera w tym kontekście umiejętność rozpoznania momentu, w którym zachowania dziecka przestają być adekwatne do jego wieku i sytuacji, a zaczynają odzwierciedlać wpływ zewnętrzny. Szerzej omawiam te sygnały w artykule: sygnały manipulacji dziecka przez rodzica

Manipulacja dzieckiem – sytuacje, w których występuje

Manipulacja dzieckiem nie pojawia się wyłącznie w sytuacjach, w których między rodzicami dochodzi do otwartego konfliktu. Może występować również w rodzinach, które formalnie funkcjonują razem, ale w których relacja między dorosłymi opiera się na napięciu, nierównowadze lub długotrwałych trudnych wzorcach.

W praktyce widoczne jest to szczególnie tam, gdzie dziecko zaczyna przejmować funkcje, które nie należą do jego roli. Dotyczy to zarówno sytuacji związanych z przemocą psychiczną, jak i relacji, w których jeden z dorosłych wykorzystuje dziecko do regulowania napięcia lub budowania swojej pozycji w relacji.

Zdarza się również, że wpływ na dziecko pochodzi nie tylko od rodziców, ale także od innych członków rodziny, w tym dziadków. W takich sytuacjach dziecko zostaje wciągnięte w układ, w którym jego postawa wobec jednego z rodziców zaczyna być kształtowana z zewnątrz.

Niezależnie od sytuacji, w której dochodzi do takich zachowań, ich przebieg pozostaje zbliżony. Pojawia się podważanie doświadczeń dziecka, wpływanie na jego emocje, wciąganie w relacje dorosłych oraz stopniowe przesuwanie odpowiedzialności. Różni się kontekst, natomiast sposób oddziaływania na dziecko i jego konsekwencje pozostają podobne.

W środowisku, w którym takie wzorce utrzymują się przez dłuższy czas, dziecko często nie rozpoznaje, że jego sytuacja odbiega od normy. Funkcjonuje w rzeczywistości, która jest dla niego jedyną znaną, co utrudnia uchwycenie momentu, w którym granice zostały przekroczone.

Długofalowe skutki obejmują trudności w relacjach, regulowaniu emocji oraz wyznaczaniu granic. Wzorce nabyte w dzieciństwie mają tendencję do utrwalania się i powracania w dorosłym życiu. Z tego względu rozpoznanie tych zjawisk ma kluczowe znaczenie dla ochrony dziecka.

Podsumowanie

Manipulacja dzieckiem to powtarzalne zachowania dorosłych, które wpływają na sposób myślenia, emocje i relacje dziecka z rodzicem. Może przyjmować różne formy od wciągania w konflikt po podważanie drugiego rodzica lub obciążanie dziecka emocjami dorosłych.

Kluczowe znaczenie ma nie intencja działania, lecz jego skutek. Dziecko funkcjonuje w napięciu, przejmuje odpowiedzialność, która do niego nie należy, i stopniowo zmienia sposób budowania relacji.

Rozpoznanie tych zjawisk pozwala przywrócić właściwe granice i ochronić dziecko przed wpływem, który przekracza jego możliwości rozwojowe.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jak rozpoznać, że dziecko jest manipulowane przez drugiego rodzica?

Manipulacja dzieckiem objawia się zmianą języka i zachowania, które nie są adekwatne do jego wieku. Dziecko używa sformułowań dorosłych, powtarza oceny i dystansuje się od jednego z rodziców bez spójnego uzasadnienia. Takie sygnały wskazują na wpływ zewnętrzny, a nie na samodzielną postawę dziecka.

Czy manipulacja dzieckiem może wpłynąć na wyrok sądu?

Manipulacja dzieckiem ma znaczenie dla oceny sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem. Wciąganie dziecka w konflikt, utrudnianie relacji z drugim rodzicem lub podważanie jego pozycji wpływa na ocenę dobra dziecka. W konsekwencji może to wpłynąć na decyzje dotyczące władzy rodzicielskiej i kontaktów.

Czy manipulacja dzieckiem ma różne znaczenie w zależności od intencji rodzica?

Z punktu widzenia dziecka znaczenie ma skutek, a nie intencja działania. Obciążenie emocjonalne, napięcie i konflikt lojalności pojawiają się niezależnie od tego, jak rodzic uzasadnia swoje zachowanie. Dziecko reaguje na doświadczenie relacyjne, a nie na intencję dorosłego.

Czy dziecko może wykorzystywać sytuację między rodzicami?

Dziecko może dostosowywać swoje zachowanie do napięcia między rodzicami, przekazując różne informacje każdej ze stron. Nie jest to jednak manipulacja w rozumieniu właściwym dla dorosłych. Takie zachowanie stanowi sposób radzenia sobie z sytuacją, która przekracza możliwości dziecka.

Co zrobić, gdy podejrzewam, że drugi rodzic manipuluje dzieckiem?

W takiej sytuacji kluczowe jest oddzielenie relacji z dzieckiem od konfliktu między dorosłymi oraz uporządkowanie własnego sposobu działania. Istotne pozostaje również dokumentowanie sytuacji, które mogą mieć znaczenie dla dalszych decyzji.

Kurs „STOP manipulacji”

Pozdrawiam serdecznie,
Magdalena Bajsarowicz
Prawnik&Psycholog sądowy